Vai trò của văn hoá - giáo dục trong việc tạo lập một “tâm quyển” cho sự...

  • 18/10/2019 01:35:56
  • 49 lượt xem
  • 0 bình luận

  • Ít hơn 1 phút để đọc

Giới thiệu

Bài viết tập trung phân tích, làm rõ vai trò của văn hóa giáo dục trong việc tập lập tâm quyền cho phát triển bề vững của Việt Nam trên cơ sở kinh tế tri thức.

Thông tin tài liệu

Loại file: PDF , dung lượng : 0.11 M, số trang : 7

Xem mẫu

Chi tiết

  1. Vai trß cña v¨n hãa - gi¸o dôc trong viÖc t¹o lËp mét "t©m quyÓn" cho sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña ®Êt n−íc trªn c¬ së kinh tÕ tri thøc (*) Ph¹m Xu©n Nam XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ ph¸t triÓn cña nhiÒu quèc gia trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, khi ph©n tÝch néi dung ba trô cét cña ph¸t triÓn bÒn v÷ng (PTBV) mµ Héi nghÞ Th−îng ®Ønh thÕ giíi t¹i Johannesburg n¨m 2002 ®· x¸c ®Þnh lµ ph¸t triÓn kinh tÕ, ph¸t triÓn x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng, t¸c gi¶ cho r»ng cÇn ph¶i më réng thµnh n¨m trô cét cña PTBV, ®ã lµ kinh tÕ phån vinh, x· héi hµi hßa, v¨n hãa lµnh m¹nh, chÝnh trÞ æn ®Þnh vµ m«i tr−êng trong s¹ch. Theo t¸c gi¶, c¶ n¨m trô cét nµy cã mèi quan hÖ t¸c ®éng qua l¹i kh¨ng khÝt víi nhau. Tuy nhiªn, ë bµi viÕt nµy, t¸c gi¶ chØ tËp trung ph©n tÝch, lµm râ vai trß cña v¨n hãa - gi¸o dôc trong viÖc t¹o lËp mét "t©m quyÓn" cho PTBV cña ViÖt Nam trªn c¬ së kinh tÕ tri thøc. 1. TiÕp theo Héi nghÞ Rio de Janeiro v÷ng trong bèi c¶nh thÕ giíi hiÖn nay. n¨m 1992, Héi nghÞ th−îng ®Ønh thÕ Tuy vËy, theo thiÓn ý cña chóng t«i, giíi vÒ ph¸t triÓn bÒn v÷ng, tæ chøc t¹i tõ ba trô cét c¬ b¶n nªu trªn cã thÓ vµ Johannesburg (Nam Phi) n¨m 2002, ®· cÇn ph¶i më réng thµnh n¨m trô cét ®¸nh dÊu mét mèc míi quan träng trong cña sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng - ®ã lµ kinh nç lùc cña loµi ng−êi tiÕn tíi môc tiªu tÕ phån vinh, x· héi hµi hßa, v¨n hãa ph¸t triÓn bÒn v÷ng toµn cÇu. Héi nghÞ lµnh m¹nh, chÝnh trÞ æn ®Þnh vµ m«i x¸c ®Þnh ba trô cét cña ph¸t triÓn bÒn tr−êng trong s¹ch.(∗) v÷ng lµ "qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cã sù kÕt hîp chÆt chÏ, hîp lý, hµi hoµ gi÷a ba Bëi, dï cã thùc hiÖn ®ñ ba trô cét c¬ mÆt cña sù ph¸t triÓn lµ ph¸t triÓn kinh b¶n mµ Héi nghÞ th−îng ®Ønh tÕ, ph¸t triÓn x· héi vµ b¶o vÖ m«i Johannesburg ®Ò ra, nh−ng lµm sao cã tr−êng nh»m ®¸p øng nhu cÇu cña ®êi thÓ ph¸t triÓn bÒn v÷ng ®−îc khi ë n−íc sèng con ng−êi trong hiÖn t¹i mµ kh«ng nµo ®ã chÝnh trÞ bÊt æn, v¨n hãa xuèng lµm tæn h¹i ®Õn kh¶ n¨ng ®¸p øng nhu cÊp ®Õn møc lµm l©y lan sù bÊt khoan cÇu cña c¸c thÕ hÖ t−¬ng lai”. dung vµ sù v« tr¸ch nhiÖm trong quan hÖ gi÷a con ng−êi víi con ng−êi, kÐo CÇn kh¼ng ®Þnh r»ng ®©y lµ mét theo m©u thuÉn vµ xung ®ét v× nh÷ng quan ®iÓm c¬ b¶n, cã ý nghÜa ph−¬ng ch©m chØ ®¹o hµnh ®éng cho mäi quèc gia, d©n téc h−íng tíi sù ph¸t triÓn bÒn (∗) GS, TS. ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam.
