Xem mẫu

  1. Vincent van Gogh Vincent Willem van Gogh (sinh ngày 30 tháng 3 năm 1853, m t ngày 29 tháng 7 năm (tr giúp·chi ti t) 1890), thư ng ñư c bi t ñ n v i tên Vincent van Gogh ([ vǺnsǫnt vǡn dzǤx] , ñ c theo ti ng Vi t là Van Gôc[1]) là m t danh ho Hà Lan thu c trư ng phái h u n tư ng[2]. Nhi u b c tranh c a ông n m trong s nh ng tác ph m n i ti ng nh t, ñư c yêu thích nh t và cũng ñ t nh t trên th gi i. Van Gogh là ngh sĩ tiên phong c a trư ng phái bi u hi n và có nh hư ng r t l n t i m thu t hi n ñ i, ñ c bi t là t i trư ng phái dã thú (Fauvism) và trư ng phái bi u hi n t i ð c. Th i thanh niên, Van Gogh làm vi c trong m t công ty buôn bán tranh, sau ñó là giáo viên và nhà truy n giáo t i m t vùng m nghèo. Ông th c s tr thành h a sĩ t năm 1880 khi ñã 27 tu i. Tho t ñ u, Van Gogh ch s d ng các gam màu t i, ch ñ n khi ñư c ti p xúc v i trư ng phái n tư ng (Impressionism) và Tân n tư ng (Neo-Impressionism) Paris, ông m i b t ñ u thay ñ i phong cách v c a mình. Trong th i gian Arles mi n Nam nư c Pháp, Van Gogh k t h p các màu s c tươi sáng c a hai ch nghĩa này v i phong cách v c a mình ñ t o nên các b c tranh có phong cách r t riêng. Ch trong 10 năm cu i ñ i, h a sĩ ñã sáng tác hơn 2000 tác ph m, trong ñó có kho ng 900 b c h a hoàn ch nh và 1100 b c v ho c phác th o. Ph n l n các tác ph m n i ti ng nh t c a Van Gogh ñư c sáng tác vào hai năm cu i ñ i, th i gian ông lâm vào kh ng ho ng tinh th n t i m c t c t bên tai trái vì tình b n tan v v i h a sĩ Paul Gauguin. Sau ñó Van Gogh liên t c ph i ch u ñ ng các cơn suy như c th n kinh và cu i cùng ông ñã t k t li u ñ i mình.
  2. Ngư i quan tr ng nh t trong cu c ñ i Van Gogh là em trai ông, Theo, ngư i ñã luôn lo l ng và h tr tài chính cho Van Gogh. Tình anh em gi a Vincent và Theo ñã ñư c ghi l i qua r t nhi u lá thư h trao ñ i k t tháng 8 năm 1872. TI U S Th i niên thi u (1853-1869) Vincent van Gogh sinh năm 1853 t i Groot-Zundert, m t làng nh g n thành ph Breda thu c t nh B c Brabant phía Nam Hà Lan[3]. Ông là con trai c a bà Anna Cornelia Carbentus và ông Theodorus van Gogh, m t giáo sĩ c a Giáo h i c i cách Hà Lan. Van Gogh ñư c ñ t tên gi ng v i ông n i và ngư i anh c ñã ch t non trư c ñó m t năm. Có ý ki n[4] cho r ng vi c có tên trùng v i tên ngư i anh ch t s m ñã có nh hư ng tâm lý sâu s c t i ngư i h a sĩ tr và nh ng tác ph m c a ông, tiêu bi u là các b c chân dung hai ngư i ñàn ông. Th c ra thì vi c s d ng tên Vincent là ph bi n trong dòng h Van Gogh, ông n i c a h a sĩ cũng tên là Vincent van Gogh (1789-1874), m t ngư i t t nghi p khoa th n h c t i ð i h c Leiden và có sáu ngư i con, trong ñó ba ngư i làm ngh buôn bán tranh, bao g m m t Vincent khác, ngư i thư ng ñư c nh c ñ n trong các b c thư c a Van Gogh như là "chú Cent". Dòng h Van Gogh v n là m t dòng h chuyên hành ngh buôn bán tranh ho c làm các công vi c có liên quan ñ n ngh thu t. Khi Van Gogh lên b n thì ngư i em trai c a ông, Theodorus (Theo) ra ñ i ngày 1 tháng 5 năm 1857. Ông còn có m t ngư i em trai khác là Cor và ba ngư i em gái là Elizabeth, Anna và Wil. Khi còn bé, Van Gogh là m t ñ a tr tr m tính, ít nói và sâu s c. Năm 1860 ông theo h c trư ng làng Zundert ñ n năm 1861 thì b t ñ u h c nhà cùng em gái Anna dư i s hư ng d n c a m t n gia sư. Năm 1864, Van Gogh lên Zevenbergen ñ vào h c t i m t trư ng n i trú, ông c m th y r t ñau kh vì ph i xa gia ñình và v n còn nh c ñ n n i bu n này k c khi ñã trư ng thành. Ngày 15 tháng 9 năm 1866, Van Gogh vào h c t i trư ng Willem II College t i thành ph Tilburg, t i ñây ông ñư c h c v dư i s hư ng d n c a Constantijn C. Huysmans, m t h a sĩ ñã có ñôi chút thành công Paris. Tháng 3 năm 1868, Van Gogh b t ng b h c ñ quay v nhà. V sau ông nh c l i th i niên thi u c a mình như m t giai ño n u t i, l nh l o và c n c i[5]. Buôn bán tranh và truy n giáo (1869-1878)
