of x

Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam: Phần 2 - TS. Võ Đình Toàn

Đăng ngày | Thể loại: | Lần tải: 0 | Lần xem: 4 | Page: 80 | FileSize: 1.29 M | File type: PDF
4 lần xem

Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam: Phần 2 - TS. Võ Đình Toàn. Tiếp nối phần 1, phần 2 của cuốn Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam sẽ tiếp tục giới thiệu đến người học các nội dung về: chiết khấu giấy tờ có giá, cho thuê tài chính, dịch vụ trung gian thanh toán, ngoại hối. Mời các bạn cùng tham khảo.. Cũng như những thư viện tài liệu khác được thành viên giới thiệu hoặc do tìm kiếm lại và chia sẽ lại cho các bạn với mục đích học tập , chúng tôi không thu tiền từ người dùng ,nếu phát hiện nội dung phi phạm bản quyền hoặc vi phạm pháp luật xin thông báo cho chúng tôi,Ngoài giáo án bài giảng này, bạn có thể tải Tải tài liệu luận văn,bài tập phục vụ tham khảo Một số tài liệu download sai font không xem được, nguyên nhân máy tính bạn không hỗ trợ font củ, bạn download các font .vntime củ về cài sẽ xem được.

https://tailieumienphi.vn/doc/giao-trinh-luat-ngan-hang-viet-nam-phan-2-ts-vo-dinh-toan-dcv7tq.html

Nội dung

tailieumienphi.vn chia sẽ đến mọi người tài liệu Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam: Phần 2 - TS. Võ Đình ToànThư viện Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam: Phần 2 - TS. Võ Đình Toàn thuộc chủ đề ,Kinh Tế - Quản Lý,Luật học được giới thiệu bởi luat-hoc tới học sinh/sinh viên nhằm mục đích học tập , tài liệu này đã giới thiệu vào mục ,Kinh Tế - Quản Lý,Luật học , có tổng cộng 80 trang , thuộc file PDF, cùng chuyên mục Luật ngân hàng Việt Nam, Giáo trình Luật, Chiết khấu giấy tờ có giá, Cho thuê tài chính, Dịch vụ trung gian thanh toán, Khái niệm ngoại hối : Tiếp nối phần 1, phần 2 của cuốn Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam sẽ tiếp tục giới thiệu tới người học những nội dung về: chiết khấu giấy tờ có giá, cho thuê tài chính, dịch vụ trung gian thanh toán, ngoại ăn năn, ngoài ra Mời những bạn cùng tham khảo, kế tiếp là Ch−¬ng vI chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ I, thêm nữa Kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm cña ho¹t ®éng chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ 1, bên cạnh đó Kh¸i niÖm giÊy tê cã gi¸ Cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ, nhu cÇu vÒ vèn vµ nhu cÇu thanh to¸n, bên cạnh đó trong quan hÖ kinh doanh cña c¸c chñ thÓ ngµy cµng ph¸t triÓn, kế tiếp là §Ó ®¸p øng nhu cÇu, nói thêm là vÒ vèn vµ t¨ng c−êng kh¶ n¨ng thanh to¸n, c¸c chñ thÓ kh«ng chØ sö dông tiÒn mÆt do, ngoài ra Nhµ n−íc ph¸t hµnh mµ cßn sö dông c¸c c«ng cô kh¸c lµ c¸c giÊy tê cã gi¸, tiếp theo là GiÊy tê cã gi¸ lµ lo¹i giÊy tê cã mÖnh gi¸ vµ cã kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi thµnh tiÒn (1), nói thêm là mÆt , cho biết thêm Chñ thÓ ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸ rÊt ®a d¹ng nh− Nhµ n−íc, c¸c l
  1. Ch−¬ng vI chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ I. Kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm cña ho¹t ®éng chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ 1. Kh¸i niÖm giÊy tê cã gi¸ Cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ, nhu cÇu vÒ vèn vµ nhu cÇu thanh to¸n trong quan hÖ kinh doanh cña c¸c chñ thÓ ngµy cµng ph¸t triÓn. §Ó ®¸p øng nhu cÇu vÒ vèn vµ t¨ng c−êng kh¶ n¨ng thanh to¸n, c¸c chñ thÓ kh«ng chØ sö dông tiÒn mÆt do Nhµ n−íc ph¸t hµnh mµ cßn sö dông c¸c c«ng cô kh¸c lµ c¸c giÊy tê cã gi¸. GiÊy tê cã gi¸ lµ lo¹i giÊy tê cã mÖnh gi¸ vµ cã kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi thµnh tiÒn (1) mÆt . Chñ thÓ ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸ rÊt ®a d¹ng nh− Nhµ n−íc, c¸c lo¹i doanh nghiÖp (nh− c«ng ty cæ phÇn, tæ chøc tÝn dông...) vµ c¸c chñ thÓ kinh doanh kh¸c. GiÊy tê cã gi¸ cã nhiÒu lo¹i. NÕu ph©n lo¹i theo thêi h¹n th× giÊy tê cã gi¸ cã hai lo¹i lµ giÊy tê cã gi¸ ng¾n h¹n vµ giÊy tê cã gi¸ dµi h¹n. Thêi h¹n cña giÊy tê cã gi¸ lµ kho¶ng thêi gian tõ khi giÊy tê cã gi¸ ®−îc ph¸t hµnh cho ®Õn khi ®Õn h¹n thanh to¸n. Thêi h¹n cña giÊy tê cã gi¸ ph¶i ®−îc ghi râ trong néi dung cña giÊy tê cã gi¸. GiÊy tê cã gi¸ ng¾n h¹n lµ giÊy tê cã gi¸ cã thêi h¹n d−íi 12 th¸ng. GiÊy tê cã gi¸ dµi h¹n lµ lo¹i giÊy tê cã gi¸ cã thêi h¹n tõ 12 th¸ng trë lªn. GiÊy tê cã gi¸ cßn ®−îc ph©n lo¹i theo chñ thÓ ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸ nh− Nhµ n−íc, doanh nghiÖp hoÆc th−¬ng nh©n... Nhµ n−íc ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸ nh»m môc ®Ých huy ®éng vèn cho ng©n s¸ch nhµ n−íc hay ®Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia. Lo¹i giÊy tê cã gi¸ do Nhµ n−íc ph¸t hµnh bao gåm: tr¸i phiÕu ChÝnh phñ, tÝn phiÕu Kho b¹c Nhµ n−íc, tÝn phiÕu Ng©n hµng Nhµ n−íc, tr¸i phiÕu c«ng tr×nh do ChÝnh phñ hoÆc chÝnh quyÒn cÊp tØnh ph¸t hµnh. Lo¹i giÊy tê cã gi¸ do c¸c chñ thÓ kh¸c trong nÒn kinh tÕ ph¸t hµnh nh− cæ phiÕu, tr¸i phiÕu doanh nghiÖp do c«ng ty cæ phÇn ph¸t hµnh, kú phiÕu ng©n hµng do c¸c ng©n hµng th−¬ng m¹i ph¸t hµnh nh»m huy ®éng vèn. (1) Tr−êng §H LuËt Hµ Néi: Tõ ®iÓn gi¶i thÝch thuËt ng÷ luËt häc, (PhÇn thuËt ng÷ tµi chÝnh- ng©n hµng, t¸c gi¶ TS.Vâ §×nh Toµn), NXB C«ng an nh©n d©n, Hµ Néi, 2000, tr.230 111
  2. Ngoµi ra, trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, nh»m ®a d¹ng ho¸ ph−¬ng tiÖn thanh to¸n vµ t¹o thuËn lîi cho ho¹t ®éng thanh to¸n, cßn cã mét lo¹i giÊy tê cã gi¸ rÊt phæ biÕn lµ th−¬ng phiÕu. Theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt ViÖt Nam, th−¬ng phiÕu lµ chøng chØ cã gi¸ ghi nhËn lÖnh yªu cÇu thanh to¸n hoÆc cam kÕt thanh to¸n kh«ng ®iÒu kiÖn mét sè tiÒn x¸c ®Þnh trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh. Th−¬ng phiÕu gåm hèi phiÕu vµ lÖnh phiÕu. Hèi phiÕu lµ chøng chØ cã gi¸ do ng−êi cã quyÒn lËp, yªu cÇu ng−êi cã nghÜa vô thanh to¸n kh«ng ®iÒu kiÖn mét sè tiÒn x¸c ®Þnh khi cã yªu cÇu hoÆc vµo mét thêi gian nhÊt ®Þnh trong t−¬ng lai cho ng−êi thô h−ëng. LÖnh phiÕu lµ chøng chØ cã gi¸ do ng−êi cã nghÜa vô lËp, cam kÕt thanh to¸n kh«ng ®iÒu kiÖn mét sè tiÒn x¸c ®Þnh khi cã yªu cÇu hoÆc vµo mét thêi gian nhÊt ®Þnh trong t−¬ng lai cho ng−êi thô h−ëng. Th−¬ng phiÕu lµ lo¹i giÊy tê cã gi¸ ng¾n h¹n. Thêi h¹n cô thÓ cña th−¬ng phiÕu theo tho¶ thuËn cña c¸c bªn. Th−¬ng phiÕu ph¶i ®−îc lËp trªn mÉu in s½n cña Ng©n hµng Nhµ n−íc ViÖt Nam. Th−¬ng phiÕu ®−îc ¸p dông kh¸ réng r·i trong quan hÖ thanh to¸n trong nÒn kinh tÕ ë c¸c n−íc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn. ë ViÖt Nam, quan hÖ th−¬ng phiÕu cßn kh¸ míi mÎ nh−ng ®· ®−îc Nhµ n−íc quan t©m t¹o ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn. C¬ së ph¸p lý cho c¸c quan hÖ th−¬ng phiÕu lµ Ph¸p lÖnh Th−¬ng phiÕu cã hiÖu lùc ngµy 01/7/2000. Bªn c¹nh ®ã, th−¬ng phiÕu cßn ®−îc ®iÒu chØnh bëi c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt kh¸c nh− LuËt Ng©n hµng Nhµ n−íc, LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông, LuËt Th−¬ng m¹i... GiÊy tê cã gi¸ lµ mét lo¹i tµi s¶n. Ng−êi së