  2. 4 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 5.2007 ®éng c¬ hÑp hßi, vÞ kû, cùc ®oan? nªn Ýt phô thuéc vµo thêi gian lao ®éng vµ vµo sè l−îng lao ®éng ®· chi phÝ… N¨m trô cét cña sù ph¸t triÓn bÒn mµ phô thuéc vµo viÖc øng dông khoa v÷ng cã mèi quan hÖ t¸c ®éng qua l¹i häc vµo s¶n xuÊt ”. K. Marx cßn nhÊn kh¨ng khÝt víi nhau. ë ®©y, trong ph¹m m¹nh: "Thiªn nhiªn kh«ng chÕ t¹o ra vi mét bµi viÕt ng¾n, chóng t«i chØ tËp m¸y mãc... TÊt c¶ nh÷ng c¸i ®ã ®Òu lµ trung ph©n tÝch vai trß cña v¨n hãa - s¶n phÈm lao ®éng cña con ng−êi, hoÆc gi¸o dôc (gi¸o dôc ®−îc xem nh− yÕu tè cña ho¹t ®éng cña con ng−êi trong giíi quan träng cÊu thµnh v¨n hãa theo tù nhiªn... ®Òu lµ søc m¹nh ®· vËt hãa nghÜa réng) trong viÖc t¹o lËp mét “t©m cña tri thøc. Sù ph¸t triÓn cña t− b¶n cè quyÓn” cho sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña ®Þnh chØ lµ chØ sè cho thÊy tri thøc x· ViÖt Nam trªn c¬ së ngµy cµng më réng héi phæ biÕn (wissen) ®· chuyÓn hãa ®Õn kinh tÕ tri thøc cïng víi qu¸ tr×nh ®Èy møc ®é nµo thµnh lùc l−îng s¶n xuÊt m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt trùc tiÕp, do ®ã nã còng lµ chØ sè cho n−íc. thÊy nh÷ng ®iÒu kiÖn cña chÝnh qu¸ 2. §· cã nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c tr×nh sèng cña x· héi ®· phôc tïng ®Õn nhau vÒ kinh tÕ tri thøc. N¨m 1996, møc ®é nµo sù kiÓm so¸t cña trÝ tuÖ phæ OECD ®−a ra ®Þnh nghÜa: Kinh tÕ tri biÕn" (1, tr.368-372). H¬n n÷a, vÉn theo thøc lµ nÒn kinh tÕ dùa trùc tiÕp vµo viÖc dù b¸o cña K. Marx, cïng víi viÖc øng s¶n xuÊt, ph©n phèi vµ sö dông tri thøc dông réng r·i nh÷ng thµnh tùu khoa vµ th«ng tin. §Þnh nghÜa nµy ®· dÉn häc vµo s¶n xuÊt, th× c¬ cÊu cña nÒn ®Õn mét sù hiÓu lÇm lµ chØ tËp trung kinh tÕ ngµy cµng chuyÓn dÞch theo ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghÖ cao mµ h−íng gia t¨ng c¸c ngµnh cã hµm l−îng kh«ng quan t©m ®Çy ®ñ øng dông vµ trÝ tuÖ cao vµ më réng khu vùc dÞch vô ph¸t triÓn tri thøc vµo tÊt c¶ c¸c lÜnh hiÖn ®¹i - kh«ng chØ dÞch vô th−¬ng m¹i, vùc kinh tÕ. §Õn n¨m 2000, APEC ®· ng©n hµng, v.v... mµ c¶ dÞch vô ®¸p øng ®iÒu chØnh l¹i ®Þnh nghÜa ®ã nh− sau: yªu cÇu n©ng cao hiÓu biÕt, th−ëng thøc Kinh tÕ tri thøc lµ nÒn kinh tÕ trong ®ã vµ s¸ng t¹o khoa häc, v¨n häc, nghÖ sù s¶n sinh ra, truyÒn b¸ vµ sö dông tri thuËt cña con ng−êi do thêi gian lao thøc lµ ®éng lùc chñ yÕu nhÊt cña sù ®éng x· héi cÇn thiÕt ®Ó s¶n xuÊt ra t¨ng tr−ëng, t¹o ra cña c¶i, t¹o ra viÖc nh÷ng t− liÖu sinh ho¹t vËt chÊt gi¶m lµm trong tÊt c¶ c¸c ngµnh kinh tÕ. xuèng. Trong tiÕn tr×nh Êy, tri thøc trë thµnh yÕu tè ngµy cµng