  3. Tháng 7 năm 1869, tu i 15, Van Gogh b t ñ u ngh buôn bán tranh t i công ty Goupil & Cie Den Haag, ñ n tháng 6 năm 1873 ông ñư c phái ñ n London. Trong th i gian thành ph này ông tr t i s 87 ñư ng Hackford, Brixton[6]. ðây là th i gian vui v c a Van Gogh khi ông thành công trong vi c buôn bán và ñã có th ki m nhi u ti n hơn cha mình dù m i tu i 20, v c a Theo sau này ñã nh n xét r ng ñây có l là giai ño n h nh phúc nh t trong cu c ñ i Vincent[7]. Ông còn có tình c m v i cô Eugénie Loyer, con gái c a bà ch nhà tr [7] nhưng khi Van Gogh bày t tình c m v i cô thì l i b Eugénie t ch i v i lí do cô ñã h n hò v i m t ngư i khác. Vincent van Gogh b t ñ u tr nên cô ñ c và sùng ñ o. Sau khi ñư c b và chú g i ñ n Paris, Van Gogh b t ñ u bi u l s không hài lòng v i vi c coi ngh thu t ch là nh ng món hàng và b c l quan ñi m c a mình v i khách hàng. Vì th ñ n ngày 1 tháng 4 năm 1876, Van Gogh quy t ñ nh ch m d t công vi c buôn bán tranh. Tình c m tôn giáo c a Van Gogh b t ñ u phát tri n t i m c ông nghĩ r ng mình ñã tìm ñư c thiên hư ng th c s cho cu c ñ i, ông tr l i Anh làm vi c không công, ñ u tiên là giáo viên thay th t i m t trư ng n i trú nh nhìn ra c ng Ramsgate nơi ông ñã th c hi n vài b c ký h a. Sau khi ngôi trư ng chuy n v Isleworth, Middlesex, Vincent cũng chuy n ñi cùng nhưng r i nhanh chóng b ngh giáo viên ñ tr thành tr tá cho m t giáo sĩ c a Phong trào Giám Lý v i m c ñích ñưa sách phúc âm ñ n kh p nơi. Vào Giáng sinh năm 1876, Van Gogh tr v nhà và làm vi c cho m t hi u sách Dordrecht trong vòng sáu tháng, ông dành ph n l n th i gian ñ v ngu ch ngo c ho c d ch Kinh thánh sang ti ng Anh, ti ng Pháp và ti ng ð c[8]. B n cùng phòng c a Vincent trong th i kỳ này là m t giáo viên tr tên là Görlitz, ông này v sau ñã nh n xét r ng Vincent ăn u ng r t ñ m b c và thư ng thích ăn chay[9]. Trong m t c g ng giúp ñ nguy n v ng tr thành m c sư c a Van Gogh, gia ñình ông g i Van Gogh t i Amsterdam tháng 5 năm 1877. T i thành ph này ông s ng cùng ngư i chú Jan van Gogh, m t phó ñô ñ c h i quân[10], và h c ôn ñ thi vào khoa Th n h c dư i s hư ng d n c a Johannes Stricker, m t nhà th n h c có ti ng tăm. Tuy v y Vincent v n trư t kì thi ñ u vào và ông r i kh i nhà chú Jan tháng 7 năm 1878 ñ h c m t khóa ba tháng t i trư ng truy n giáo ñ o Tin Lành (Vlaamsche Opleidingsschool) t i Laeken, g n Brussels. Borinage và Brussels (1879-1880) Ngôi nhà nơi Van Gogh s ng trong th i gian Cuesmes năm 1880, t i nơi ñây Van Gogh ñã quy t ñ nh tr thành m t h a sĩ