h÷u giÊy tê cã gi¸ ®−îc ph¸p luËt ®¶m b¶o nhiÒu quyÒn n¨ng, trong ®ã cã nh÷ng quyÒn n¨ng c¬ b¶n sau: - §−îc chuyÓn quyÒn së h÷u giÊy tê cã gi¸ d−íi nhiÒu h×nh thøc nh− b¸n, chiÕt khÊu t¹i tæ chøc tÝn dông, tÆng cho, thõa kÕ theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. - §−îc thô h−ëng c¸c lîi Ých tõ giÊy tê cã gi¸. - §−îc dïng giÊy tê cã gi¸ ®Ó ®¶m b¶o cho c¸c nghÜa vô tµi chÝnh, ch¼ng h¹n nh− cÇm cè giÊy tê cã gi¸ ®Ó vay vèn cña tæ chøc tÝn dông. - §−îc ng−êi ph¸t hµnh thanh to¸n khi giÊy tê cã gi¸ ®¸o h¹n. - §−îc quyÒn truy ®ßi ng−êi chuyÓn nh−îng giÊy tê cã gi¸ cho m×nh nÕu giÊy tê cã gi¸ kh«ng ®−îc tæ chøc ph¸t hµnh thanh to¸n khi ®Õn h¹n. - C¸c quyÒn kh¸c theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt 2. Kh¸i niÖm chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ Ng−êi së h÷u giÊy tê cã gi¸ cã quyÒn chuyÓn nh−îng giÊy tê cã gi¸ d−íi nhiÒu h×nh thøc. Trong tr−êng hîp tæ chøc tÝn dông mua giÊy tê cã gi¸ ®−îc gäi lµ chiÕt khÊu. Theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt, chiÕt khÊu lµ viÖc tæ chøc tÝn dông mua th−¬ng phiÕu, giÊy tê cã gi¸ kh¸c cña ng−êi thô h−ëng tr−íc khi ®Õn h¹n thanh to¸n (kho¶n 14 §iÒu 20 LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông). Theo th«ng lÖ, khi thùc hiÖn viÖc chiÕt khÊu, tæ chøc tÝn 112
  3. dông sÏ thanh to¸n cho kh¸ch hµng sè tiÒn thÊp h¬n sè tiÒn mµ tæ chøc ph¸t hµnh sÏ thanh to¸n cho kh¸ch hµng nÕu giÊy tê cã gi¸ ®Õn h¹n. NÕu giÊy tê cã gi¸ ®· ®−îc chiÕt khÊu t¹i tæ chøc tÝn dông, sau ®ã tæ chøc tÝn dông l¹i chiÕt khÊu t¹i tæ chøc tÝn dông kh¸c hoÆc t¹i Ng©n hµng Nhµ n−íc ®−îc gäi lµ t¸i chiÕt khÊu. T¸i chiÕt khÊu lµ viÖc chiÕt khÊu th−¬ng phiÕu, giÊy tê cã gi¸ kh¸c ®· ®−îc chiÕt khÊu tr−íc khi ®Õn h¹n thanh to¸n. ChiÕt khÊu lµ mét h×nh thøc cÊp tÝn dông cña tæ chøc tÝn dông theo quy ®Þnh t¹i §iÒu 49 LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông (söa ®æi). VÒ h×nh thøc, quan hÖ chiÕt khÊu lµ quan hÖ mua b¸n giÊy tê cã gi¸ hay chuyÓn quyÒn së h÷u giÊy tê cã gi¸ tõ ng−êi thô h−ëng cho tæ chøc tÝn dông trªn c¬ së tæ chøc tÝn dông chuyÓn giao cho ng−êi thô h−ëng mét kho¶n tiÒn gäi lµ gi¸ chiÕt khÊu. Tuy nhiªn vÒ b¶n chÊt, ®©y lµ viÖc tæ chøc tÝn dông ho¹t ®éng cÊp tÝn dông v× c¸c lý do sau ®©y: - Thø nhÊt, khi thùc hiÖn ho¹t ®éng chiÕt khÊu, tæ chøc tÝn dông ®· bá ra mét kho¶n tiÒn vµ chØ cã thÓ thu håi c¶ gèc vµ l·i sau mét thêi gian nhÊt ®Þnh (khi tæ chøc tÝn dông b¸n giÊy tê cã gi¸ cho chñ thÓ kh¸c hoÆc chñ thÓ ph¸t hµnh thanh to¸n khi giÊy tê cã gi¸ ®¸o h¹n). VÝ dô: «ng NguyÔn V¨n A lµ chñ së h÷u mét lÖnh phiÕu trÞ gi¸ 100 triÖu ®ång do C«ng ty X ph¸t hµnh, thêi h¹n 6 th¸ng. Khi c¸ch thêi ®iÓm th−¬ng phiÕu ®¸o h¹n 3 th¸ng, do cã nhu cÇu cÇn tiÒn nªn «ng A ®· ®Õn Ng©n hµng Y ®Ó chiÕt khÊu lÖnh phiÕu ®ã. Ng©n hµng Y ®ång ý chiÕt khÊu víi gi¸ chiÕt khÊu 94 triÖu ®ång. §Õn h¹n, Ng©n hµng Y yªu cÇu C«ng ty X thanh to¸n theo mÖnh gi¸ th−¬ng phiÕu lµ 100 triÖu ®ång. Nh− vËy, Ng©n hµng Y ®· thu håi vèn vµ l·i 6 triÖu ®ång. - Thø hai, kÓ tõ thêi ®iÓm chiÕt khÊu, t− c¸ch tr¸i chñ cña ng−êi thô h−ëng ®· ®−îc chuyÓn giao cho tæ chøc tÝn dông, tæ chøc tÝn dông trë thµnh ng−êi cã quyÒn nh− chÝnh ng−êi cho chñ thÓ ph¸t hµnh vay tiÒn vµ chØ cã thÓ ®−îc ng−êi ph¸t hµnh thanh to¸n khi giÊy tê cã gi¸ ®¸o h¹n. Nh− vËy, nghiÖp vô chiÕt khÊu t−¬ng tù nh− nghiÖp vô cho vay. Tuy nhiªn, ®èi víi ho¹t ®éng cho vay, bªn vay nhËn tiÒn vay tõ tæ chøc tÝn dông sau ®ã hoµn tr¶ l¹i cho tæ chøc tÝn dông. Cßn trong nghiÖp vô chiÕt khÊu, kh¸ch hµng ®−îc chiÕt khÊu sÏ nhËn tiÒn tõ tæ chøc tÝn dông, cßn ng−êi cã nghÜa vô thanh to¸n theo quy ®Þnh cña giÊy tê cã gi¸ lµ ng−êi ph¶i tr¶ nî nh− ng−êi vay tiÒn. II. Ph¸p luËt vÒ chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ 1. Chñ thÓ quan hÖ chiÕt khÊu Chñ thÓ cña quan hÖ chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ lµ c¸c bªn trong quan hÖ chiÕt khÊu bao gåm: - Chñ thÓ nhËn chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ - Chñ thÓ chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ 113
  4. Ngoµi ra, cßn cã bªn ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸ hoÆc bªn bÞ ký ph¸t (®èi víi hèi phiÕu) víi t− c¸ch lµ bªn liªn quan. 1.1. Chñ thÓ nhËn chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ Chñ thÓ nhËn chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ lµ tæ chøc tÝn dông, Ng©n hµng Nhµ n−íc. Tæ chøc tÝn dông thùc hiÖn ho¹t ®éng chiÕt khÊu cho nh÷ng chñ thÓ cã nhu cÇu trong nÒn kinh tÕ nh»m môc ®Ých kinh doanh. Ng©n hµng Nhµ n−íc chØ thùc hiÖn ho¹t ®éng chiÕt khÊu cho c¸c tæ chøc tÝn dông nh»m thùc hiÖn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia vµ kh«ng nh»m môc ®Ých kinh doanh. Tæ chøc tÝn dông ®−îc phÐp ho¹t ®éng chiÕt khÊu víi t− c¸ch lµ mét h×nh thøc cÊp tÝn dông. §Ó ®−îc thùc hiÖn ho¹t ®éng nµy, tæ chøc tÝn dông ph¶i tho¶ m·n c¸c ®iÒu kiÖn do ph¸p luËt quy ®Þnh. Thø nhÊt, tæ chøc tÝn dông ph¶i ®−îc thµnh lËp vµ ho¹t ®éng hîp ph¸p. §iÒu kiÖn nµy nh»m x¸c lËp t− c¸ch chñ thÓ trong quan hÖ chiÕt khÊu gi÷a tæ chøc tÝn dông vµ kh¸ch hµng. Bªn c¹nh ®ã, ng−êi ®¹i diÖn giao kÕt hîp ®ång chiÕt khÊu ph¶i cã n¨ng lùc hµnh vi d©n sù ®Çy ®ñ, cã tr×nh ®é chuyªn m«n phï hîp vµ lµ ng−êi ®¹i diÖn theo ph¸p luËt cña tæ chøc tÝn dông (lµ ®¹i diÖn ®−¬ng nhiªn hoÆc ®¹i diÖn theo uû quyÒn). Thø hai, tæ chøc tÝn dông ph¶i tho¶ m·n nh÷ng yªu cÇu ®¶m b¶o an toµn cho ho¹t ®éng cÊp tÝn dông theo quy ®Þnh cña Ng©n hµng Nhµ n−íc. Møc chiÕt khÊu cña tæ chøc tÝn dông cho mét kh¸ch hµng kh«ng v−ît qu¸ 15% vèn tù cã cña tæ chøc tÝn dông. Tr−êng hîp chi nh¸nh ng©n hµng n−íc ngoµi ho¹t ®éng t¹i ViÖt Nam th× giíi h¹n chiÕt khÊu lµ 15% vèn tù cã cña Ng©n hµng n−íc ngoµi (ng©n hµng mÑ). Ngoµi ra, tæ chøc tÝn dông ph¶i thùc hiÖn viÖc ph©n lo¹i, trÝch lËp dù phßng vµ xö lý rñi ro ®èi víi sè tiÒn chiÕt khÊu, t¸i chiÕt khÊu theo quy ®Þnh cña Ng©n hµng Nhµ n−íc. Thø ba, ®èi víi ho¹t ®éng chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ b»ng ngo¹i tÖ, tæ chøc tÝn dông ph¶i ®−îc phÐp ho¹t ®éng ngo¹i hèi vµ tu©n thñ quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ qu¶n lý ngo¹i hèi vµ ho¹t ®éng ngo¹i hèi. 1.1.2. Chñ thÓ chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ Chñ thÓ chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ (bªn b¸n giÊy tê cã gi¸) lµ kh¸ch hµng cña tæ chøc tÝn dông. Theo quy ®Þnh, tæ chøc, c¸ nh©n ViÖt Nam, tæ chøc, c¸ nh©n n−íc ngoµi ®ang sinh sèng, ho¹t ®éng t¹i ViÖt Nam ®Òu cã quyÒn chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ t¹i tæ chøc tÝn dông. Riªng ®èi víi ho¹t ®éng t¸i chiÕt khÊu, kh¸ch hµng ®Ò nghÞ t¸i chiÕt khÊu ph¶i lµ tæ chøc tÝn dông ®· chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸. Lµ mét bªn cña quan hÖ chiÕt khÊu, kh¸ch hµng cã nhu cÇu chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ ph¶i tho¶ m·n c¸c ®iÒu kiÖn sau ®©y: - Thø nhÊt, kh¸ch hµng ph¶i cã n¨ng lùc hµnh vi d©n sù. §©y lµ ®iÒu kiÖn ®Çu tiªn ®Ó tham gia vµo c¸c quan hÖ d©n sù, trong ®ã cã quan hÖ chiÕt khÊu. NÕu kh¸ch hµng kh«ng cã n¨ng lùc hµnh vi d©n sù mµ giao kÕt hîp ®ång chiÕt khÊu th× hîp ®ång ®ã sÏ kh«ng ph¸t sinh hiÖu lùc. 114
