Xem mẫu

  1. V ng c V ng c , hay v ng c B c Liêu, là m t đi u nh c r t th nh hành các t nh mi n Tây Nam B , Vi t Nam. Nó đư c b t ngu n t bài "D C Hoài Lang" (nghe ti ng tr ng đêm, nh ch ng) c a ngh sĩ Cao Văn L u (t c Sáu L u). B n v ng c là m t trong nh ng đi u nh c căn b n c a sân kh u c i lương. Sơ lư c ngu n g c và nh c pháp Bài "D c hoài lang" có 20 câu, hai nhóm đ u m i nhóm 6 câu, hai nhóm sau m i nhóm 4 câu. M i câu trong bài có 2 nh p, g i là nh p đôi. Ngay t th i ch m i có nh p đôi, b n "D c hoài lang" đã đư c đ t l i khác. Vi c đ t (ngôn ng nh c Vi t g i là "so n") l i các b n c nh c không gi ng như đ t l i tân nh c. M t bài tân nh c khi đ t l i thì theo sát câu nh c c a l i trư c, t c là theo đúng hay r t sát n t nh c trong m i stanza. Đ t l i m t b n c nh c gi ng như làm bài thơ h a: Theo đúng n t nh c (ngôn ng nh c Vi t g i là ch nh c) cu i câu (ch d t nh c) và theo gi ng bình - tr c nh ng ch đó. Câu 2 nh p, tuy nhiên, không th a mãn đư c nhu c u c a các nhà so n nh c. B n nh c (b n v ng c luôn g i là "b n", không g i là
  2. "bài") đư c tăng lên 4 nh p, t c nh p tư, trong kho ng th i gian 1927- 1935. Sau đó tăng lên nh p tám năm 1936-1945, và cũng kho ng th i gian này đư c mang tên b n "V ng c ". T nh p tám lên nh p 16, 32, 64, 128, ... B n thông d ng nh t hi n nay là b n nh p 32. B n v ng c nh p đôi, nh p tư ch theo sát ch nh c ch d t câu. Nhưng khi b n nh c có nhi u nh p, ph i theo đúng ch nh c m t s nh p nh t đ nh. Thí d , câu 1 c a b n nh p đôi ch c n d t ch c ng, theo chu n c a b n D c hoài lang. Nhưng câu 1 c a b n nh p 32 ph i có ch hò nh p 16, hò 20, xê 24, xang 28, c ng 32. b n 32 nh p, t t c các câu đ u có x (g i là "xu ng" x ) nh p 4. (Trên th c t , b n 32 nh p thư ng câu 1 và 4 ng n, ch có 16 nh p sau, còn 16 nh p đ u nói thơ ho c nói l i ho c xen tân nh c. Khi câu nh c còn ng n, b n nh c ch gieo v n cu i câu. Lên t i nh p 32, 64, các so n gi b t đ u gieo v n liên k t bên trong m i câu. Các b n v ng c nh p 2, 4 … Cùng v i vi c tăng s nh p trong m i câu, b n v ng c ngày càng đa d ng thêm nh s sáng t o c a các so n gi , các ngh sĩ làm b n v ng c ngày nay r t phong phú.