  4. Tháng 1 năm 1879, Van Gogh ñư c giao ch c v ngư i truy n giáo t m th i t i m t làng Petit Wasmes[11][12] thu c vùng m than Borinage c a B v i nhi m v ñem l i ni m tin tôn giáo cho nh ng ngư i có l là b t h nh và tuy t v ng nh t châu Âu. Vincent ñã l a ch n cu c s ng gi ng như nh ng con chiên c a ông ñ chia s s khó khăn v i h , ông ng trên chi c n m rơm trong m t túp l u nh phía sau căn nhà c a ngư i làm bánh mỳ ñã cho ông tá túc[7]. Tuy v y nh ng ngư i qu n lý giáo ph n cu i cùng l i th i h i ông vì lý do "h th p ph m cách c a m t giáo sĩ" vì ñã ch n cách s ng nghèo kh như v y. Van Gogh chuy n v Brussels r i l i ñ n làng Cuesmes Borinage trư c khi ph i quay v "nhà" Etten dư i s c ép c a gia ñình. Ông ñây cho ñ n tháng 3 năm 1880. Trong th i gian này nhi u mâu thu n ñã n y sinh gi a Vincent và cha, cha c a h a sĩ th m chí còn yêu c u ông ph i vào m t nhà thương ñiên[13] t i Geel[14]. Cu i cùng Vincent ph i tr n v Cuesmes nơi ông tr trong gia ñình ngư i th m Charles Decrucq[15] cho ñ n tháng 10. Càng ngày ông càng c m th y h ng thú v i nh ng con ngư i bình thư ng và c nh v t xung quanh mình và b t ñ u ghi l i nh ng hình nh ñó b ng nh ng b c v . Năm 1880, theo ñ ngh c a ngư i em trai Theo, Vincent b t ñ u theo nghi p h i h a m t cách nghiêm ch nh. Mùa thu năm 1880, ông ñ n Bruxelles ñ theo h c h a sĩ Hà Lan n i ti ng Willem Roelofs, ngư i ñã thuy t ph c Van Gogh thi vào Trư ng m thu t Hoàng gia. T i ñó h a sĩ không ch ñư c h c v gi i ph u, mà còn bi t thêm nh ng quy t c chu n trong vi c d ng hình và ph i c nh. S nghi p Etten (1881) Tháng 4 năm 1881, Van Gogh t i s ng t i vùng ñ ng quê cùng gia ñình Etten và ti p t c v , ông thư ng l y nh ng ngư i hàng xóm làm m u cho mình. Trong su t mùa hè, h a sĩ dành ph n l n th i gian ñi d o và nói chuy n v i ngư i ch h Kee Vos-Stricker và Johannes Stricker[10]. Kee hơn Vincent b y tu i và ñã có m t ñ a con trai tám tu i, tuy v y ông v n tìm cách c u hôn và b t ch i th ng th ng: "Không, không bao gi , không bao gi " (ti ng Hà Lan: niet, nooit, nimmer)[16]. Cu i năm 1881 ông ñ n Amsterdam ñ xin g p Kee nhưng m t l n n a b t ch i[17]. Trong tuy t v ng, ngư i h a sĩ ñã giơ bàn tay trái hơ lên ng n l a ñèn và nói: "Hãy cho tôi nhìn th y cô y ch trong th i gian tôi có th ñ tay trên ng n l a này"[17]. B c a Van Gogh và c Stricker ph n ñ i quy t li t ý ñ nh cư i Kee c a ông và quy t ñ nh c t tr giúp tài chính. ð n Giáng sinh thì h a sĩ quy t ñ nh r i nhà ñi Den Haag[18].
  5. Drenthe và Den Haag (1882–1883) Nhìn t ban công Den Haag, màu nư c Tháng 1 năm 1882, Van Gogh ñ n Den Haag và s ng v i ngư i h hàng Anton Mauve, m t h a sĩ và cũng là ngư i khuy n khích Vincent ti p t c ngh v . Tuy v y quan h c a hai ngư i nhanh chóng tr nên l nh nh t, có l vì Mauve phát hi n ra vi c Vincent ñi l i như v ch ng v i m t cô gái ñi m nghi n rư u tên là Clasina Maria Hoornik (thư ng ñư c bi t ñ n v i tên Sien)[8]. Sien ñã có m t ñ a con gái 5 tu i và cô ta cũng ñang mang thai trong lúc làm quen v i Vincent. Ngày 2 tháng 7, Sien sinh thêm m t bé trai l y tên là Willem. Khi cha c a Van Gogh phát hi n ra m i quan h này, ông ñã liên t c gây s c ép bu c con mình ph i b cô gái ñi m và hai con c a cô ta. Tuy v y h a sĩ v n ti p t c s ng v i Sien. M t ngư i chú khác c a Van Gogh là Cornelis, cũng là m t nhà buôn tranh, ñã ñ t hàng h a sĩ 20 b c v m c v Den Haag, chúng ñư c hoàn thành vào cu i tháng 5[19]. Tháng 6 năm 1883, Van Gogh ph i n m vi n ba tu n vì m c b nh l u[20]. ð n mùa hè, h a sĩ b t ñ u sáng tác b ng sơn d u. Mùa thu năm 1883, sau m t năm chung s ng v i Sien, Van Gogh b cô và hai ñ a tr . Có th vì thi u ti n nên Sien bu c ph i quay tr l i ngh mãi dâm, cu c s ng c a hai ngư i tr nên ít h nh phúc hơn và Vincent c m th y nó không th phù h p cho s phát tri n v m t ngh thu t c a mình. Sau khi ông b ñi, Sien trao ñ a con gái cho m cô, còn c u bé Willem ñư c g i cho anh trai Sien, còn b