quan träng ®Ó Kinh tÕ tri thøc chÝnh thøc ra ®êi t¹o ra gi¸ trÞ gia t¨ng, chø kh«ng ph¶i cïng víi nh÷ng thµnh tùu cã tÝnh ®ét lµ sö dông tèi ®a søc lao ®éng c¬ b¾p vµ ph¸ cña khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i khai th¸c ®Õn c¹n kiÖt tµi nguyªn thiªn vµo thËp niªn cuèi cña thÕ kû XX. nhiªn. Nh−ng thËt ra, víi trÝ tuÖ siªu phµm cña m×nh, K. Marx ®· dù b¸o sù ra ®êi Nh− vËy, trong nÒn kinh tÕ tri thøc, cña kinh tÕ tri thøc tõ h¬n 150 n¨m c¸i v¨n hãa, c¸i kinh tÕ vµ c¸i m«i tr−íc. Trong C¸c b¶n th¶o kinh tÕ tr−êng ®an quyÖn vµo nhau. C¸i v¨n nh÷ng n¨m 1857-1859, K. Marx viÕt: hãa t¹o ra gi¸ trÞ ngµy cµng cao cña c¸i “Theo ®µ ph¸t triÓn cña ®¹i c«ng kinh tÕ. §Õn l−ît nã, c¸i kinh tÕ ®−îc nghiÖp, viÖc t¹o ra cña c¶i thùc tÕ trë ph¸t triÓn víi hµm l−îng trÝ tuÖ, hµm
  3. Vai trß cña v¨n hãa – gi¸o dôc… 5 l−îng v¨n hãa dåi dµo th× sÏ lµm cho sù tinh thÇn thÓ hiÖn ë trÝ tuÖ, t©m hån, øng xö th©n thiÖn víi m«i tr−êng, tøc ®¹o lý, thÞ hiÕu, thÈm mü, niÒm tin… kiÓu øng xö cã v¨n hãa cña con ng−êi cña con ng−êi h−íng tíi c¸i ®óng, c¸i víi giíi tù nhiªn trë thµnh mét tÊt yÕu tèt, c¸i ®Ñp (tøc ch©n, thiÖn, mü) trong tù nhiªn. quan hÖ víi tù nhiªn, víi x· héi, víi ng−êi kh¸c vµ víi chÝnh b¶n th©n. 3. Qu¸n triÖt quan ®iÓm cña chñ nghÜa Marx, ®ång thêi tiÕp thu cã chän Tõ l©u ng−êi ta ®· nãi nhiÒu vÒ khÝ läc vµ vËn dông s¸ng t¹o kinh nghiÖm quyÓn, thuû quyÓn, sinh quyÓn - nh÷ng cña thÕ giíi ®−¬ng ®¹i vµo hoµn c¶nh cô yÕu tè kh«ng thÓ thiÕu ®èi víi sù tån t¹i thÓ cña ViÖt Nam hiÖn nay, §¹i héi X cña sù sèng trªn hµnh tinh chóng ta. cña §¶ng ®· chñ tr−¬ng: "Tranh thñ c¬ Gi÷a nh÷ng n¨m 1980, Alvin Toffler héi thuËn lîi do bèi c¶nh quèc tÕ t¹o ra bµn ®Õn “trÝ quyÓn”, “th«ng tin quyÓn” vµ tiÒm n¨ng, lîi thÕ cña n−íc ta ®Ó rót cña nÒn v¨n minh hËu c«ng nghiÖp. DÜ ng¾n qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn nhiªn, ngµy nay kh«ng cã “trÝ quyÓn”, ®¹i hãa ®Êt n−íc theo ®Þnh h−íng x· héi “th«ng tin quyÓn” th× kinh tÕ tri thøc chñ nghÜa g¾n víi ph¸t triÓn kinh tÕ tri kh«ng thÓ h×nh thµnh. Nh−ng nÕu “trÝ thøc, coi tri thøc lµ yÕu tè quan träng quyÓn”, “th«ng tin quyÓn” mµ kh«ng kÕt cña nÒn kinh tÕ vµ c«ng nghiÖp hãa, hiÖn hîp hµi hoµ víi “t©m quyÓn” th× ch−a ®¹i hãa. Ph¸t triÓn c¸c ngµnh vµ s¶n h¼n kinh tÕ tri thøc ®· ph¸t triÓn lµnh phÈm kinh tÕ cã gi¸ trÞ gia t¨ng cao dùa m¹nh theo h−íng nh©n ®¹o vµ nh©n nhiÒu vµo tri thøc; kÕt hîp viÖc sö dông v¨n. nguån vèn tri thøc cña con ng−êi ViÖt Nam víi tri thøc míi nhÊt cña nh©n Theo c¸c tµi liÖu thèng kª, chØ sè lo¹i" (2, tr.87-88). ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc cña Mü kh¸ cao (7,3/10), tæng s¶n phÈm quèc néi cña §Ó thùc hiÖn nhiÖm vô quan träng Mü chiÕm kho¶ng 1/3 GDP toµn cÇu. mµ §¹i héi X cña §¶ng ®· ®Ò ra, bªn Nh−ng n¨m 2003, 14,2% d©n sè Mü c¹nh viÖc tiÕp tôc chuyÓn dÞch m¹nh c¬ t−¬ng ®−¬ng 35,8 triÖu ng−êi, trong ®ã cÊu kinh tÕ theo h−íng c«ng nghiÖp hãa, h¬n 14 triÖu lµ trÎ em, sèng d−íi møc hiÖn ®¹i hãa, ®æi míi c«ng nghÖ, ®æi míi ®−êng ranh giíi nghÌo (møc nghÌo ë Mü tæ chøc, ®æi míi qu¶n lý doanh nghiÖp, lµ 4.400 USD/n¨m cho mét hé cã 4 v.v..., chóng t«i cho r»ng cÇn ®Æc biÖt ng−êi) (3). VÒ m«i tr−êng, n−íc Mü chØ quan t©m chÊn h−ng nÒn gi¸o dôc n−íc chiÕm 3,5% d©n sè toµn cÇu, nh−ng l¹i nhµ theo ph−¬ng ch©m "chuÈn hãa, hiÖn th¶i ra 25% tæng l−îng chÊt th¶i g©y ®¹i hãa, x· héi hãa" khiÕn cho gi¸o dôc hiÖu øng nhµ kÝnh trªn toµn thÕ giíi. thËt sù ®ãng ®−îc vai trß nßng cèt, bªn ThÕ mµ ngay tõ ®Çu nhiÖm kú tr−íc, c¹nh nh÷ng ho¹t ®éng cña ngµnh v¨n Tæng thèng Mü G. Bush ®· quyÕt ®Þnh hãa - th«ng tin - truyÒn th«ng, trong rót khái NghÞ ®Þnh th− Kyoto, v× cho viÖc t¹o lËp mét “t©m quyÓn” ®¸p øng r»ng thùc hiÖn nã sÏ “lµm tæn h¹i ®Õn ®−îc yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc nÒn kinh tÕ Mü”! Trong khi ®ã, nhiÒu ë n−íc ta hiÖn nay. th¶m häa thiªn tai do sù thay ®æi khÝ 4. Theo quan niÖm cña chóng t«i, hËu toµn cÇu l¹i chñ yÕu ®æ xuèng ®Çu “t©m quyÓn” lµ tæng hîp nh÷ng gi¸ trÞ nh©n d©n c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn vèn
  4. 6 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 5.2007 rÊt thiÕu nhiÒu ph−¬ng tiÖn ®Ó kh¾c lín h¬n nhiÒu so víi gi¸ trÞ s¶n phÈm chÕ phôc. t¸c. ChØ sè kinh tÕ tri thøc cßn rÊt thÊp. 5. ë ViÖt Nam, nÒn kinh tÕ ®ang T¹i thÞ tr−êng Hong Kong, ta b¸n trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi, thÞ tr−êng 1kg cµ phª nh©n ®−îc 1 USD. Nh−ng ch−a ph¸t triÓn ®ång bé, sù nghiÖp ®Èy còng 1kg cµ phª Êy, ng−êi ta chÕ biÕn vµ m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®i pha thµnh nh÷ng cèc cµ phª ®Ó b¸n cho liÒn víi ®« thÞ hãa tiÕn hµnh ch−a ®−îc ng−êi tiªu dïng th× gi¸ sÏ lªn ®Õn 600 bao l©u. Tuy vËy, t×nh tr¹ng m«i tr−êng USD (dÜ nhiªn gåm c¶ c«ng phôc vô) (6). suy tho¸i ®· cã nhiÒu ®iÒu ®¸ng b¸o Còng nhê kh«ng ngõng n©ng cao hµm ®éng: 70% c¸c khu c«ng nghiÖp ch−a cã l−îng trÝ tuÖ, hµm l−îng v¨n hãa trong hÖ thèng xö lý n−íc th¶i, 90% c¬ së s¶n viÖc lµm ra c¸c s¶n phÈm chÊt l−îng xuÊt, dÞch vô ë c¶ thµnh thÞ vµ n«ng cao, mÉu m· ®Ñp, th−¬ng hiÖu cã uy tÝn th«n ®Òu ®æ th¼ng c¸c chÊt th¶i ra m«i trªn thÞ tr−êng thÕ giíi, gi¸ trÞ kinh tÕ tr−êng. Nguån tµi nguyªn n−íc ®ang bÞ mµ mét n«ng d©n §an M¹ch lµm ra cao « nhiÔm nÆng. 50% diÖn tÝch ®Êt (3,2 gÊp 274 lÇn mét n«ng d©n ViÖt Nam. triÖu ha) ë ®ång b»ng vµ trªn 60% diÖn Râ rµng chØ cã ®i nhanh vµo kinh tÕ tÝch ®Êt (13 triÖu ha) ë vïng ®åi nói cã tri thøc, th× ViÖt Nam míi sím ra khái nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn suy tho¸i t×nh tr¹ng mét n−íc kÐm ph¸t triÓn, ®Êt. Theo sè liÖu thèng kª, diÖn tÝch che tho¸t khái nçi khæ ngµn n¨m cña nghÌo phñ rõng ®· t¨ng tõ 27% n¨m 1990 lªn nµn l¹c hËu, sau khi ®· röa s¹ch nçi 34,4% n¨m 2003, nh−ng ®ã chØ lµ rõng nhôc tr¨m n¨m cña c¶nh vong quèc n«. míi trång; cßn diÖn tÝch rõng giµ, rõng nguyªn sinh, rõng ngËp mÆn víi tÝnh ®a 6. Cã nhiÒu viÖc mµ ngµnh Gi¸o dôc d¹ng sinh häc cao th× vÉn ®ang tiÕp tôc vµ c¸c ngµnh cã liªn quan ph¶i lµm ®Ó bÞ tµn ph¸ nghiªm träng (4). t¹o dùng vµ ngµy cµng cñng cè “t©m quyÓn” cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc RÊt ®¸ng quan ng¹i lµ ®· xuÊt hiÖn ë n−íc ta. ë ®©y, chóng t«i chØ xin s¬ bé nh÷ng con s«ng chÕt, nh÷ng lµng ung nªu lªn mÊy ®iÓm sau: th−, nh÷ng vïng hoang m¹c hãa ngµy cµng lan réng! T×nh tr¹ng « nhiÔm ë c¸c Mét lµ, kÕ thõa vµ ph¸t huy nh÷ng thµnh phè lín còng ®ang t¨ng lªn. Míi gi¸ trÞ v¨n hãa tinh thÇn truyÒn thèng ®©y tËp ®oµn Mercer (Mü) võa c«ng bè cña d©n téc. b¶ng xÕp h¹ng nh÷ng thµnh phè cã chÊt §ã lµ lßng yªu n−íc nång nµn, tinh l−îng m«i tr−êng sèng tèt. KÕt qu¶ 2 thÇn ®oµn kÕt réng r·i, ý thøc tù lùc tù thµnh phè Zurich va Geneva cña Thuþ c−êng, ®øc tÝnh cÇn cï, kiªn nhÉn trong SÜ xÕp thø nhÊt vµ thø hai. Thµnh phè häc tËp vµ lao ®éng s¶n xuÊt. Hå ChÝ Minh vµ Hµ Néi cña ViÖt Nam Riªng vÒ häc tËp, tr−íc ®©y xÕp ë vÞ trÝ 150 vµ 157, tôt hai bËc so víi UNESCO ®−a ra 4 ph−¬ng ch©m lµ: häc xÕp h¹ng n¨m 2006 (thø 148 vµ 155) (5). ®Ó biÕt, häc ®Ó lµm, häc ®Ó tù kh¼ng ®Þnh Nh×n chung, nÒn kinh tÕ n−íc ta cßn m×nh vµ häc ®Ó chung sèng víi ng−êi nÆng vÒ khai th¸c vµ b¸n tµi nguyªn th« kh¸c. GÇn ®©y 2/4 ph−¬ng ch©m ®ã ®· (hoÆc chØ s¬ chÕ). Trong c«ng nghiÖp, tû ®−îc ®iÒu chØnh: Häc ®Ó biÕt chuyÓn träng gi¸ trÞ s¶n phÈm gia c«ng, l¾p r¸p thµnh häc ®Ó häc c¸ch häc (learning to
  5. Vai trß cña v¨n hãa – gi¸o dôc… 7 learn) vµ häc ®Ó tù kh¼ng ®Þnh m×nh Bµn vÒ v¨n hãa nh©n c¸ch cña chuyÓn thµnh häc ®Ó s¸ng t¹o. ng−êi ViÖt Nam trong häc tËp, lao ®éng, mét tµi liÖu nghiªn cøu cña n−íc Khi khoa häc vµ c«ng nghÖ ph¸t ngoµi cho r»ng, ng−êi ViÖt Nam triÓn nh− vò b·o th× "häc ®Ó biÕt" sao th−êng: cho xuÓ! V× thÕ ph¶i "häc c¸ch häc" ®Ó khi cÇn ®Õn kiÕn thøc nµo th× ta cã c¸ch - CÇn cï lao ®éng, nh−ng dÔ tháa ®Ó hÊp thô ®−îc kiÕn thøc ®ã. Cßn "häc m·n; ®Ó tù kh¼ng ®Þnh m×nh" tuy ®· cã ý - Th«ng minh s¸ng t¹o, nh−ng nghÜa tÝch cùc, song chØ cã "häc ®Ó s¸ng thiÕu tÇm nh×n dµi h¹n; t¹o” th× míi ®¸p øng ®−îc yªu cÇu cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc. - KhÐo lÐo, song kh«ng duy tr× ®Õn cïng; Nh− vËy, gi¸o dôc ph¶i thay ®æi, ®iÒu chØnh, ®æi míi c¶ ph−¬ng ch©m d¹y - Võa thùc tÕ, võa m¬ méng; vµ häc. - Ham häc hái, tiÕp thu nhanh, Hai lµ, më réng tÇm nh×n ra thÕ song Ýt ng−êi häc thËt bµi b¶n ®Ó cã giíi, tiÕp thu tinh hoa v¨n hãa nh©n nh÷ng ph¸t minh lín. lo¹i, bæ sung nh÷ng gi¸ trÞ mµ chóng ta Tõ sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m ®Õn cßn thiÕu hôt. nay, nhÊt lµ trong 20 n¨m ®æi míi, Do hoµn c¶nh ph¶i th−êng xuyªn nh÷ng tÝnh c¸ch ®ã ®ang thay ®æi theo ®èi phã víi c¸c thÕ lùc ngo¹i x©m hïng chiÒu h−íng tÝch cùc. Nh−ng nh÷ng m¹nh, d©n téc ViÖt Nam ®· tõng cã tiÕn bé ®¹t ®−îc ch−a thËt næi bËt vµ nh÷ng s¸ng t¹o lín trong chiÕn l−îc, æn ®Þnh ®Ó trë thµnh truyÒn thèng míi. chiÕn thuËt vµ nghÖ thuËt ®¸nh giÆc gi÷ Ba lµ, ®iÒu tiÕt (®iÒu chØnh) qu¸ n−íc. Nh−ng trong x©y dùng ®Êt n−íc, tr×nh chuyÓn ®æi c¸c bËc thang gi¸ trÞ do sù nÝu kÐo qu¸ l©u bëi mét ph−¬ng v¨n hãa. thøc s¶n xuÊt ¸ ch©u tr× trÖ, l¹i chÞu ¶nh h−ëng cña mét thø triÕt lý träng Tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa tËp n«ng, kiÒm c«ng, øc th−¬ng cña c¸c trung, quan liªu, bao cÊp chuyÓn sang v−¬ng triÒu phong kiÕn, cßn trong gi¸o nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· dôc thêi ®ã th× thiªn vÒ lèi häc khoa cö, héi chñ nghÜa, trong c¸c giai tÇng x· −a chuéng h− v¨n, xa rêi thùc tÕ, nªn héi, c¸c tÇng líp d©n c−, kÓ c¶ trong d©n m×nh nãi chung thiÕu h¼n ®Çu ãc hµng ngò c¸n bé ®¶ng viªn, ®· vµ ®ang s¸ng chÕ, ph¸t minh vÒ khoa häc - kü tiÕp tôc diÔn ra qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi thuËt. LÞch sö cæ trung ®¹i ViÖt Nam gi¸ trÞ quan, tøc lµ sù thay ®æi quan tõng ghi l¹i tªn tuæi cña nhiÒu anh niÖm vÒ thø tù −u tiªn cña c¸c bËc hïng cøu n−íc nh− Hai Bµ Tr−ng, Bµ thang gi¸ trÞ. Cã c¶ nh÷ng thay ®æi tÝch TriÖu, Ng« QuyÒn, Lª Hoµn, Lý Th−êng cùc vµ tiªu cùc. Song ®¸ng chó ý lµ ë KiÖt, TrÇn Quèc TuÊn, Lª Lîi, NguyÔn mét bé phËn kh«ng nhá d©n c−, nhÊt lµ Tr·i, Quang Trung… Nh−ng chóng ta trong líp trÎ, ®ang cã sù chuyÓn tõ cùc kh«ng cã ®−îc mét Tr−¬ng Hµnh nh− ë ®oan nµy sang cùc ®oan kh¸c: Trung Quèc, hoÆc mét Thomas Edison nh− ë Mü… - Tõ lý t−ëng sang thùc dông;