  3. V ng c nh p đôi B n V ng c nh p đôi t c là b n D c hoài lang nguyên th y. Sáu câu đ u trong b n này như sau, v n gieo m i câu m t l n (trong đó có câu v n lưng t c yên v n): 1. T là t phu tư ng, 2. B o ki m s c phán (phong) lên đàng.(phán : sai b o; không ph i là phong) 3. Vào ra lu ng trông tin chàng. 4. Năm canh mơ màng. 5. Em lu ng trông tin chàng, 6. Ôi gan vàng thêm (qu n) đau.(thêm :đã đau nhi u r i; qu n : đau l n đ u. Có l "thêm" phù h p hơn) Sáu câu này có sáu ch d t câu như sau: 1. .......... c ng 2. .......... xang 3. .......... hò 4. .......... hò 5. .......... x
  4. 6. .......... liu Nh ng ch nh c này đư c dùng trong tu ng "Tham phú ph b n" như sau: 1. (Đào:) Vì đâu nên xui khi n (c ng) 2. Cha n r thúy chia uyên (xang) 3. Làm cho đôi ta đeo phi n (hò) 4. Mang n ng l i nguy n (hò) 5. (Kép:) Đành cam đ t câu nghĩa tình (x ) 6. Trên Thiên Hoàng xin ch g minh (liu) ... T i h t 20 câu thì h t b n. V ng c nh p tư Nh p tư b t đ u có t năm 1927. T b n này, v ng c bư c m t bư c thay đ i quan tr ng: Ch nh c trong bài không theo hơi B c (t c B c chánh) n a mà đ i sang hơi B c Oán. Dư i đây là sáu câu đ u b n "Khúc oan vô lư ng" c a so n gi Huỳnh Th Trung t c Tư Chơi. 1. Đêm nào ng n đèn khuya, m đây chong tr ng đĩa
  5. 2. Chàng ôi, n u có g p nhau h a ch trong gi c m ng huỳnh lương 3. Tr i đ t ôi! V ch ng tôi đang vui câu đ m m nơi c nh gia đư ng 4. Vì ai gieo oan mà đ cho thi p ph i cam d n d p nơi kh n c nh đo n trư ng 5. Hơn b n năm trư ng t a nơi canh c a thi p trông ch 6. Đã bi t r ng tuy t vô hy v ng mà lòng mong thi p nh ng hoài mong ... V ng c nh p tám B n nh p tám, t năm 1936, b t đ u ngân nga hơn b n nh p tư. Ngư i góp công làm b n nh p tám đư c công chúng ưa chu ng ph i k đ n ngh sĩ Lưu Hoài Nghĩa t c Năm Nghĩa. Nhi u b n tu ng nh p tám t i nay v n còn n i ti ng, như b n "Tô Ánh Nguy t" c a so n gi Tr n H u Trang: 1. Sau khi tôi có ch t đi r i, xin C u ch ng ki n cho t c lòng tôi mà t h t khúc nói cho ai kia đư c rõ n i kh tâm c a tôi trư c gi tôi nh m m t
  6. 2. Dư i n m m xanh, thân ngư i m ng b c, ngàn muôn năm linh h n tôi h a chăng đư c tiêu tan kh i h n ch n tuy n đài 3. Mư i tám năm dư l m lúc tôi mu n v ch m t phơi gan mà than th v i đ t tr i 4. Nhưng mà m i h n tình nó n u nung trong tim ph i, nghĩ bao nhiêu t i l i, g p m t ai tôi nói ch ng nên l i 5. Ngày hôm nay, tôi s p lìa xa bao nhiêu k thân yêu quý m n mà t giã cõi đ i 6. C u ôi, tôi nh c u nói l i v i má th ng Tâm r ng tôi mong giũ s ch n tr n ai đ ng thoát ra kh i vòng tình thiên h n h i, v y tôi xin có m t đôi l i nh n nh cùng v i ai. ... V ng c nh p mư i sáu T i b n mư i sáu, t năm 1946, m i câu b t đ u dài, như sáu câu sau đây trong "Tôn T n gi điên", n i ti ng v i gi ng ca Út Trà Ôn: 1. Úy tr i đ t ôi! N i đo n trư ng, cũng vì tôi đây quá tin th ng Bàn Quyên là b n thi t cho nên ngày hôm nay thân c a tôi ph i ra nông n i