  5. - Thø hai, kh¸ch hµng ph¶i lµ chñ së h÷u cña giÊy tê cã gi¸. ChØ cã chñ së h÷u míi cã quyÒn chuyÓn nh−îng quyÒn së h÷u cho tæ chøc tÝn dông th«ng qua ho¹t ®éng chiÕt khÊu. Trong mét sè tr−êng hîp, ph¸p luËt cho phÐp ng−êi kh«ng ph¶i chñ së h÷u còng cã thÓ chuyÓn nh−îng giÊy tê cã gi¸ cho tæ chøc tÝn dông theo h×nh thøc chiÕt khÊu: (i) ng−êi ®−îc chñ së h÷u uû quyÒn hîp ph¸p; (ii) ng−êi gi¸m hé trong mét sè tr−êng hîp nhÊt ®Þnh theo quy ®Þnh cña Bé luËt D©n sù. 1.3. Chñ thÓ ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸ hoÆc bªn bÞ ký ph¸t (®èi víi hèi phiÕu) Chñ thÓ ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸ hoÆc bªn bÞ ký ph¸t (®èi víi hèi phiÕu) lµ ng−êi cã nghÜa vô thanh to¸n sè tiÒn ghi trªn giÊy tê cã gi¸ khi giÊy tê cã gi¸ ®Õn h¹n thanh to¸n. Bªn ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸ hoÆc bªn bÞ ký ph¸t (®èi víi hèi phiÕu) kh«ng ph¶i lµ mét bªn cña quan hÖ chiÕt khÊu nh−ng cã liªn quan mËt thiÕt ®Õn quan hÖ chiÕt khÊu. Sau khi viÖc chiÕt khÊu hoµn tÊt, sÏ ph¸t sinh quan hÖ gi÷a tæ chøc tÝn dông víi bªn ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸ hoÆc bªn bÞ ký ph¸t (®èi víi hèi phiÕu). Tæ chøc tÝn dông cã quyÒn yªu cÇu chñ thÓ nµy thanh to¸n sè tiÒn ghi trªn giÊy tê cã gi¸ khi ®Õn h¹n. NÕu chñ thÓ nµy tõ chèi thanh to¸n sÏ n¶y sinh quyÒn truy ®ßi cña tæ chøc tÝn dông ®èi víi ng−êi ®−îc chiÕt khÊu. 2. §iÒu kiÖn giÊy tê cã gi¸ ®−îc chiÕt khÊu GiÊy tê cã gi¸ ®−îc chiÕt khÊu ph¶i tho¶ m·n nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh. Nh÷ng ®iÒu kiÖn nµy ®¶m b¶o cho bªn chiÕt khÊu (tæ chøc tÝn dông) cã thÓ thu håi l¹i sè tiÒn chiÕt khÊu khi giÊy tê cã gi¸ ®Õn h¹n. Do ®ã, ph¸p luËt ®Æt ra c¸c ®iÒu kiÖn ®èi víi giÊy tê cã gi¸ ®−îc chiÕt khÊu nh»m b¶o vÖ quyÒn lîi cña bªn nhËn chiÕt khÊu. Theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt hiÖn hµnh(1), giÊy tê cã gi¸ ®−îc nhËn chiÕt khÊu, t¸i chiÕt khÊu ph¶i tho¶ m·n nh÷ng ®iÒu kiÖn sau ®©y: - Mét lµ, giÊy tê cã gi¸ ph¶i thuéc quyÒn së h÷u hîp ph¸p cña kh¸ch hµng. §©y lµ ®iÒu kiÖn ®Çu tiªn vµ lµ ®iÒu kiÖn rÊt quan träng nh»m ®¶m b¶o sau khi chiÕt khÊu, giÊy tê cã gi¸ ph¶i ®−îc chuyÓn quyÒn së h÷u hîp ph¸p cho tæ chøc tÝn dông thùc hiÖn chiÕt khÊu. Kh¸ch hµng khi ®Ò nghÞ chiÕt khÊu ph¶i chøng minh m×nh lµ chñ së h÷u hîp ph¸p cña giÊy tê cã gi¸ xin chiÕt khÊu vµ ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm tr−íc ph¸p luËt vÒ cam kÕt nµy. - Hai lµ, giÊy tê cã gi¸ ph¶i ch−a ®Õn h¹n thanh to¸n. Ch−a ®Õn h¹n thanh to¸n ®−îc hiÓu lµ t¹i thêi ®iÓm chiÕt khÊu, giÊy tê cã gi¸ ch−a thÓ ®−îc bªn ph¸t hµnh hoÆc bªn cam kÕt thanh to¸n thùc hiÖn viÖc chi tr¶ do ch−a ®Õn thêi ®iÓm ®¸o h¹n cña giÊy tê cã gi¸. Nh− vËy viÖc chiÕt khÊu míi cã ý nghÜa nh− lµ mét h×nh thøc cÊp tÝn dông. (1) §iÒu 6 QuyÕt ®Þnh sè 1325/2004/Q§-NHNN ngµy 15/10/2004 ban hµnh Quy chÕ chiÕt khÊu, t¸i chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ cña tæ chøc tÝn dông ®èi víi kh¸ch hµng. 115
  6. - Ba lµ, giÊy tê cã gi¸ ph¶i ®−îc phÐp giao dÞch. §−îc phÐp giao dÞch ®−îc hiÓu lµ chñ së h÷u giÊy tê cã gi¸ ®−îc quyÒn b¸n, chuyÓn nh−îng, cho, tÆng, thõa kÕ giÊy tê cã gi¸. §iÒu kiÖn ®−îc phÐp giao dÞch cã ý nghÜa quan träng nh»m ®¶m b¶o quyÒn thu håi vèn cña tæ chøc tÝn dông. Mét sè lo¹i giÊy tê cã gi¸ trong nh÷ng thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh kh«ng ®−îc phÐp giao dÞch mÆc dï ng−êi cÇm gi÷ cã quyÒn së h÷u hîp ph¸p (vÝ dô nh− giÊy tê cã gi¸ ®ang lµ vËt b¶o ®¶m cho mét nghÜa vô kh¸c cña kh¸ch hµng hoÆc lµ tµi s¶n bÞ cÊm giao dÞch theo quyÕt ®Þnh cña c¬ quan nhµ n−íc cã thÈm quyÒn). Khi ®ã, giÊy tê cã gi¸ kh«ng thÓ ®−îc chiÕt khÊu t¹i tæ chøc tÝn dông. - Bèn lµ, giÊy tê cã gi¸ ph¶i ®−îc thanh to¸n theo quy ®Þnh cña tæ chøc ph¸t hµnh. Tæ chøc tÝn dông chØ cã thÓ nhËn chiÕt khÊu nÕu nh− biÕt r»ng tæ chøc ph¸t hµnh hoÆc ng−êi bÞ ký ph¸t (®èi víi hèi phiÕu) sÏ thanh to¸n giÊy tê cã gi¸ ®ã khi ®Õn h¹n. Mét sè lo¹i giÊy tê cã gi¸ (nh− th−¬ng phiÕu ch¼ng h¹n), kh¸ch hµng muèn ®−îc chiÕt khÊu ph¶i cã ®−îc sù chÊp nhËn thanh to¸n cña tæ chøc ph¸t hµnh hoÆc ng−êi bÞ ký ph¸t. Tr¸i phiÕu c«ng ty cæ phÇn kh«ng thÓ ®−îc chiÕt khÊu nÕu ®ã lµ lo¹i tr¸i phiÕu tù ®éng chuyÓn ®æi (lµ lo¹i tr¸i phiÕu tù chuyÓn thµnh cæ phiÕu sau mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh). 3. Ph−¬ng thøc chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ Ph−¬ng thøc chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ lµ c¸ch thøc chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ ®−îc ph¸p luËt quy ®Þnh. Ph−¬ng thøc chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ ®−îc h×nh thµnh tõ nhu cÇu vèn cña ng−êi xin chiÕt khÊu vµ sù ®¸p øng cña tæ chøc tÝn dông trªn c¬ së quy ®Þnh cña ph¸p luËt. HiÖn nay ph¸p luËt vÒ chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ quy ®Þnh hai ph−¬ng thøc chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ lµ ph−¬ng thøc chiÕt khÊu toµn bé thêi h¹n cßn l¹i cña giÊy tê cã gi¸ vµ ph−¬ng thøc chiÕt khÊu cã thêi h¹n. Ph−¬ng thøc chiÕt khÊu toµn bé thêi h¹n cßn l¹i cña giÊy tê cã gi¸ lµ viÖc tæ chøc tÝn dông sÏ mua h¼n giÊy tê cã gi¸ theo gi¸ chiÕt khÊu, t¸i chiÕt khÊu. Kh¸ch hµng ph¶i chuyÓn giao ngay quyÒn së h÷u giÊy tê cã gi¸ cho tæ chøc tÝn dông. Khi giÊy tê cã gi¸ ®Õn h¹n thanh to¸n, tæ chøc tÝn dông sÏ xuÊt tr×nh giÊy tê cã gi¸ cho tæ chøc ph¸t hµnh ®Ó ®−îc thanh to¸n. Ph−¬ng thøc chiÕt khÊu cã thêi h¹n lµ viÖc tæ chøc tÝn dông mua giÊy tê cã gi¸ theo thêi h¹n vµ gi¸ chiÕt khÊu, t¸i chiÕt khÊu vµ kÌm theo cam kÕt cña kh¸ch hµng vÒ viÖc sÏ mua l¹i giÊy tê cã gi¸ ®ã vµo thêi ®iÓm x¸c ®Þnh. Kho¶ng thêi gian tõ khi chiÕt khÊu ®Õn khi kh¸ch hµng thùc hiÖn viÖc mua l¹i giÊy tê cã gi¸ gäi lµ thêi h¹n chiÕt khÊu. Thêi h¹n chiÕt khÊu do c¸c bªn tho¶ thuËn nh−ng kh«ng ®−îc v−ît qu¸ thêi h¹n cßn l¹i cña giÊy tê cã gi¸. NÕu hÕt thêi h¹n chiÕt khÊu mµ kh¸ch hµng kh«ng mua l¹i, th× tæ chøc tÝn dông lµ chñ së h÷u hîp ph¸p vµ h−ëng toµn bé quyÒn lîi ph¸t sinh tõ giÊy tê cã gi¸ ®ã. 116