n thân cô r i ñ n Delft và sau ñó là Antwerp[7]. Sau này, Willem còn nh ñư c r ng trong l n c u ñư c thăm m Rotterdam năm lên 12 tu i, khi bác c a c u c khuyên Sien l y ch ng ñ Willem có cha, m c u ñã tr l i r ng: "Nhưng em bi t cha c a nó là ai. Cha c a nó là m t h a sĩ em t ng chung s ng cách ñây g n 20 năm Den Haag. Tên anh y là Van Gogh"[7]. Năm 1904 Sien gieo mình xu ng sông Scheldt t v n[7]. Sau khi r i Den Haag, Van Gogh chuy n t i t nh Drenthe phía B c Hà Lan, ông s ng m t mình ñây ñ n tháng 12 thì chuy n v s ng v i b m lúc này ñang Nuenen, B c Brabant. Nuenen (1883–1885) T i Nuenen, Van Gogh t p trung h t s c l c vào vi c sáng tác. Mùa thu năm 1884, con m t ngư i hàng xóm c a h a sĩ là Margot Begemann, m t cô gái hơn Vincent t i 10 tu i, ñã ph i lòng ông và Vincent cũng ñáp l i tình c m này. Hai ngư i ñã h a hôn v i nhau nhưng ch u s ph n ñ i c a c hai gia ñình. Sau ñó Margot c t t b ng strychnine và Van Gogh ph i v i ñưa cô ñ n b nh vi n[7].
  6. Ngày 26 tháng 3 năm 1885, cha c a Van Gogh qua ñ i sau m t cơn ñ t qu , cái ch t này ñã gây ra n i bu n sâu s c trong lòng h a sĩ. Cùng lúc ñó, gi i ngh thu t Paris l n ñ u tiên ñã quan tâm t i các tác ph m c a Van Gogh, và chính h a sĩ trong mùa xuân năm 1885 ñã hoàn thành tác ph m ñư c coi là sáng tác chính ñ u tay c a ông, b c Nh ng ngư i ăn khoai (ti ng Hà Lan: De Aardappeleters). Tháng 8 cùng năm, các tác ph m c a Van Gogh l n ñ u tiên ñư c tri n lãm t i Den Haag. Tháng 9, h a sĩ b bu c t i ñã làm m t trong nh ng m u c a mình có thai, và m c dù v sau ngư i này ñã th a nh n cha c a ñ a tr không ph i là Van Gogh[7] nhưng v giáo sĩ c a làng ñã c m dân làng không ñư c ti p t c làm m u cho Van Gogh. Trong th i gian Nuenen, màu s c ưa thích c a Van Gogh là các tông màu ñ t, ñ c bi t là màu nâu t i, ông không cho th y s phát tri n cách dùng màu tươi sáng, phong cách xu t hi n các tác ph m xu t s c nh t c a ông sau này. Khi Vincent phàn nàn v i Theo khi cho r ng em trai ñã không làm h t s c ñ có th bán tranh c a mình Paris, Theo ñã tr l i r ng các tác ph m c a Van Gogh quá u t i và n m ngoài phong cách ph bi n th i ñó là các b c h a tươi vui c a các h a sĩ theo trư ng phái n tư ng. Làm vi c hai năm Nueen, h a sĩ ñã sáng tác r t nhi u b c v và màu nư c, ngoài ra còn có g n 200 b c h a hoàn ch nh. Antwerp (1885–1886) Tháng 11 năm 1885 Van Gogh chuy n t i Antwerp và thuê m t căn bu ng nh phía trên m t c a hi u bán tranh ph Rue des Images[8]. H a sĩ có r t ít ti n và ăn u ng ñ m b c, ông dành ph n l n s ti n Theo g i cho ñ mua v t li u sáng tác và tr ti n cho ngư i m u. Bánh mỳ, cà phê và thu c lá là nh ng th Vincent dùng thư ng xuyên nh t. Tháng 2 năm 1886, Van Gogh vi t thư cho Theo k l i chuy n ông nh mình ñư c ăn th t nóng l n cu i là t tháng 5 năm trư c ñó và hàm răng c a h a sĩ b t ñ u y u d n gây ra nhi u ñau ñ n[8]. Ngoài th i gian sáng tác, Van Gogh nghiên c u thêm v lý thuy t màu s c và ñi chiêm ngư ng các tác ph m t i b o tàng thành ph , ñ c bi t là các b c tranh c a Peter Paul Rubens, nh ng tác ph m ñã khích l h a sĩ trong vi c dùng các màu s c tươi sáng hơn như màu son, màu xanh cô ban và màu xanh l c. Ông cũng mua m t s b c tranh kh c g c a Nh t B n (Ukiyo-e) và s d ng nó làm n n cho m t s tác ph m c a mình[21]. Trong th i gian này ông cũng b t ñ u nghi n rư u absinthe[8] và còn ph i ch a b nh (r t có th là giang mai[22][7]) dư i s ñi u tr c a bác sĩ Cavenaile.