  7. 2. Còn như công cu c ngày hôm nay đây, b i tôi không c n th n cho nên b n tôi nó m i đành nh n tâm ch t l y m t bàn chơn tôi 3. Khi tôi còn trên non thì tôi quy t n thân tu tâm dư ng tánh, luy n thu c trư ng sanh mong thành chánh qu đ ng có t a hư ng B Đoàn 4. Nào hay đâu th ng Bàn Quyên nó lên năn n ôi, l i ngon ti ng ng t, nó nói r ng chúa c a nó là m t đ ng minh quân chơn m ng. B i v y cho nên nó b o tôi m t m t, hai hai cũng ph i xu ng mà đ u hàng. 5. Cho nên khi y tôi m i h san, thì th y c a tôi có cho tôi m t b c c m nang l i d n tôi r ng: H khi nào lâm n n thì d ra xem r i liêu> chư c bi n quy n 6. V y thì tôi đây v ng nguy n v i Tôn sư, khai thơ c u m ng. a sao tôi ch ng th y đi u chi l , ch th y trong thơ có m t ch "Cu ng". , , ph i r i, đây th y tôi b o tôi gi điên đ ng có thoát thân. Th i kỳ v ng c nh p mư i sáu cũng là lúc câu v ng c có tr n vô nh ng câu nói thơ (t c ngâm thơ, theo đi u Tao Đàn ho c Vân Tiên) và nh ng câu hò. Đây là sáng ki n c a ngh sĩ Út Trà Ôn nh hư ng cho t i nay. Trong b n "Tôn T n gi điên", Út Trà Ôn nói thơ trong câu 11-12 và hò trong câu 13 như sau:
  8. 11. Bây gi bu n quá, đ nói thơ cho bà con cô bác nghe chơi: Bu n cư i vua Tr đa đoan, mê nàng Đ c K r i gi t oan h t c trào. Nói qua t i l p vua U mà yêu p má đào 12. m ôm nàng Bao T gi c vào cũng không hay. Còn vua Ki t có tánh r i hay say, nghe l i c a Mu i H mà l i gi t ngay tôi Long Phùng. 13. Hò hơ... ch t tôi, tôi ch u xin đ ng b n b u b đi u chung tình. Hò hơ... con nh n bay cao r i khó b n, hò hơ... con cá ao quỳnh cũng khó câu... T khi có b n v ng c mư i sáu nh p, câu nh c đã b t đ u đa d ng phong phú. V ng c 32 nh p B n v ng c 32 nh p, t năm 1955, là b n v ng c đư c coi là tiêu chu n hi n nay, m c dù cũng đã xu t hi n b n 64 nh p và 128 nh p. T b n 32 nh p, m i câu b t đ u có v n gieo ngay trong câu, vì 32 nh p là m t quãng quá xa đ ch có m t v n. Câu dư i đây trong b n "N ng chi u quê ngo i" c a so n gi Vi n Châu là m t thí d : 1. M y n p nhà tranh n mình sau hàng tre r bóng đang vươn lên ng n khói lam chi u. C nh hoàng hôn sao nhu m v tiêu đi u. Khóm lau
  9. thưa xào x c trên l i đư ng mòn v ng l ng cô liêu; nhà Ngo i tôi khu t sau m y lũy d a xanh soi bóng d u hi n, bên c nh mái đình làng đìu hiu c ph . B n v ng c 32 nh p đ y đ có 6 câu. T c là ng n hơn các b n nh p tám thư ng có 20 câu. Tuy nhiên, ngay c 6 câu cũng có khi không s d ng h t. B n v ng c khi ghi ra gi y, do đó, thư ng có đánh s câu đ ngư i ngh sĩ bi t b n nh c s d ng câu nào. Hai câu 1 và 4 thư ng ch có 16 nh p cu i câu. Khi b n v ng c đã t i 32 nh p, nhi u so n gi chêm vô nh ng câu nói gi m. Đ ngh sĩ vô ca v ng c cho êm, so n gi cũng thư ng g i đ u b ng m t khúc nói l i văn xuôi, nh ng câu nói l i văn v n (l c bát, song th t l c bát, t tuy t, ho c c thơ m i), ho c m t b n ng n c đi n như Lưu th y, Hành vân, Sương chi u, ho c tiêu bi u là Lý con sáo.