  7. Gi÷a hai ph−¬ng thøc nµy cã sù kh¸c nhau ë chç, trong ph−¬ng thøc chiÕt khÊu toµn bé thêi h¹n cña giÊy tê cã gi¸, tæ chøc tÝn dông lµ chñ së h÷u hîp ph¸p kh«ng kÌm thªm bÊt cø ®iÒu kiÖn nµo, trong khi ®ã víi ph−¬ng thøc chiÕt khÊu cã thêi h¹n, tæ chøc tÝn dông chØ lµ chñ së h÷u thùc sù nÕu nh− kh¸ch hµng kh«ng mua l¹i giÊy tê cã gi¸ khi ®Õn h¹n chiÕt khÊu. Gi÷a viÖc chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ theo ph−¬ng thøc chiÕt khÊu cã thêi h¹n vµ cho vay cã b¶o ®¶m b»ng cÇm cè giÊy tê cã gi¸ vÒ mÆt h×nh thøc cã mét sè ®iÓm t−¬ng tù nhau. Tuy nhiªn, ®©y lµ hai lo¹i h×nh cÊp tÝn dông kh¸c nhau. Trong cho vay cã b¶o ®¶m b»ng cÇm cè giÊy tê cã gi¸, tæ chøc tÝn dông lµ ng−êi n¾m gi÷ giÊy tê cã gi¸ nh−ng kh«ng ph¶i lµ ng−êi së h÷u giÊy tê cã gi¸ ®ã. NÕu kh¸ch hµng vay kh«ng tr¶ ®−îc nî hoÆc tr¶ kh«ng ®ñ nî khi ®Õn h¹n, khi ®ã viÖc xö lý tµi s¶n b¶o ®¶m ®Ó thu håi nî theo ph−¬ng thøc tho¶ thuËn, nÕu kh«ng thùc hiÖn ®−îc theo tho¶ thuËn th× sÏ b¸n ®Êu gi¸ theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. Thñ tôc chuyÓn quyÒn së h÷u trong cho vay cã b¶o ®¶m b»ng cÇm cè giÊy tê cã gi¸ chØ diÔn ra sau khi kh¸ch hµng kh«ng thùc hiÖn ®óng nghÜa vô tr¶ nî vay. Trong khi ®ã, ph−¬ng thøc chiÕt khÊu cã thêi h¹n cho phÐp tæ chøc tÝn dông ®−îc x¸c lËp quyÒn së h÷u ngay khi thùc hiÖn viÖc chiÕt khÊu. NÕu kh¸ch hµng kh«ng thùc hiÖn quyÒn mua l¹i giÊy tê cã gi¸ khi ®Õn h¹n chiÕt khÊu, tæ chøc tÝn dông ®−¬ng nhiªn lµ chñ së h÷u hoµn toµn ®èi víi giÊy tê cã gi¸ mµ kh«ng cÇn thªm mét thñ tôc nµo. 4. Hîp ®ång chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ Hîp ®ång chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ lµ sù tho¶ thuËn gi÷a c¸c bªn, theo ®ã, bªn mua sÏ mua giÊy tê cã gi¸ ch−a ®Õn h¹n thanh to¸n thuéc së h÷u cña bªn b¸n theo gi¸ chiÕt khÊu tho¶ thuËn. Ph¸p luËt hiÖn hµnh kh«ng cã quy ®Þnh cô thÓ vÒ hîp ®ång chiÕt khÊu mµ chØ cã c¸c quy ®Þnh ®iÒu chØnh giao dÞch chiÕt khÊu. Tuy nhiªn, th«ng qua ®ã cã thÓ x¸c ®Þnh ®−îc nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña hîp ®ång chiÕt khÊu. VÒ chñ thÓ cña hîp ®ång chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸, ®ã lµ tæ chøc tÝn dông víi t− c¸ch lµ bªn mua giÊy tê cã gi¸ vµ kh¸ch hµng lµ bªn b¸n giÊy tê cã gi¸. §èi t−îng cña hîp ®ång chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ lµ c¸c giÊy tê cã gi¸ ®−îc ph¸t hµnh theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. Theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt hiÖn hµnh, c¸c lo¹i giÊy tê cã gi¸ sau ®©y ®−îc chiÕt khÊu, t¸i chiÕt khÊu t¹i tæ chøc tÝn dông: - C¸c lo¹i giÊy tê cã gi¸ do tæ chøc tÝn dông ph¸t hµnh theo quy ®Þnh cña LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông vµ h−íng dÉn cña Ng©n hµng Nhµ n−íc. - TÝn phiÕu Ng©n hµng Nhµ n−íc. - C¸c lo¹i tr¸i phiÕu ®−îc ph¸t hµnh theo quy ®Þnh cña ChÝnh phñ vµ h−íng dÉn cña Bé Tµi chÝnh: tÝn phiÕu kho b¹c, tr¸i phiÕu kho b¹c, tr¸i phiÕu c«ng tr×nh cña ChÝnh phñ vµ cña ®Þa ph−¬ng, c¸c lo¹i tr¸i phiÕu kh¸c. 117
  8. - C¸c lo¹i tÝn phiÕu, kú phiÕu, tr¸i phiÕu do tæ chøc kh¸c ph¸t hµnh vµ ®−îc phÐp chiÕt khÊu theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. HiÖn nay, ph¸p luËt ch−a cã quy ®Þnh cô thÓ vÒ viÖc chiÕt khÊu th−¬ng phiÕu. Tuy nhiªn, trong t−¬ng lai, ho¹t ®éng thanh to¸n b»ng th−¬ng phiÕu ®−îc ¸p dông phæ biÕn th× viÖc ban hµnh nh÷ng quy ®Þnh cô thÓ vÒ viÖc chiÕt khÊu th−¬ng phiÕu lµ rÊt cÇn thiÕt. Hîp ®ång chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ ®−îc lËp d−íi h×nh thøc v¨n b¶n. H×nh thøc v¨n b¶n gióp cho c¸c bªn cã c¬ së ph¸p lý chÝnh x¸c ®Ó thùc hiÖn tho¶ thuËn. H×nh thøc v¨n b¶n cña hîp ®ång chiÕt khÊu cßn lµ b»ng chøng ®Ó gi¶i quyÕt tranh chÊp vÒ quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸c bªn. Do cã h×nh thøc v¨n b¶n, nªn ph¸p luËt quy ®Þnh néi dung cña hîp ®ång ph¶i phï hîp víi quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ vµ c¸c quy ®Þnh cã liªn quan. Hîp ®ång chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ cã thÓ ®−îc lËp theo hîp ®ång mÉu do HiÖp héi Ng©n hµng ViÖt Nam ban hµnh. Néi dung c¬ b¶n cña hîp ®ång chiÕt khÊu bao gåm: - Tªn, ®Þa chØ c¸c bªn: §©y lµ yÕu tè b¾t buéc ph¶i cã ®Ó x¸c ®Þnh t− c¸ch cña c¸c bªn khi giao kÕt hîp ®ång. C¸c bªn khi giao kÕt ph¶i tho¶ m·n t− c¸ch chñ thÓ. NÕu ng−êi ®¹i diÖn theo uû quyÒn ®øng ra ký kÕt th× ph¶i ghi râ néi dung ñy quyÒn hoÆc giÊy uû quyÒn lµ mét phÇn g¾n liÒn víi hîp ®ång. - §iÒu kho¶n vÒ ®èi t−îng hîp ®ång: trong néi dung nµy ph¶i chØ râ c¸c lo¹i giÊy tê cã gi¸ ®−îc chiÕt khÊu, chñ thÓ ph¸t hµnh, sè l−îng tõng lo¹i, trÞ gi¸ cña tõng giÊy tê cã gi¸, thêi ®iÓm ®Õn h¹n cña tõng giÊy tê cã gi¸, tæng gi¸ trÞ v.v... NÕu nhiÒu lo¹i giÊy tê cã gi¸ kh¸c nhau cã thÓ lËp thµnh b¶ng kª. - §iÒu kho¶n vÒ l·i suÊt chiÕt khÊu: c¸c bªn tho¶ thuËn vÒ l·i suÊt chiÕt khÊu. L·i suÊt chiÕt khÊu phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè nh− ®é an toµn cña giÊy tê cã gi¸, thêi h¹n chiÕt khÊu hoÆc thêi h¹n cßn l¹i cña giÊy tê cã gi¸, tæng gi¸ trÞ cña giÊy tê cã gi¸... - §iÒu kho¶n vÒ sè tiÒn thanh to¸n vµ ph−¬ng thøc thanh to¸n: sè tiÒn thanh to¸n lµ kho¶n tiÒn mµ tæ chøc tÝn dông sÏ tr¶ cho kh¸ch hµng khi chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸. Sè tiÒn thanh to¸n cßn ®−îc gäi lµ gi¸ chiÕt khÊu, ®−îc x¸c ®Þnh dùa trªn c¸c yÕu tè nh− tæng gi¸ trÞ thanh to¸n cña giÊy tê cã gi¸ ®−îc chiÕt khÊu khi ®¸o h¹n, l·i suÊt chiÕt khÊu vµ thêi h¹n cßn l¹i cña giÊy tê cã gi¸. C¸c bªn ph¶i tháa thuËn vÒ ph−¬ng thøc thanh to¸n cña tæ chøc tÝn dông cho kh¸ch hµng nh− thêi ®iÓm thanh to¸n, c¸ch thøc thanh to¸n (chuyÓn kho¶n, tiÒn mÆt hay ngo¹i tÖ, ®Þa ®iÓm thanh to¸n..). - §iÒu kho¶n vÒ viÖc chuyÓn giao quyÒn së h÷u giÊy tê cã gi¸: c¸c bªn tho¶ thuËn vÒ thñ tôc, thêi gian thùc hiÖn viÖc chuyÓn quyÒn së h÷u giÊy tê cã gi¸ tõ kh¸ch hµng sang cho tæ chøc tÝn dông. NÕu viÖc chuyÓn quyÒn së h÷u giÊy tê cã gi¸ ph¶i tu©n theo thñ tôc cña ph¸p luËt hoÆc cña tæ chøc ph¸t hµnh th× c¸c bªn ph¶i tho¶ thuËn vÒ vÊn ®Ò nµy. 118
  9. - §iÒu kho¶n vÒ viÖc mua l¹i giÊy tê cã gi¸ trong ph−¬ng thøc chiÕt khÊu cã thêi h¹n: NÕu c¸c bªn tho¶ thuËn chiÕt khÊu theo ph−¬ng thøc cã kú h¹n th× ®iÒu kho¶n nµy rÊt quan träng. C¸c bªn ph¶i tho¶ thuËn vÒ thêi h¹n chiÕt khÊu nh−ng kh«ng ®−îc v−ît qu¸ thêi h¹n cßn l¹i cña giÊy tê cã gi¸, vÒ thñ tôc mua l¹i giÊy tê cã gi¸ cña kh¸ch hµng, gi¸ mua l¹i giÊy tê cã gi¸... - §iÒu kho¶n kh¸c: ngoµi nh÷ng néi dung trªn, c¸c bªn cã thÓ tho¶ thuËn c¸c néi dung kh¸c kh«ng tr¸i víi quy ®Þnh cña ph¸p luËt. Thêi ®iÓm cã hiÖu lùc cña hîp ®ång chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ do c¸c bªn tho¶ thuËn. NÕu c¸c bªn kh«ng tho¶ thuËn th× thêi ®iÓm hîp ®ång cã hiÖu lùc lµ khi bªn sau cïng ký vµo hîp ®ång. 5. Thñ tôc chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ Thñ tôc chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ lµ tr×nh tù c¸c b−íc thùc hiÖn giao dÞch chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸. Th«ng th−êng, viÖc chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ xuÊt ph¸t tõ ®Ò nghÞ cña kh¸ch hµng. Tuy nhiªn, tæ chøc tÝn dông còng cã quyÒn ®Ò nghÞ mua giÊy tê cã gi¸ d−íi h×nh thøc chiÕt khÊu. Kh¸ch hµng cã nhu cÇu chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ göi giÊy ®Ò nghÞ chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ ®Õn cho tæ chøc tÝn dông mµ m×nh lùa chän. §ång thêi, kh¸ch hµng ph¶i göi giÊy tê cã gi¸ kÌm theo giÊy ®Ò nghÞ chiÕt khÊu. Kh¸ch hµng ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ tÝnh hîp ph¸p, hîp lÖ cña giÊy tê cã gi¸ ®−îc ®Ò nghÞ chiÕt khÊu. Sau khi nhËn ®−îc giÊy ®Ò nghÞ chiÕt khÊu vµ giÊy tê cã gi¸ cña kh¸ch hµng, tæ chøc tÝn dông tiÕn hµnh thÈm ®Þnh. Môc ®Ých cña viÖc thÈm ®Þnh giÊy tê cã gi¸ lµ nh»m kiÓm tra giÊy tê cã gi¸ cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó ®−îc chiÕt khÊu hay kh«ng theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt vµ c©n nh¾c xem cã chÊp nhËn ®Ò nghÞ chiÕt khÊu cña kh¸ch hµng hay