  7. Tháng 1 năm 1886, Van Gogh trúng tuy n vào Trư ng M thu t Antwerp (Ecole des Beaux- Arts d'Antwerp). Trong ph n l n tháng 2 h a sĩ b m, ph n l n là do lao l c, ăn u ng kém và hút quá nhi u thu c. Paris (1886–1888) Tháng 3 năm 1886, h a sĩ chuy n t i Paris ñ h c t i xư ng v c a Fernand Cormon. Ban ñ u ông và Theo t i ñư ng Rue Laval trong khu ñ i Montmartre. ð n tháng 6 thì hai anh em chuy n v m t căn h r ng hơn s 54 ph Rue Lepic, n m phía trên ñ i. Vì th i gian này hai anh em g n nhau, các b c thư liên l c gi a hai ngư i không còn và ngư i ta không bi t rõ nh ng ho t ñ ng c a h a sĩ trong th i gian ông Paris. Vincent làm vi c vài tháng trong xư ng v c a Cormon nơi ông thư ng ti p xúc v i h a sĩ ngư i Úc John Peter Russell cũng như hai h a sĩ ngư i Pháp là Émile Bernard và ñ c bi t là Henri de Toulouse-Lautrec. Trong th i gian này Paris, không khó ñ chiêm ngư ng và nghiên c u tác ph m c a các h a sĩ theo trư ng phái n tư ng. Ví d năm 1886, hai tri n lãm l n c a các h a sĩ tiên phong trong trư ng phái này ñã ñư c t ch c th ñô nư c Pháp, ñó là Tri n lãm l n th 8 và cu i cùng c a các h a sĩ n tư ng và Tri n lãm c a các h a sĩ ñ c l p (Artistes Indépendants). Trong hai cu c trưng bày này, l n ñ u tiên ch nghĩa Tân n tư ng (Neo- Impressionism) ra m t công chúng v i các b c tranh c a Georges Seurat và Paul Signac. B n thân Theo van Gogh cũng buôn bán r t nhi u b c tranh thu c trư ng phái n tư ng c a các h a sĩ n i danh như Claude Monet, Alfred Sisley, Edgar Degas và Camille Pissarro, tuy v y Vincent rõ ràng là g p khó khăn trong vi c n m b t tinh th n c a các tác ph m ñang ñư c ưa chu ng này. B t ñ u có nh ng mâu thu n gi a hai anh em và ñ n cu i năm 1886 thì hai ngư i b t ñ u s ng riêng nhưng r i l i nhanh chóng làm lành vào mùa xuân năm 1887. Sau ñó Van Gogh ñ n Asnières và làm quen v i Paul Signac. T i ñây Vincent cùng ngư i b n c a ông là Emile Bernard ñã th nghi m m t s b c tranh theo trư ng phái ði m h a ("pointillé"). Tháng 11 năm 1887, Theo và Vincent ñã g p và k t b n v i h a sĩ Paul Gauguin, ngư i v a m i quay l i Paris sau th i gian s ng nư c ngoài[23]. Cu i năm này, Van Gogh ñã t ch c m t bu i tri n lãm chung v i Bernard, Anquetin và Toulouse-Lautrec nhà hàng Restaurant du Chalet trên ñ i Montmartre. T i bu i tri n lãm này, Bernard và Anquetin ñã bán ñư c các
  8. tác ph m ñ u tiên, còn Vincent thì trao ñ i ñư c tác ph m v i Gauguin, ngư i ngay sau ñó ñã r i ñi Pont-Aven. Tháng 2 năm 1888, cu i cùng Van Gogh cũng c m th y chán ngán cu c s ng Paris, ông r i Kinh ñô Ánh sáng sau khi ñã hoàn thành hơn 200 b c h a trong 2 năm ñây. Ch vài gi trư c khi r i thành ph , ông cùng Theo ñã có chuy n thăm l n ñ u tiên và cũng là duy nh t ñ n nhà c a h a sĩ Seurat[24]. Arles (tháng 2 năm 1888–tháng 5 năm 1889) Ngày 21 tháng 2 năm 1888, Van Gogh ñ n Arles. Trong hai tháng, ông làm vi c cùng h a sĩ ngư i ðan M ch Christian Mourier-Petersen. Ngày 1 tháng 5, h a sĩ ký h p ñ ng thuê m t căn h b n bu ng v i giá 15 franc m t tháng n m bên ph i c a Nhà Vàng t i s 2 Qu ng trư ng Lamartine. Tháng 6, Van Gogh ñi thăm th tr n ven bi n Saintes-Maries-de-la-Mer. T i ñây ông nh n d y v cho m t sĩ quan tên là Paul-Eugène Milliet, ngư i sau