  6. 8 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 5.2007 - Tõ tinh thÇn sang vËt chÊt; n¨ng suÊt cao v× lîi Ých cña b¶n th©n, gia ®×nh, tËp thÓ vµ x· héi. - Tõ ®øc sang tµi; - Th−êng xuyªn häc tËp, n©ng cao - Tõ tËp thÓ sang c¸ nh©n; hiÓu biÕt, tr×nh ®é chuyªn m«n, tr×nh ®é - Tõ khoe nghÌo giÊu giµu sang ph« thÈm mü vµ thÓ lùc. tr−¬ng thãi phï hoa xa xØ kiÓu träc NghÞ quyÕt nhÊn m¹nh: c¸c cÊp, phó… c¸c ngµnh, tr−íc hÕt lµ ngµnh v¨n hãa- C¶ ë ®©y n÷a, gi¸o dôc còng cã vai gi¸o dôc, ph¶i cã nhiÖm vô “lµm cho trß kh«ng thÓ thiÕu trong viÖc ®iÒu v¨n hãa thÊm s©u vµo toµn bé ®êi sèng chØnh, ®iÒu tiÕt nh÷ng xu h−íng lÖch vµ ho¹t ®éng x· héi…, vµo mäi lÜnh vùc l¹c võa nªu sao cho c©n ®èi, hµi hßa. sinh ho¹t vµ quan hÖ con ng−êi” (8, ChØ cã nh− vËy, th× ®Êt n−íc míi xuÊt tr.54). hiÖn ®−îc nhiÒu hiÒn tµi theo ®óng Trong nh÷ng n¨m tr−íc m¾t, theo triÕt lý khai s¸ng cña «ng cha: "HiÒn chóng t«i, cÇn tËp trung ®−a v¨n hãa tµi lµ nguyªn khÝ quèc gia. Nguyªn khÝ thÊm s©u vµo ba ®èi t−îng vµ lÜnh vùc yÕu th× thÕ n−íc suy råi xuèng thÊp. cã tÇm quan träng: Nguyªn khÝ m¹nh th× thÕ n−íc thÞnh råi lªn cao" (7). 1, V¨n hãa l·nh ®¹o vµ qu¶n lý, Bèn lµ, x©y dùng hÖ gi¸ trÞ v¨n hãa 2, V¨n hãa kinh doanh, míi phï hîp víi yªu cÇu cña sù nghiÖp 3, V¨n hãa nh©n c¸ch trong líp trÎ. ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa. §−a v¨n hãa vµo ®èi t−îng vµ lÜnh vùc thø nhÊt lµ nh»m t¹o lËp vµ thùc NghÞ quyÕt Trung −¬ng V khãa VIII thi mét kiÓu l·nh ®¹o vµ qu¶n lý võa vÒ X©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn v¨n hãa mang tÝnh khoa häc s©u s¾c, võa mang ViÖt Nam tiªn tiÕn, ®Ëm ®µ b¶n s¾c d©n tÝnh nh©n v¨n cao c¶, qua ®ã dÉn ®Õn téc ®· ®Ò ra n¨m ®øc tÝnh mµ mçi ng−êi sù lan táa vÒ v¨n hãa ra toµn x· héi ViÖt Nam cÇn trau dåi trong giai ®o¹n ®Èy th«ng qua c¸c chiÕn l−îc, c¸c ch−¬ng m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa lµ: tr×nh, kÕ ho¹ch ph¸t triÓn ®Êt n−íc, - Cã tinh thÇn yªu n−íc, tù c−êng trong ®ã cã chiÕn l−îc c«ng nghiÖp hãa d©n téc, phÊn ®Êu v× ®éc lËp d©n téc vµ rót ng¾n dùa trªn tri thøc. B¸c Hå nãi: chñ nghÜa x· héi. "V¨n hãa ph¶i soi ®−êng cho quèc d©n ®i" (9, tr.72) lµ víi ý nghÜa nh− thÕ. - Cã ý thøc tËp thÓ, ®oµn kÕt phÊn ®Êu v× lîi Ých chung. §−a v¨n hãa vµo ®èi t−îng vµ lÜnh vùc thø hai lµ nh»m lµm cho tÊt c¶ - Cã lèi sèng lµnh m¹nh, nÕp sèng nh÷ng ai hµng ngµy ho¹t ®éng trªn v¨n minh, cÇn kiÖm, trung thùc, nh©n th−¬ng tr−êng biÕt coi träng c¸c gi¸ trÞ nghÜa; t«n träng kû c−¬ng phÐp n−íc; cã v¨n hãa, ®¹o ®øc vµ nh©n phÈm, khiÕn ý thøc b¶o vÖ vµ c¶i thiÖn m«i tr−êng cho ho¹t ®éng kinh doanh cña hä trë sinh th¸i. thµnh v¨n hãa kinh doanh. V¨n hãa - Lao ®éng ch¨m chØ víi l−¬ng t©m kinh doanh kh«ng hÒ lo¹i trõ môc tiªu nghÒ nghiÖp, cã kü thuËt, s¸ng t¹o, kiÕm lêi, mµ lµ kiÕm lêi b»ng c¸ch