kh«ng. C¨n cø vµo ®iÒu kiÖn tµi chÝnh, tÝnh sinh lîi vµ tÝnh rñi ro còng nh− ®iÒu kiÖn kh¸c, tæ chøc tÝn dông th«ng qua ho¹t ®éng thÈm ®Þnh sÏ quyÕt ®Þnh chÊp nhËn chiÕt khÊu hoÆc kh«ng chÊp nhËn chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ cho kh¸ch hµng. Trong tr−êng hîp cÇn thiÕt, tæ chøc tÝn dông cã quyÒn yªu cÇu kh¸ch hµng xuÊt tr×nh c¸c giÊy tê cÇn thiÕt chøng minh vÒ ®iÒu kiÖn chiÕt khÊu theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. NÕu kh«ng chÊp nhËn chiÕt khÊu, tæ chøc tÝn dông ph¶i göi tr¶ l¹i giÊy tê cã gi¸ cho kh¸ch hµng vµ tr¶ lêi râ rµng vÒ viÖc kh«ng chÊp nhËn chiÕt khÊu. VÒ nguyªn t¾c, tæ chøc tÝn dông kh«ng cÇn ph¶i ®−a ra lý do vÒ viÖc kh«ng chÊp nhËn chiÕt khÊu. NÕu tæ chøc tÝn dông chÊp nhËn chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ cho kh¸ch hµng, c¸c bªn tiÕn hµnh lµm thñ tôc chuyÓn giao quyÒn së h÷u giÊy tê cã gi¸ tõ kh¸ch hµng sang cho tæ chøc tÝn dông. - §èi víi lo¹i giÊy tê cã gi¸ kh«ng ghi tªn, kh¸ch hµng ph¶i trùc tiÕp chuyÓn giao giÊy tê cã gi¸ ®ã cho tæ chøc tÝn dông kÌm theo c¸c giÊy tê cÇn thiÕt kh¸c (nÕu cã). 119
  10. - §èi víi lo¹i giÊy tê cã gi¸ cã ghi tªn ng−êi së h÷u, kh¸ch hµng ph¶i giao giÊy tê cã gi¸ vµ lµm thñ tôc chuyÓn giao quyÒn së h÷u theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt vµ cña tæ chøc ph¸t hµnh. - §èi víi giÊy tê cã gi¸ ph¸t hµnh d−íi h×nh thøc bót to¸n ghi sæ, kh¸ch hµng giao giÊy chøng nhËn quyÒn së h÷u vµ tiÕn hµnh thñ tôc chuyÓn quyÒn së h÷u theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt vµ cña tæ chøc ph¸t hµnh. - §èi víi giÊy tê cã gi¸ ®−îc l−u ký t¹i tæ chøc ®−îc phÐp l−u ký theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt, kh¸ch hµng vµ tæ chøc tÝn dông cã thÓ uû quyÒn cho tæ chøc l−u ký thùc hiÖn chuyÓn quyÒn së h÷u tõ kh¸ch hµng sang cho tæ chøc tÝn dông. Sau khi lµm xong thñ tôc chuyÓn quyÒn së h÷u, tæ chøc tÝn dông tiÕn hµnh viÖc thanh to¸n sè tiÒn chiÕt khÊu cho kh¸ch hµng. NÕu viÖc chiÕt khÊu ®−îc tiÕn hµnh theo ph−¬ng thøc chiÕt khÊu cã thêi h¹n, khi kh¸ch hµng mua l¹i giÊy tê cã gi¸ theo tho¶ thuËn th× viÖc chuyÓn quyÒn së h÷u ®−îc thùc hiÖn t−¬ng tù nh− trªn. 6. QuyÒn truy ®ßi cña tæ chøc tÝn dông trong tr−êng hîp giÊy tê cã gi¸ kh«ng ®−îc thanh to¸n khi ®Õn h¹n Mét trong nh÷ng vÊn ®Ò quan träng ®èi víi ho¹t ®éng chiÕt khÊu lµ b¶o ®¶m quyÒn truy ®ßi cña tæ chøc tÝn dông nhËn chiÕt khÊu. ChØ khi nµo quyÒn truy ®ßi ®−îc ®¶m b¶o th× ho¹t ®éng chiÕt khÊu vµ mua b¸n giÊy tê cã gi¸ míi thËt sù ®em l¹i hiÖu qu¶ cho nÒn kinh tÕ, t¨ng c−êng kh¶ n¨ng sö dông vèn vµ n¨ng lùc thanh to¸n cho c¸c chñ thÓ. Gi¸ trÞ cña giÊy tê cã gi¸ phô thuéc vµo viÖc tæ chøc ph¸t hµnh hoÆc ng−êi bÞ ký ph¸t (®èi víi hèi phiÕu) cã chÊp nhËn thanh to¸n hay kh«ng. VÒ nguyªn t¾c, quyÒn truy ®ßi lµ quyÒn n¨ng ph¸t sinh tõ nghÜa vô ®¶m b¶o gi¸ trÞ giÊy tê cã gi¸ cña kh¸ch hµng. Do ®ã, khi giÊy tê cã gi¸ kh«ng ®−îc chÊp nhËn thanh to¸n, tæ chøc tÝn dông cã quyÒn truy ®ßi chÝnh kh¸ch hµng ®· chuyÓn nh−îng giÊy tê cã gi¸ cho m×nh. §èi víi th−¬ng phiÕu, ph¸p luËt quy ®Þnh kh¸ cô thÓ vÒ quyÒn truy ®ßi cña ng−êi thô h−ëng khi th−¬ng phiÕu kh«ng ®−îc chÊp nhËn thanh to¸n. Theo quy ®Þnh t¹i §iÒu 38 Ph¸p lÖnh Th−¬ng phiÕu th× khi th−¬ng phiÕu kh«ng ®−îc chÊp nhËn thanh to¸n, ng−êi thô h−ëng cã quyÒn truy ®ßi ®èi víi nh÷ng ng−êi sau ®©y: - Ng−êi ký ph¸t, ng−êi b¶o l·nh trong tr−êng hîp hèi phiÕu bÞ tõ chèi chÊp nhËn mét phÇn hoÆc toµn bé theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. §−îc coi lµ tõ chèi chÊp nhËn nÕu ng−êi bÞ ký ph¸t kh«ng thùc hiÖn hµnh vi chÊp nhËn ngay khi ng−êi thô h−ëng xuÊt tr×nh. - Ng−êi ký ph¸t hoÆc ng−êi ph¸t hµnh, ng−êi chuyÓn nh−îng, ng−êi b¶o l·nh, khi th−¬ng phiÕu ®Õn h¹n thanh to¸n mµ kh«ng ®−îc thanh to¸n theo néi dung cña th−¬ng phiÕu. -Ng−êi ký ph¸t, ng−êi chuyÓn nh−îng, ng−êi b¶o l·nh trong tr−êng hîp ng−êi bÞ ký ph¸t bÞ tuyªn bè ph¸ s¶n hoÆc gi¶i thÓ, kÓ c¶ hèi phiÕu ®· ®−îc chÊp nhËn hoÆc ch−a ®−îc chÊp nhËn. 120
  11. - Ng−êi ký ph¸t, ng−êi chuyÓn nh−îng, ng−êi b¶o l·nh trong tr−êng hîp ng−êi ký ph¸t bÞ tuyªn bè ph¸ s¶n hoÆc gi¶i thÓ, nÕu hèi phiÕu ch−a ®−îc chÊp nhËn. - Ng−êi ph¸t hµnh, ng−êi chuyÓn nh−îng, ng−êi b¶o l·nh trong tr−êng hîp ng−êi ph¸t hµnh bÞ tuyªn bè ph¸ s¶n hoÆc gi¶i thÓ. Ngoµi quyÒn truy ®ßi, tæ chøc tÝn dông cã quyÒn khëi kiÖn kh¸ch hµng ®· chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ hoÆc tæ chøc ph¸t hµnh khi giÊy tê cã gi¸ kh«ng ®−îc thanh to¸n khi ®Õn h¹n nÕu c¸c chñ thÓ trªn kh«ng chÊp nhËn viÖc truy ®ßi. 121
  12. c©u hái h−íng dÉn häc tËp 1. B¶n chÊt cña chiÕt khÊu? So s¸nh viÖc chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ víi viÖc mua b¸n c¸c tµi s¶n kh¸c? 2. C¸c lo¹i chñ thÓ tham gia quan hÖ chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸? Hîp ®ång chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸? 122
  13. Ch−¬ng Vii Cho thuª tµi chÝnh I. Kh¸i niÖm cho thuª tµi chÝnh vµ ph¸p luËt cho thuª tµi chÝnh 1. Kh¸i niÖm, b¶n chÊt cho thuª tµi chÝnh, c¸c ph−¬ng thøc cho thuª tµi chÝnh. 1.1. Kh¸i niÖm vµ b¶n chÊt cña cho thuª tµi chÝnh Trong lÞch sö ph¸t triÓn x· héi, viÖc khai th¸c c«ng dông cña tµi s¶n ®· gãp phÇn quan träng ®Ó con ng−êi s¶n xuÊt cña c¶i vËt chÊt nh»m phôc vô nhu cÇu cña chÝnh m×nh. QuyÒn së h÷u chÝnh lµ tiÒn ®Ò ®Ó chñ së h÷u cã thÓ khai th¸c c«ng n¨ng cña tµi s¶n. Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i lóc nµo ng−êi cã nhu cÇu sö dông tµi s¶n ®· cã ®−îc quyÒn së h÷u tµi s¶n ®ã v× nhiÒu lý do kh¸c nhau. ChÝnh v× vËy, ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu sö dông tµi s¶n, chñ thÓ cã nhu cÇu khai th¸c ph¶i m−în hoÆc thuª tµi s¶n cña chñ së h÷u. Bé luËt D©n sù cã nh÷ng quy ®Þnh cô thÓ vÒ cho thuª vµ cho m−în mµ theo ®ã, viÖc cho thuª vµ cho m−în ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho ng−êi kh«ng ph¶i chñ së h÷u cã thÓ ®−îc sö dông tµi s¶n cña ng−êi kh¸c. Cho thuª vµ cho m−în ®−îc thùc hiÖn d−íi d¹ng hîp ®ång. Theo hîp ®ång m−în tµi s¶n, bªn cho m−în giao tµi s¶n cho bªn m−în ®Ó sö dông trong mét thêi h¹n mµ kh«ng ph¶i tr¶ tiÒn, cßn bªn m−în ph¶i tr¶ l¹i tµi s¶n ®ã khi hÕt thêi h¹n m−în hoÆc môc ®Ých m−în ®· ®¹t ®−îc. Theo hîp ®ång thuª tµi s¶n, bªn cho thuª giao tµi s¶n cho bªn thuª ®Ó sö dông trong mét thêi h¹n, cßn bªn thuª ph¶i tr¶ tiÒn thuª. Nh− vËy, sù kh¸c nhau rÊt c¬ b¶n cña cho thuª vµ cho m−în lµ cho thuª ph¶i tr¶ tiÒn thuª, cßn cho m−în th× kh«ng ph¶i tr¶ tiÒn. ChÝnh v× vËy, ph¸p luËt quy ®Þnh quyÒn cña bªn thuª réng h¬n quyÒn cña bªn m−în tµi s¶n. Trong thùc tÕ x· héi, ho¹t ®éng cho thuª còng rÊt ®a d¹ng. Cho thuª th«ng th−êng ®−îc hiÓu lµ bªn cã nhu cÇu thuª tµi s¶n sÏ t×m ®Õn bªn cã tµi s¶n cho thuª ®Ó giao kÕt hîp ®ång thuª tµi s¶n. Tuy nhiªn, trong mét sè tr−êng hîp, viÖc thuª tµi s¶n nh− vËy kh«ng thùc hiÖn ®−îc. VÝ dô, bªn thuª muèn thuª tµi s¶n cßn míi, ch−a sö dông, cã ®−îc c¸c tiªu chuÈn mµ rÊt Ýt bªn cho thuª ®¸p øng ®−îc. 123