ñó cũng tr thành b n c a h a sĩ. T tháng 8, ông b t ñ u sáng tác v ñ tài hoa hư ng dương. Ngày 23 tháng 10, Gauguin ñ n Arles theo l i m i c a Van Gogh. Trong su t tháng 11 hai h a sĩ làm vi c cùng nhau, cũng trong tháng này Van Gogh ñã sáng tác b c tranh n i ti ng Cánh ñ ng nho ñ . Tháng 12 c hai h a sĩ ñi thăm Montpellier và chiêm ngư ng các tác ph m c a Courbet và Delacroix trong b o tàng Museé Fabre. Tuy nhiên sau ñó tình b n c a hai ngư i tr nên x u ñi vì nh ng xung ñ t v ngh thu t. Van Gogh s r ng Gauguin s r i b ông, căng th ng lên ñ n ñ nh ñi m vào ngày 23 tháng 12 năm 1888 khi Vincent ñu i theo Gauguin v i m t lư i dao c o trong tay và sau ñó l i t c t ph n dư i tai trái c a chính mình, gói nó vào m t t báo, ñưa cho cô gái ñi m Rachel nhà th trong vùng và yêu c u cô này gi c n th n. Cu i cùng thì Gauguin v n r i Arles và không bao gi g p l i Van Gogh m t l n n a. Vincent ph i nh p vi n trong tình tr ng nguy k ch, ông ngay l p t c ñư c Theo ñ n thăm nom. Tháng 1 năm 1889, Van Gogh tr l i "Nhà Vàng" nhưng liên t c ph i ñ n b nh vi n vì g p o giác, ông còn m c ch ng hoang tư ng khi nghĩ mình b ñ u ñ c. ð n tháng 3, sau khi nh n ñư c yêu c u t nh ng ngư i hàng xóm, c nh sát ñã quy t ñ nh ñóng c a ngôi nhà c a Van Gogh. ð n tháng 4 thì ông d n v căn phòng c a bác sĩ Rey sau khi nh ng tr n l t làm hư h i các tác ph m c a ông. Saint-Rémy (tháng 5 năm 1889–tháng 5 năm 1890) Ngày 8 tháng 5 năm 1889 Van Gogh ph i nh p vi n t i b nh vi n tâm th n Saint-Paul-de- Mausole n m trong m t tu vi n cũ Saint Rémy de Provence không xa Arles. Tu vi n n m cách bi t v i th tr n và gi a nh ng cánh ñ ng ngô, nho và ô liu. Theo van Gogh s p x p
  9. cho anh trai có hai bu ng nh trong b nh vi n, m t bu ng giành riêng làm xư ng v . Trong th i gian ch a tr t i ñây, phòng khám và khu vư n c a b nh vi n ñã tr thành nh ng ñ tài chính c a h a sĩ. M t s tác ph m c a Van Gogh trong th i kỳ này có ñ c trưng là các xoáy c, tiêu bi u là b c tranh n i ti ng ðêm ñ y sao. Trong tháng 9, h a sĩ th c hi n hai phiên b n m i c a b c Phòng ng Arles và ñ n tháng 2 năm 1890 thì ông v b n b c chân dung có tên L'Arlésienne (Ngư i Arles, ch bà Ginoux), d a trên nh ng phác th o b ng chì than c a Gauguin. Tháng 1 năm 1890, tác ph m c a Van Gogh ñư c Albert Aurier ca ng i t i trên t p chí Mercure de France, nhà phê bình này ñã g i Vincent là m t thiên tài. Trong tháng 2, Van Gogh ñư c nhóm Les XX, m t t p h p các h a sĩ tiên phong Brussels, m i tham gia tri n lãm tranh thư ng niên c a nhóm. Sau ñó, khi tranh c a Van Gogh ñư c trưng bày trong tri n lãm c a nhóm Ngh sĩ ð c l p (Les Artistes Indépendants) Paris, Monet ñã nh n xét r ng tác ph m c a Vincent là tuy t v i nh t trong c tri n lãm[25]. Auvers-sur-Oise (tháng 5 ñ n tháng 7 năm 1890) Vincent van Gogh, tranh ph n màu c a Toulouse-Lautrec, 1887 Tháng 5 năm 1890, Van Gogh r i b nh vi n và ñ n tr li u v i bác sĩ Paul Gachet Auvers- sur-Oise, n m g n Paris, nơi ông có th g n hơn v i em trai Theo. Bác sĩ Gachet ñư c Camille Pissarro gi i thi u cho anh em Van Gogh vì trư c ñó ông này ñã t ng ch a cho m t s h a sĩ và b n thân cũng là m t h a sĩ nghi p dư. n tư ng ñ u tiên c a Vincent v [26] Gachet là "ông ta trông còn