  7. Vai trß cña v¨n hãa – gi¸o dôc… 9 kh«ng ngõng ®æi míi c«ng nghÖ, c¶i triÓn nhanh, lµnh m¹nh vµ bÒn v÷ng tiÕn qu¶n lý, n©ng cao chÊt l−îng cña cña ®Êt n−íc trong bèi c¶nh toµn cÇu hµng hãa vµ dÞch vô, t¹o ra mèi quan hãa t¨ng tèc hiÖn nay. hÖ mËt thiÕt gi÷a ng−êi s¶n xuÊt, ng−êi bu«n b¸n, ng−êi tiªu dïng trªn c¬ së cña ch÷ “tÝn”, chø kh«ng ph¶i b»ng Tµi liÖu tham kh¶o nh÷ng m¸nh khãe gian lËn, lõa ®¶o, 1. C. M¸c vµ Ph. ¨ngghen: toµn tËp. TËp ®Çu c¬. Nh− vËy, x©y dùng ®−îc v¨n 46, phÇn II. H.: ChÝnh trÞ quèc gia, hãa kinh doanh lµ gãp phÇn quan träng 2000. vµo viÖc t¹o lËp “t©m quyÓn” chung cho 2. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn sù ph¸t triÓn cña kinh tÕ tri thøc. §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø X. H.: ChÝnh trÞ quèc gia, 2006. §−a v¨n hãa vµo ®èi t−îng vµ lÜnh 3. Sè liÖu cña Côc ®iÒu tra d©n sè Mü. vùc thø ba lµ nh»m t¸c ®éng vµo løa DÉn theo B¶n tin cña Héi ®ång lý luËn tuæi ®ang në ré søc m¹nh thÓ chÊt, tinh Trung −¬ng. Sè 19, th¸ng 11-2003. thÇn vµ trÝ tuÖ, løa tuæi h×nh thµnh 4. Ph¹m Kh«i Nguyªn. Thùc hiÖn ®ång bé nh©n c¸ch, h×nh thµnh thÕ giíi quan vµ c¸c gi¶i ph¸p b¶o vÖ m«i tr−êng trong nh©n sinh quan, khiÕn cho thÕ hÖ thêi kú ®Èy nhanh c«ng nghiÖp hãa, t−¬ng lai võa cã trÝ tuÖ cao vµ hoµi b·o hiÖn ®¹i hãa ®Êt n−íc. T¹p chÝ Céng ®Ñp, võa cã ®¹o ®øc trong s¸ng vµ lèi s¶n, sè 10-2006. sèng lµnh m¹nh ®Ó xøng ®¸ng ®ãng 5. B¸o Tuæi trÎ, sè ra ngµy 9-4-2007. ®−îc vai trß xung kÝch trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc ë n−íc ta. 6. L−¬ng V¨n Tù. TiÕn tr×nh gia nhËp WTO- c¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi n−íc Tãm l¹i, thùc hiÖn tèt bèn gi¶i ph¸p ta. B¸o Nh©n d©n, sè ra ngµy 3-11- nªu trªn lµ nh»m h×nh thµnh mét hÖ gi¸ 2006. trÞ v¨n hãa míi trªn c¬ së kÕt hîp c¶ 7. Th©n Nh©n Trung. Bµi ký ®Ò danh c¸c truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i, d©n téc vµ tiÕn sü ®Ëu khoa thi n¨m Nh©m TuÊt quèc tÕ, qua ®ã t¹o lËp mét “t©m (1442). quyÓn”®Ó ®Þnh h−íng cho mäi suy nghÜ 8. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam. V¨n kiÖn vµ hµnh ®éng cña mçi ng−êi ViÖt Nam, Héi nghÞ lÇn thø n¨m Ban ChÊp hµnh nhÊt lµ thÕ hÖ trÎ, trong qu¸ tr×nh x©y Trung −¬ng khãa VIII. H.: ChÝnh trÞ dùng kinh tÕ tri thøc - yÕu tè quan quèc gia, 1998. träng cña nÒn kinh tÕ vµ c«ng nghiÖp 9. Hå ChÝ Minh. VÒ c«ng t¸c v¨n hãa hãa, hiÖn ®¹i hãa rót ng¾n v× sù ph¸t v¨n nghÖ. H.: Sù thËt, 1971.

Download

capchaimage
Xem thêm
Thông tin phản hồi của bạn
Hủy bỏ