  14. ChÝnh v× vËy, ph¸p luËt ®· ph©n biÖt hai h×nh thøc cho thuª c¬ b¶n lµ cho thuª vËn hµnh (cho thuª th«ng th−êng) vµ cho thuª tµi chÝnh. Cho thuª vËn hµnh lµ viÖc cho thuª tµi s¶n ®Ó sö dông trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh, bªn thuª sÏ tr¶ tiÒn thuª theo thêi gian thuª ®· tho¶ thuËn. Cßn theo “ChuÈn mùc kÕ to¸n quèc tÕ sè 17, söa ®æi n¨m 1997” (gäi lµ IAS 17) do Uû ban vÒ chuÈn mùc kÕ to¸n quèc tÕ ban hµnh th× cho thuª tµi chÝnh lµ lo¹i cho thuª cã kh¶ n¨ng dÞch chuyÓn vÒ c¬ b¶n tÊt c¶ nh÷ng rñi ro vµ lîi Ých g¾n liÒn víi quyÒn së h÷u tµi s¶n. QuyÒn së h÷u ®ã cuèi cïng cã thÓ ®−îc chuyÓn giao hoÆc kh«ng ®−îc chuyÓn giao. Theo IAS 17, viÖc ph©n biÖt cho thuª tµi chÝnh vµ cho thuª vËn hµnh chÝnh lµ b¶n chÊt cña giao dÞch chø kh«ng ph¶i lµ h×nh thøc hîp ®ång. Tiªu chÝ ph©n biÖt quan träng nhÊt lµ viÖc chuyÓn dÞch hÇu hÕt c¸c quyÒn n¨ng thuéc quyÒn së h÷u cña bªn thuª cho bªn thuª. Theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt th× “cho thuª tµi chÝnh lµ ho¹t ®éng cÊp tÝn dông trung vµ dµi h¹n th«ng qua viÖc cho thuª m¸y mãc, thiÕt bÞ, ph−¬ng tiÖn vËn chuyÓn vµ c¸c ®éng s¶n kh¸c trªn c¬ së hîp ®ång cho thuª gi÷a bªn cho thuª víi bªn thuª. Bªn cho thuª cam kÕt mua m¸y mãc, thiÕt bÞ, ph−¬ng tiÖn vËn chuyÓn vµ c¸c ®éng s¶n kh¸c theo yªu cÇu cña bªn thuª vµ n¾m gi÷ quyÒn së h÷u ®èi víi c¸c tµi s¶n cho thuª. Bªn thuª sö dông tµi s¶n thuª vµ thanh to¸n tiÒn thuª trong suèt thêi h¹n thuª ®· ®−îc hai bªn tho¶ thuËn. Khi kÕt thóc thêi h¹n thuª, bªn thuª ®−îc quyÒn lùa chän mua l¹i tµi s¶n thuª hoÆc tiÕp tôc thuª theo c¸c ®iÒu kiÖn ®· tho¶ thuËn”(1). §©y lµ kh¸i niÖm t−¬ng ®èi hoµn chØnh thÓ hiÖn ®−îc b¶n chÊt cña cho thuª tµi chÝnh. Cho thuª tµi chÝnh lµ mét d¹ng cña cho thuª tµi s¶n, nh−ng cã nhiÒu ®Æc ®iÓm ®Æc tr−ng. Cho thuª tµi chÝnh chÝnh lµ mét h×nh thøc cÊp tÝn dông v× ho¹t ®éng nµy mang ®Çy ®ñ b¶n chÊt cña ho¹t ®éng cÊp tÝn dông do tæ chøc tÝn dông thùc hiÖn. Lµ mét h×nh thøc cÊp tÝn dông, cho thuª tµi chÝnh cã nh÷ng ®Æc ®iÓm c¬ b¶n sau ®©y: Thø nhÊt, trong ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh, bªn cho thuª chuyÓn giao tµi s¶n cho bªn thuª sö dông. Sau khi giao kÕt hîp ®ång cho thuª tµi chÝnh, bªn cho thuª sÏ mua tµi s¶n theo yªu cÇu cña bªn thuª. Kh¸c víi cho thuª tµi s¶n th«ng th−êng, hîp ®ång cho thuª tµi chÝnh th−êng ®−îc giao kÕt tr−íc khi bªn cho thuª së h÷u tµi s¶n thuª. Nh− vËy, vÒ mÆt h×nh thøc, cho thuª tµi chÝnh lµ cho thuª tµi s¶n, nh−ng thùc chÊt bªn cho thuª ®· bá mét kho¶n tiÒn ®Ó mua tµi s¶n giao cho bªn thuª sö dông trong mét thêi gian mµ c¸c bªn tho¶ thuËn. Bªn thuª sÏ hoµn tr¶ kho¶n tiÒn mua tµi s¶n nµy d−íi d¹ng tiÒn thuª. Tæng sè tiÒn thuª mét lo¹i tµi s¶n quy ®Þnh t¹i hîp ®ång cho thuª tµi chÝnh, Ýt nhÊt ph¶i t−¬ng ®−¬ng víi gi¸ trÞ cña tµi s¶n ®ã t¹i thêi ®iÓm ký hîp ®ång. Nh− vËy, khi kÕt thóc thêi h¹n thuª, bªn cho thuª ®−îc bªn thuª hoµn tr¶ (1) §iÒu 1 NghÞ ®Þnh sè 16/2001/N§-CP ngµy 02/5/2001 vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c«ng ty cho thuª tµi chÝnh. 124
  15. c¶ gèc vµ l·i (sè tiÒn gèc lµ sè tiÒn bªn cho thuª bá ra mua tµi s¶n thuª vµ sè tiÒn l·i lµ chªnh lÖch gi÷a tæng sè tiÒn thuª vµ tiÒn mua tµi s¶n cho thuª). Theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt ViÖt Nam, ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh do c¸c tæ chøc tÝn dông thùc hiÖn. C¸c tæ chøc tÝn dông nµy sö dông nguån vèn tù cã vµ vèn huy ®éng theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt ®Ó thùc hiÖn viÖc cÊp tÝn dông d−íi h×nh thøc cho thuª tµi chÝnh. Ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh cña tæ chøc tÝn dông ph¶i tu©n theo c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt ng©n hµng. Thø hai, xuÊt ph¸t tõ b¶n chÊt cña ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh lµ mét h×nh thøc cÊp tÝn dông, nªn hÇu hÕt c¸c quyÒn n¨ng cña chñ së h÷u tµi s¶n thuª ®−îc chuyÓn giao cho bªn thuª. §iÒu nµy lµm cho ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh t−¬ng tù nh− ho¹t ®éng cho vay(1). Trong cho thuª tµi s¶n th«ng th−êng, ngoµi quyÒn ®−îc sö dông tµi s¶n, c¸c quyÒn n¨ng kh¸c liªn quan ®Õn tµi s¶n rÊt h¹n chÕ. Ph¸p luËt chñ yÕu quy ®Þnh c¸c nghÜa vô cña bªn thuª(2). Ng−îc l¹i, trong cho thuª tµi chÝnh, bªn thuª cã nhiÒu quyÒn n¨ng h¬n nh−ng còng cã nhiÒu nghÜa vô h¬n. Ph¸p luËt gi¶m tèi ®a c¸c nghÜa vô cña bªn cho thuª. VÝ dô, trong cho thuª tµi s¶n th«ng th−êng, bªn cho thuª ph¶i söa ch÷a tµi s¶n nh»m ®¶m b¶o kh¶ n¨ng sö dông cho bªn thuª nÕu bªn thuª kh«ng cã lçi. Cßn trong cho thuª tµi chÝnh, bªn thuª ph¶i cã nghÜa vô b¶o qu¶n, söa ch÷a tµi s¶n, chÞu mäi tr¸ch nhiÖm vÒ viÖc tµi s¶n bÞ h− háng, mÊt m¸t, kh«ng phô thuéc vµo viÖc bªn thuª cã lçi hay kh«ng. Nh− vËy, c¸c quyÒn vµ nghÜa vô cña bªn thuª trong cho thuª tµi chÝnh ®· chøng minh r»ng, hÇu hÕt c¸c quyÒn n¨ng cña chñ së h÷u ®· chuyÓn sang cho bªn thuª. Tuy nhiªn, cÇn ph¶i nhÊn m¹nh r»ng, bªn cho thuª lµ chñ së h÷u tµi s¶n thuª. Thø ba, khi kÕt thóc thêi h¹n thuª, bªn thuª chØ cã quyÒn lùa chän gi÷a viÖc thuª tiÕp hoÆc mua l¹i tµi s¶n thuª. §Æc ®iÓm nµy cho thÊy, bªn cho thuª ®· kh«ng ph¶i nhËn l¹i tµi s¶n thuª. Bëi v× tµi s¶n thuª ®−îc mua theo yªu cÇu cña bªn thuª. ViÖc kh«ng nhËn l¹i tµi s¶n thuª khi kÕt thóc thêi h¹n thuª ®· b¶o vÖ quyÒn lîi cho bªn cho thuª, v× hä chuyÓn giao mét l−îng gi¸ trÞ, nªn hä sÏ thu håi d−íi h×nh thøc gi¸ trÞ. Thùc tÕ cho thÊy, sau khi kÕt thóc thêi h¹n thuª, bªn cho thuª ®· thu håi ®−îc c¶ gèc vµ l·i, nªn cã thÓ chuyÓn giao quyÒn së h÷u cho bªn thuª theo gi¸ danh nghÜa mµ c¸c bªn tho¶ thuËn, tuú theo kh¶ n¨ng sö dông cßn l¹i cña tµi s¶n. ë ViÖt Nam, ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh ra ®êi kh¸ muén. Ban ®Çu, ho¹t ®éng nµy gäi lµ tÝn dông thuª mua: “tÝn dông thuª mua lµ ho¹t ®éng cho thuª m¸y mãc thiÕt bÞ vµ c¸c ®éng s¶n kh¸c phôc vô cho s¶n xuÊt kinh doanh ®−îc c¸c tæ chøc tÝn dông mua theo yªu cÇu cña bªn thuª. Bªn thuª thanh to¸n tiÒn thuª cho tæ chøc tÝn dông (1) Trong ho¹t ®éng cho vay, kÓ tõ khi nhËn tµi s¶n vay, bªn vay lµ chñ së h÷u tµi s¶n vay (§iÒu 469 Bé luËt D©n sù) (2) Xem §iÒu 476 ®Õn §iÒu 488 Bé luËt D©n sù 125