m y u hơn c tôi" . Sau ñó Van Gogh ñã v hai b c chân dung bác sĩ b ng màu d u, m t b c khác kh c axit, c ba b c ñ u miêu t Gachet trong m t tư th u s u. Trong tu n cu i Saint-Rémy, Van Gogh l i nh l i nh ng k ni m phương B c[27] và m t s trong kho ng 70 b c tranh ông v trong 70 ngày Auvers-sur-Oise, như b c Nhà th Auvers ñã g i ñ n nh ng phong c nh phương B c. Tình tr ng b nh lý c a Van Gogh ngày càng tr m tr ng, ngày 27 tháng 7 năm 1890, tu i 37, ngư i h a sĩ ñã bư c ra cánh ñ ng và t b n vào ng c b ng m t kh u súng l c. Không nh n ra r ng mình ñã b thương n ng, Vincent quay tr l i hoàn thành b c tranh Chân dung Adeline Ravoux. Hai ngày sau ông qua ñ i trên giư ng ng , câu cu i cùng mà Theo nghe ñư c t mi ng anh trai mình là: "La tristesse durera toujours" - "N i bu n s kéo dài mãi mãi"
  10. Vincent ñư c chôn t i nghĩa trang c a vùng Auvers-sur-Oise[28]. Không lâu sau cái ch t c a anh trai, Theo cũng nh p vi n, ông m t ngày 25 tháng 1 năm 1891 t i Utrecht, ch 6 tháng sau cái ch t c a Vincent. Năm 1914, Theo ñư c c i táng v bên c nh ngư i anh trai yêu quý c a ông. Quá trình sáng tác Tĩnh v t v i absinthe, 1887 Van Gogh b t ñ u v các b c màu nư c t khi còn ñi h c, tuy v y r t ít tác ph m th i kì này còn ñư c lưu gi ñ n ngày nay. Khi th c s b t ñ u làm h a sĩ (năm 1880), Van Gogh ñi l i t bư c cơ b n, ñó là chép b c tranh "Cours de dessin". Trong su t hai năm ñ u h a sĩ ph i ñi tìm ñơn ñ t hàng cho mình, mãi ñ n mùa xuân năm 1882, ngư i chú Cornelis Marinus c a Van Gogh m i ñ ngh ông v các b c tranh v Den Haag ñ bán trong phòng tranh Amsterdam. M c dù công vi c không ñư c như Cornelis mong mu n, Van Gogh v n ñư c ñ t hàng thêm và m t l n n a làm th t v ng chú c a mình. Dù sao thì Van Gogh v n ti p t c ngh h a sĩ, ông c i thi n vi c chi u sáng cho xư ng v và th nghi m v i các ch t li u v khác nhau. Sau hơn m t năm lao ñ ng mi t mài ch v i nh ng b c tranh "tr ng và ñen", cu i cùng ngư i ta cũng công nh n kh năng c a Vincent th lo i này. Mùa xuân năm 1883, Van Gogh b t ñ u th c hi n các b c tranh ph c t p hơn, ngay khi Theo nh n xét r ng các tác ph m ñó thi u s sinh ñ ng và tươi m i, Vincent ñã tiêu h y chúng và t p trung vào sơn d u. Cũng th i gian này, Vincent ñ n tham kh o các h a sĩ thu c Trư ng phái Den Haag như Weissenbruch và Blommers, ông nh n ñư c nh ng l i khuyên v m t kĩ thu t ñ sau ñó khi ñ n Nuenen, Van Gogh ñã có th th c hi n các b c v kh l n. ða s các tác ph m này ñã b chính h a sĩ tiêu h y, b c Nh ng ngư i ăn khoai n i ti ng là m t trong s r t ít các tác ph m còn xót l i c a th i kì này. Sau chuy n thăm B o tàng Rijksmuseum Amsterdam, Vincent nh n ra r ng nh ng thi u sót trong các tác ph m c a ông là do s thi u kinh nghi m trong kĩ thu t v , h a sĩ ñã ñ n Antwerp và sau ñó là Paris ñ trau d i thêm kĩ năng này. Sau khi h c h i ñư c kĩ thu t và kinh nghi m t nh ng h a sĩ theo trư ng phái n tư ng và Tân n tư ng, Van Gogh t i Arles ñ phát tri n các tác ph m theo hư ng này. Nhưng ch trong m t th i gian ng n, nh ng ý tư ng cũ v ngh thu t và tác ph m l i xu t hi n trong ñ u h a sĩ. ðó là ý tư ng v vi c th c hi n nh ng lo t tác ph m v các ch ñ có liên quan ho c tương ph n nhau ñ ph n ánh suy nghĩ c a ngư i sáng tác.