  16. trong suèt thêi h¹n thuª ®· ®−îc hai bªn tho¶ thuËn vµ kh«ng ®−îc huû bá. Khi kÕt thóc thêi h¹n thuª, bªn thuª ®−îc quyÒn së h÷u tµi s¶n thuª, hoÆc ®−îc mua l¹i tµi s¶n thuª, hay tiÕp tôc thuª tµi s¶n thuª theo c¸c ®iÒu kiÖn ®· tho¶ thuËn trong hîp ®ång tÝn dông thuª mua". Ho¹t ®éng tÝn dông thuª mua do c¸c ng©n hµng vµ c«ng ty tµi chÝnh thùc hiÖn(1). Nh− vËy vÒ b¶n chÊt, ho¹t ®éng tÝn dông thuª mua vµ ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh chØ lµ mét nh−ng cã tªn gäi kh¸c nhau. Ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh ®· tån t¹i kh¸ l©u ë c¸c quèc gia ph¸t triÓn, v× nã ®em l¹i nhiÒu lîi Ých cho c¸c bªn trong hîp ®ång cho thuª tµi chÝnh vµ cho c¶ nÒn kinh tÕ. 1.2. Mét sè ph−¬ng thøc cho thuª tµi chÝnh trong nÒn kinh tÕ Trong nÒn kinh tÕ, ®Ó phï hîp víi nhu cÇu kh¸c nhau cña ng−êi cho thuª vµ ng−êi ®i thuª mµ ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh cã nhiÒu ph−¬ng thøc. Cho thuª liªn kÕt lµ ph−¬ng thøc cho thuª tµi chÝnh, theo ®ã, tån t¹i tõ hai c«ng ty cho thuª tµi chÝnh trë lªn víi t− c¸ch lµ bªn cho thuª. Theo ph¸p luËt ViÖt Nam, viÖc cho thuª liªn kÕt nµy ®−îc gäi lµ cho thuª hîp vèn. Cho thuª hîp vèn ®¸p øng ®−îc nhu cÇu tÝn dông lín cña kh¸ch hµng mµ mét c«ng ty cho thuª tµi chÝnh kh«ng thÓ ®¸p øng ®−îc. MÆt kh¸c, cho thuª hîp vèn lµ c¸ch thøc gi¶i quyÕt khi nhu cÇu vÒ vèn ®Ó mua tµi s¶n thuª cña kh¸ch hµng v−ît qu¸ tû lÖ cho phÐp so víi nguån vèn tù cã cña c«ng ty cho thuª tµi chÝnh do ph¸p luËt quy ®Þnh. Cho thuª b¾c cÇu lµ ph−¬ng thøc cho thuª tµi chÝnh, theo ®ã, ®Ó ®¸p øng nhu cÇu vÒ vèn cña kh¸ch hµng thuª, bªn cho thuª ph¶i vay vèn cña chñ thÓ kh¸c. Kho¶n tiÒn vay nµy, theo ph¸p luËt mét sè quèc gia, kh«ng ®−îc v−ît qu¸ 80% gi¸ trÞ cña tµi s¶n cho thuª. Bªn cho vay sÏ ®−îc hoµn tr¶ sè tiÒn vay tõ tiÒn thuª. Bªn thuª sÏ tr¶ tiÒn cho bªn cho vay theo yªu cÇu cña bªn cho thuª. Khi nµo sè tiÒn vay ®−îc tr¶ hÕt th× bªn thuª míi tr¶ tiÒn cho bªn cho thuª. B¸n vµ cho thuª l¹i lµ ph−¬ng thøc cho thuª tµi chÝnh mµ tµi s¶n thuª tr−íc ®©y thuéc së h÷u cña bªn thuª; bªn thuª chuyÓn quyÒn së h÷u cho bªn cho thuª, sau ®ã sÏ thuª l¹i ®Ó tiÕp tôc sö dông. H×nh thøc cho thuª tµi chÝnh nµy rÊt ®−îc bªn thuª −a chuéng, do nã gi¶i phãng ®−îc mét l−îng vèn n»m trong tµi s¶n cè ®Þnh ban ®Çu ®Ó ®Çu t− cho ho¹t ®éng kinh doanh. Cho thuª gi¸p l−ng lµ ph−¬ng thøc cho thuª tµi chÝnh, theo ®ã, bªn thuª cã thÓ chuyÓn giao t− c¸ch lµ bªn thuª trong hîp ®ång thuª tµi chÝnh cña m×nh cho ng−êi thø ba thuª l¹i nÕu bªn cho thuª ®ång ý. Sau khi hîp ®ång cho thuª l¹i ®−îc ký kÕt, c¸c quyÒn vµ nghÜa vô liªn quan, viÖc sö dông tµi s¶n cña bªn thuª thø nhÊt sÏ chuyÓn cho bªn thuª thø hai. Nh÷ng vÊn ®Ò nh− chi phÝ, gi¸ trÞ tµi s¶n vµ c¸c vÊn ®Ò kh¸c do (1) Xem §iÒu 32 Ph¸p lÖnh Ng©n hµng, hîp t¸c x· tÝn dông vµ c«ng ty tµi chÝnh ban hµnh n¨m 1990. 126
  17. bªn thuª thø nhÊt vµ bªn thuª thø hai tho¶ thuËn. Tuy nhiªn, bªn thuª thø nhÊt vÉn ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm tr¶ tiÒn thuª vµ c¸c tr¸ch nhiÖm liªn ®íi kh¸c ®èi víi bªn cho thuª theo tho¶ thuËn ban ®Çu. Ph−¬ng thøc cho thuª nµy gióp cho bªn thuª thø nhÊt tiÕt kiÖm ®−îc c¸c chi phÝ tr¶ tiÒn thuª khi kh«ng cßn nhu cÇu sö dông tµi s¶n thuª. Cho thuª tµi chÝnh th«ng th−êng lµ viÖc bªn cho thuª giao kÕt hîp ®ång cho thuª tµi chÝnh víi bªn thuª theo c¸c ®Æc ®iÓm th«ng th−êng cña ho¹t ®éng nµy. Trong cho thuª tµi chÝnh th«ng th−êng, chØ tån t¹i mét c«ng ty cho thuª tµi chÝnh víi t− c¸ch lµ bªn cho thuª vµ mét kh¸ch hµng thuª. Sau khi kÕt thóc thêi h¹n thuª, kh¸ch hµng sÏ thuª tiÕp hoÆc mua l¹i tµi s¶n thuª theo tho¶ thuËn. 2. Lîi Ých cña ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh §èi víi bªn thuª, ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh cña tæ chøc tÝn dông gióp bªn thuª cã ®−îc tµi s¶n ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt mµ kh«ng cÇn ph¶i bá ra mét kho¶n vèn lín. Doanh nghiÖp kh«ng bÞ ø ®äng vèn trong c¸c tµi s¶n cè ®Þnh cã thêi gian khÊu hao kÐo dµi. ViÖc tiÕt kiÖm mét kho¶n ®Çu t− ®¸ng kÓ nh− vËy gióp doanh nghiÖp cã ®iÒu kiÖn më réng s¶n xuÊt c¶ bÒ réng vµ chiÒu s©u, t¨ng c−êng kh¶ n¨ng c¹nh tranh. Bªn c¹nh ®ã, ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh hiÖn nay kh«ng thuéc ®èi t−îng chÞu thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng(1) nªn doanh nghiÖp ®i thuª cã thÓ tr¸nh ®−îc c¸c chi phÝ liªn quan ®Õn lo¹i thuÕ nµy so víi viÖc mua s¾m tµi s¶n cè ®Þnh. Bëi v×, khi mua tµi s¶n cè ®Þnh, doanh nghiÖp ph¶i tr¶ mét kho¶n thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng cho ng−êi b¸n vµ chØ ®−îc khÊu trõ dÇn dÇn theo gi¸ trÞ khÊu hao. Cßn trong cho thuª tµi chÝnh, mét l−îng vèn dïng ®Ó tr¶ thuÕ nÕu nh− mua tµi s¶n ®−îc sö dông cho ®Çu t−. Trong ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh, bªn thuª cã thÓ cã ®−îc tµi s¶n tõ nguån vèn cña tæ chøc tÝn dông mµ kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i cã tµi s¶n b¶o ®¶m. §iÒu nµy lµm cho ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh cã lîi thÕ h¬n ho¹t ®éng cho vay trong sù lùa chän cña c¸c doanh nghiÖp. So víi cho thuª vËn hµnh, mÆc dï bªn thuª cã nhiÒu nghÜa vô h¬n nh−ng l¹i cã nhiÒu quyÒn n¨ng h¬n, t¹o sù chñ ®éng cho bªn thuª trong viÖc khai th¸c c«ng n¨ng sö dông cña tµi s¶n. Kh¶ n¨ng chñ ®éng lµ ®iÒu rÊt quan träng trong ho¹t ®éng kinh doanh. §èi víi bªn cho thuª, ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh cã nhiÒu tiÖn Ých. Bªn cho thuª sÏ thu håi ®−îc dÇn dÇn l−îng tiÒn bá ra d−íi d¹ng tiÒn thuª mµ kh«ng ph¶i chê ®îi mét thêi gian nh− ho¹t ®éng cho vay. MÆt kh¸c, ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh cã ®é an toµn cao, do tµi s¶n thuª thuéc quyÒn së h÷u cña bªn cho thuª vµ viÖc tr¶ tiÒn thuª toµn bé ®· lµ mét sù b¶o ®¶m t−¬ng ®èi ch¾c ch¾n cho bªn cho thuª. (1) Xem §iÒu 4 LuËt ThuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng (söa ®æi) 127
  18. Ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh l¹i kh«ng ph¶i chÞu c¸c h¹n møc tÝn dông kh¾t khe nh− ho¹t ®éng cho vay. Bëi v×, giíi h¹n cÊp tÝn dông cho mét kh¸ch hµng kh«ng qu¸ 15% vèn tù cã cña tæ chøc tÝn dông chØ ¸p dông víi ho¹t ®éng cho vay b¶o l·nh ng©n hµng vµ chiÕt khÊu giÊy tê cã gi¸ mµ kh«ng ¸p dông víi ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh. Theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt th× tæng møc cho thuª tµi chÝnh ®èi víi mét kh¸ch hµng kh«ng ®−îc v−ît qu¸ 30% vèn tù cã cña c«ng ty cho thuª tµi chÝnh, trõ tr−êng hîp ®èi víi nh÷ng kho¶n cho thuª tµi chÝnh tõ c¸c nguån vèn ñy th¸c cña ChÝnh phñ, cña c¸c tæ chøc, c¸ nh©n hoÆc kh¸ch hµng thuª lµ tæ chøc tÝn dông. MÆt kh¸c, nh÷ng tµi s¶n ®−îc cho thuª chñ yÕu lµ thiÕt bÞ, m¸y mãc thuéc diÖn trong n−íc ch−a s¶n xuÊt ®−îc nªn bªn cho thuª sÏ kh«ng ph¶i nép thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng khi mua tµi s¶n. Do vËy, tæ chøc tÝn dông cã thÓ gi¶m ®−îc tiÒn cho thuª, t¨ng c−êng kh¶ n¨ng c¹nh tranh trong sù lùa chän cña c¸c doanh nghiÖp gi÷a ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh vµ mua tµi s¶n. Ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh lµ h×nh thøc cÊp tÝn dông trung vµ dµi h¹n nªn t¹o ®−îc kh¶ n¨ng sinh lîi æn ®Þnh vµ l©u dµi cho tæ chøc tÝn dông. MÆt kh¸c, tæ chøc tÝn dông cã kh¶ n¨ng linh ho¹t cao trong viÖc khai th¸c tµi s¶n cho thuª. Sau khi kÕt thóc thêi h¹n thuª, vÒ c¬ b¶n tæ chøc tÝn dông ®· cã ®−îc lîi nhuËn, nh−ng vÉn cã thÓ cã thu nhËp tiÕp theo khi bªn thuª tiÕp tôc thuª hoÆc mua l¹i tµi s¶n. Bªn c¹nh ®ã, do tµi s¶n thuª thuéc së h÷u cña bªn cho thuª nªn bªn cho thuª sÏ thuËn lîi h¬n trong viÖc kiÓm tra, gi¸m s¸t ho¹t ®éng sö dông tµi s¶n cña bªn thuª ®Ó b¶o vÖ quyÒn lîi cña m×nh. §èi víi nÒn kinh tÕ, ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh gãp phÇn thóc ®Èy viÖc ®æi míi c«ng nghÖ, gia t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng vµ tiÕt kiÖm ®−îc chi phÝ x· héi. MÆt kh¸c, ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh cßn gãp phÇn cho c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá ®Çu t− tµi s¶n cè ®Þnh, më réng s¶n xuÊt, lµ mét lîi Ých to lín cho c¸c nÒn kinh tÕ ®ang ph¸t triÓn(1). 3. Ph¸p luËt vÒ cho thuª tµi chÝnh Ph¸p luËt vÒ cho thuª tµi chÝnh lµ tæng hîp c¸c quy ph¹m ph¸p luËt ®iÒu chØnh mèi quan hÖ gi÷a c¸c chñ thÓ trong ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh. Ph¸p luËt vÒ cho thuª tµi chÝnh bao gåm hai bé phËn chÝnh lµ: - Ph¸p luËt quy ®Þnh vÒ ®Þa vÞ ph¸p lý cña c«ng ty cho thuª tµi chÝnh. Trong bé phËn nµy, cã nh÷ng quy ®Þnh cô thÓ vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña cho thuª tµi chÝnh víi t− c¸ch lµ chñ thÓ cÊp tÝn dông d−íi h×nh thøc cho thuª tµi chÝnh. (1) TrÇn T« Tö vµ NguyÔn H¶i S¶n: T×m hiÓu vµ sö dông tÝn dông thuª mua, NXB TrÎ, tr.53 128
  19. - Ph¸p luËt ®iÒu chØnh hîp ®ång cho thuª tµi chÝnh, ®iÒu chØnh mèi quan hÖ gi÷a bªn cho thuª vµ bªn thuª trong viÖc giao kÕt hîp ®ång, thùc hiÖn c¸c quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸c bªn trong ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh. Ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh míi xuÊt hiÖn ë ViÖt Nam vµo nh÷ng n¨m cuèi cña thÕ kû XX. QuyÕt ®Þnh sè 149/Q§-NH5 cña Thèng ®èc Ng©n hµng Nhµ n−íc ngµy 27/5/1995 vÒ viÖc ban hµnh “ThÓ lÖ tÝn dông thuª mua” lµ v¨n b¶n ph¸p luËt ®Çu tiªn quy ®Þnh cô thÓ vÒ cho thuª tµi chÝnh. LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông ban hµnh n¨m 1997 vµ söa ®æi n¨m 2004 t¹i §iÒu 20, 61, 62, 63 vµ NghÞ ®Þnh sè 16/2001/N§-CP ngµy 02/5/2001 vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c«ng ty cho thuª tµi chÝnh ®· quy ®Þnh kh¸ chi tiÕt vÒ ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh, lµm c¬ së ph¸p lý cho viÖc ph¸t triÓn thÞ tr−êng tµi trî vèn d−íi h×nh thøc nµy ë ViÖt Nam. iI. ®Þa vÞ ph¸p lý cña c«ng ty cho thuª tµi chÝnh 1. Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i c«ng ty cho thuª tµi chÝnh Ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh do c«ng ty cho thuª tµi chÝnh thùc hiÖn. §iÒu 61 LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông (söa ®æi) quy ®Þnh “ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh ®èi víi tæ chøc, c¸ nh©n ®−îc thùc hiÖn qua c«ng ty cho thuª tµi chÝnh”. Nh− vËy, cã thÓ thÊy, c«ng ty cho thuª tµi chÝnh lµ chñ thÓ duy nhÊt ®−îc thùc hiÖn ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh ë ViÖt Nam. ë mét sè quèc gia cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn, ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh do nhiÒu chñ thÓ thùc hiÖn. ViÖc ph©n biÖt mét lo¹i h×nh cho thuª cã ph¶i lµ cho thuª tµi chÝnh hay kh«ng phô thuéc vµo b¶n chÊt giao dÞch chø kh«ng ph¶i lµ chñ thÓ cho thuª. Tuy nhiªn, ë ViÖt Nam ho¹t ®éng nµy cßn míi mÎ nªn ph¸p luËt ph¶i cã nh÷ng quy ®Þnh chÆt chÏ nh»m ®¶m b¶o h×nh thµnh mét thÞ tr−êng æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn lµnh m¹nh cho ho¹t ®éng nµy, gãp phÇn thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña c¶ hÖ thèng tÝn dông. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh lµ mét lo¹i h×nh tæ chøc tÝn dông phi ng©n hµng ®−îc thµnh lËp theo quy ®Þnh cña LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông vµ c¸c quy ®Þnh kh¸c cña ph¸p luËt. Theo quy ®Þnh t¹i kho¶n 3 §iÒu 20, §iÒu 45 cña LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông (söa ®æi) vµ kho¶n 1 §iÒu 16 NghÞ ®Þnh sè 16/2001/N§-CP ngµy 02/5/2001 vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c«ng ty cho thuª tµi chÝnh th× c«ng ty cho thuª tµi chÝnh lµ lo¹i h×nh tæ chøc tÝn dông phi ng©n hµng thùc hiÖn ho¹t ®éng kinh doanh tiÒn tÖ nh−ng kh«ng ®−îc huy ®éng tiÒn göi kh«ng kú h¹n, tiÒn göi cã kú h¹n d−íi mét n¨m vµ kh«ng ®−îc lµm dÞch vô thanh to¸n. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh lµ lo¹i h×nh doanh nghiÖp cã t− c¸ch ph¸p nh©n theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh ®−îc Ng©n hµng Nhµ n−íc cho 129
  20. phÐp thµnh lËp vµ ho¹t ®éng; cã tµi s¶n riªng; cã c¬ cÊu tæ chøc chÆt chÏ vµ tù nh©n danh m×nh tham gia c¸c quan hÖ ph¸p luËt. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh cã nhiÒu lo¹i. ViÖc ph©n lo¹i c«ng ty cho thuª tµi chÝnh cã ý nghÜa rÊt lín trong viÖc qu¶n lý nhµ n−íc vÒ ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh vµ cho viÖc nghiªn cøu lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy. Theo tiªu chÝ nguån gèc së h÷u, c«ng ty cho thuª tµi chÝnh bao gåm: - C«ng ty cho thuª tµi chÝnh Nhµ n−íc. §©y lµ lo¹i h×nh c«ng ty cho thuª tµi chÝnh do Nhµ n−íc thµnh lËp vµ ®Çu t− vèn. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh Nhµ n−íc ®−îc thµnh lËp theo quyÕt ®Þnh cña c¬ quan nhµ n−íc cã thÈm quyÒn ®Ó ho¹t ®éng kinh doanh. Ngoµi ph¸p luËt ng©n hµng, c«ng ty cho thuª tµi chÝnh Nhµ n−íc cßn chÞu sù ®iÒu chØnh cña ph¸p luËt vÒ doanh nghiÖp nhµ n−íc. Bªn c¹nh môc tiªu lîi nhuËn, lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy cßn ph¶i thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô kinh tÕ - x· héi mµ nã ®−îc giao. - C«ng ty cho thuª tµi chÝnh cæ phÇn. §©y lµ lo¹i h×nh c«ng ty cho thuª tµi chÝnh ®−îc thµnh lËp vµ ho¹t ®éng theo quy chÕ ph¸p lý cña lo¹i h×nh c«ng ty cæ phÇn. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh cæ phÇn do nhiÒu chñ së h÷u n¾m gi÷. Theo LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông 1997 th× lo¹i h×nh c«ng ty cho thuª tµi chÝnh cæ phÇn ph¶i cã sù tham gia gãp vèn cña nhµ n−íc. Tuy nhiªn, theo LuËt söa ®æi, bæ sung mét sè ®iÒu cña LuËt C¸c tæ chøc tÝn dông n¨m 2004 th× c«ng ty cho thuª tµi chÝnh cæ phÇn kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i cã sù tham gia gãp vèn cña nhµ n−íc. - C«ng ty cho thuª tµi chÝnh cã vèn ®Çu t− n−íc ngoµi. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh cã vèn ®Çu t− n−íc ngoµi bao gåm c«ng ty cho thuª tµi chÝnh liªn doanh vµ c«ng ty cho thuª tµi chÝnh 100% vèn n−íc ngoµi. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh liªn doanh lµ lo¹i h×nh c«ng ty cho thuª tµi chÝnh cã sù gãp vèn cña bªn ViÖt Nam vµ bªn n−íc ngoµi víi t− c¸ch lµ c¸c bªn liªn doanh. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh 100% vèn n−íc ngoµi lµ lo¹i h×nh c«ng ty cho thuª tµi chÝnh mµ bªn n−íc ngoµi ®Çu t− 100% vèn. Bªn n−íc ngoµi ®Çu t− thµnh lËp c«ng ty cho thuª tµi chÝnh cã vèn ®Çu t− n−íc ngoµi ph¶i lµ tæ chøc tÝn dông n−íc ngoµi (®−îc thµnh lËp vµ ho¹t ®éng theo ph¸p luËt n−íc ngoµi); ®−îc c¬ quan nhµ n−íc cã thÈm quyÒn n−íc ngoµi cho phÐp ®Çu t− vµo ViÖt Nam (nÕu ph¶i xin phÐp) vµ ®−îc c¬ quan cã thÈm quyÒn ViÖt Nam cho phÐp ho¹t ®éng t¹i ViÖt Nam. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh cã vèn ®Çu t− n−íc ngoµi ho¹t ®éng theo ph¸p luËt ng©n hµng vµ ph¸p luËt vÒ doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t− n−íc ngoµi. C«ng ty cho thuª tµi chÝnh cã thÓ trùc thuéc tæ chøc tÝn dông hoÆc lµ doanh nghiÖp ®éc lËp (kh«ng trùc thuéc tæ chøc tÝn dông). Do ph¸p luËt quy ®Þnh ho¹t ®éng cho thuª tµi chÝnh ph¶i do c«ng ty cho thuª tµi chÝnh thùc hiÖn nªn c¸c tæ chøc tÝn dông muèn 130
938459

Sponsor Documents


Tài liệu liên quan


Xem thêm