  11. H sơ b nh t t Van Gogh thư ng xuyên g p ph i các v n ñ v th n kinh, ñ c bi t trong nh ng năm cu i ñ i. ðã có r t nhi u cu c tranh lu n n ra trong vi c tìm nguyên nhân th c s cho ch ng b nh th n kinh c a h a sĩ và tác ñ ng c a nó lên các tác ph m c a ông. Ngư i ta ñã ñưa ra kho ng 30 ch n ñoán khác nhau cho tri u ch ng b nh c a Van Gogh[29], trong ñó ph i k t i ch ng tâm th n phân li t, r i lo n ch c năng, giang mai, ng ñ c màu v , ñ ng kinh và r i lo n chuy n hóa porphyrine c p tính. B t kì ch ng b nh nào trong s trên cũng có th là th ph m d n t i s suy như c th n kinh c a h a sĩ, tình tr ng c a ông còn b làm tr m tr ng thêm do ăn u ng thi u ch t, lao l c, m t ng và nghi n rư u, nh t là rư u absinthe. Cũng có nhi u gi thuy t y h c ñư c ñưa ra ñ gi i thích vi c Van Gogh ưa dùng màu vàng trong các b c tranh c a ông. M t gi thuy t cho r ng vi c này có th xu t phát t ch ng nghi n absinthe c a Van Gogh, trong lo i rư u này có ch a m t lo i neurotoxin tên là thujone. Vi c h p th thujone v i li u cao có th d n t i ch ng th y s c vàng (xanthopsia). Tuy nhiên, m t công trình nghiên c u năm 1991 ñã ch ra r ng nh ng ngư i nghi n absinthe s ph i tr nên g n như vô th c n u h p th ñ lư ng thujone gây ch ng th y s c vàng. Cũng có gi thuy t cho r ng bác sĩ Gachet có th ñã kê ñơn cho Van Gogh dùng mao ñ a hoàng (digitalis) ñ ch a ch ng ñ ng kinh c a ông. Vi c này ñư c suy ñoán t nh ng b c chân dung bác sĩ Gachet c a Van Gogh, bên c nh ngư i m u thư ng có vài cây hoa mao ñ a hoàng. Ngư i dùng mao ñ a hoàng v i li u l n có th d n t i tri u ch ng quan sát th y nh ng ñi m màu vàng có qu ng xung quanh (gi ng như trong b c ðêm ñ y sao)[30]. Ngư i ta còn ñưa ra m t gi thuy t cho th tr ng y u c a h a sĩ, ñó là do ng ñ c chì. Các màu v mà Van Gogh thư ng dùng ñ u có g c chì, và m t trong các tri u ch ng c a nhi m ñ c chì ñó là căng võng m c d n t i thư ng xuyên nhìn th y các qu ng sáng, m t ñ c ñi m thư ng th y trong các tác ph m cu i ñ i c a h a sĩ[31]. Di s n và ñánh giá Chân dung Bác sĩ Gachet, t ng ñư c bán v i giá 82,5 tri u USD Van Gogh ch t trong c nh nghèo túng và ch m i có m t chút danh ti ng trong gi i ngh thu t châu Âu. Tuy v y các sáng tác c a ông v sau ñã có nh hư ng sâu s c ñ n các h a sĩ sau này, ñ c bi t là các h a sĩ thu c trư ng phái Dã thú (Fauvism) như Henri Matisse và các h a sĩ thu c trư ng ph i Bi u hi n ð c thu c nhóm Die Brücke. Ch nghĩa Bi u hi n
  12. tr u tư ng trong ngh thu t th p niên 1950 cũng b t ngu n t vi c phát tri n các ý tư ng sáng tác c a Van Gogh. Năm 2004, trong Danh sách nh ng ngư i Hà Lan vĩ ñ i nh t trong l ch s (De Grootste Nederlander) do ñài KRO t ch c, Vincent van Gogh ñư c x p th 10 và là ngh sĩ có th h ng cao th 2 trong danh sách (sau h a sĩ Rembrandt x p th 9)[32].