Xem mẫu

  1. TAÏP CHÍ KHOA HOÏC ÑAÏI HOÏC SAØI GOØN Soá 25 - Thaùng 12/2014 TÌM THẤY ĐẠO SẮC PHONG CHO THIÊN HỘ VÕ DUY DƯƠNG VÀ ĐỐC BINH NGUYỄN TẤN KIỀU ĐỖ THỊ HÀ THƠ(*) TÓM TẮT Hòa vào cuộc chiến chống Pháp của cả nước, Thiên hộ Võ Duy Dương (1827 - 1866) và Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều (? – 1866) là hai trong những vị tướng làm nên trang sử hào hùng của mảnh đất Đồng Tháp nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung. Lòng trung can nghĩa đảm của hai ông đã được triều đình Nguyễn vinh danh qua các đạo sắc phong, với các mỹ tự: Hộ quốc Hàm phu Hoằng tế Thiện trợ Dũng liệt Quảng uy Trung trực Anh đoán, Đoan túc Tôn thần. Sự công nhận này ghi dấu sự kiện quan trọng đối với đời sống văn hóa – tín ngưỡng địa phương. Sự nghiệp chống Pháp của hai ông kết thúc năm 1866, tuy nhiên đến nay chúng tôi mới tìm được đạo sắc phong cho hai ông. Từ khóa: đạo sắc phong, Thiên hộ Võ Duy Dương, Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều ABSTRACT In the war against France, Thien ho Vo Duy Duong (1827 - 1866) and Military Supervisor Nguyen Tan Kieu (? – 1866) are two of the leaders making the glorious history for Dong Thap pronvice in particular and Viet Nam in general. Their bravery and the loyalty were honored by the Nguyen Dynasty through the edicts with these nice words: “Hộ quốc Hàm phu Hoằng tế Thiện trợ Dũng liệt Quảng uy Trung trực Anh đoán”, “Đoan túc Tôn thần”. This authentication marked the important event to cultural and sanctimonious life of this province. Their cause against the French ended in 1866. However, until 2014 were the edicts offered to them found. Keywords: edict, Thien ho Vo Duy Duong, Military supervisor Nguyen Tan Kieu (*) Nhân chuyến hướng dẫn thực tế cho đều còn rất tốt, chữ viết nguyên vẹn rõ ràng, nhóm sinh viên, chúng tôi về xã Tân Kiều, chúng tôi xin giới thiệu hai đạo sắc phong huyện Tháp Mười. Được người dân địa cho Thiên hộ Võ Duy Dương và Đốc binh phương giới thiệu, chúng tôi tìm gặp chú Nguyễn Tấn Kiều. Hồ Văn Mười ngụ ở ấp 1 xã Tân Kiều, hiện 1. CHẤT LIỆU VÀ HỌA TIẾT chú là Trưởng ban Hội hương của xã. Thật Cả hai đạo sắc đều được viết trên chất bất ngờ khi biết chú chính là người giữ ba liệu giấy màu vàng đồng, mịn, nổi rõ lên bảo vật của quốc gia. Chúng tôi rất may trên là hình rồng uốn lượn trải dài trên mắn được chú cho xem ba bảo vật này, đó trang văn bản, đầu hướng lên trên và quay là: Sắc phong cho Thiên hộ Võ Duy Dương, về phía văn bản, với nhiều chấm tròn rải sắc phong cho Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều rác điểm xuyết trên toàn mặt sắc. và sắc phong cho Công chúa Nguyễn Phúc Bốn góc là hình chữ nhật có sáu chữ Hồng Nga1. Nhìn chung các đạo sắc phong 夀thọ cách điệu viền xung quanh, chính giữa cũng là hình chữ 夀thọ cách điệu, (*) TS, Trường Đại học Đồng Tháp 132
  2. quây quanh là họa tiết mây. Anh đoán (đã được gia tặng trước đây), Mặt sau tờ sắc, bốn gốc là bốn hình Đoan túc Tôn thần (gia phong đợt này). chữ 夀thọ cách điệu, chính giữa tờ sắc có Căn cứ vào mỹ tự này, đối chiếu quy định hình 1 chữ thọ, hai bên là họa tiết hai hình ban cấp sắc phong thần của triều Nguyễn lá, hai khóm mây cách quãng đối xứng thì cấp bậc được ban tặng cho hai vị là cấp nhau qua chữ thọ. Hạ Đẳng Thần. Đường diềm mặt trước và mặt sau của 4. ĐỊA ĐIỂM LƯU GIỮ tờ sắc được trang trí hình chữ 卐 vạn đan Hai đạo sắc được lưu giữ tại nhà chú xen nhau. Hồ Văn Mười. Hai đạo sắc này được cuộn 2. KÍCH THƯỚC VÀ CHỮ VIẾT tròn cho vào ống thiết tròn màu đỏ có nắp Kích thước của hai đạo sắc phong này đậy và được đặt vào hộp đựng sắc nhỏ là 48 x 112 cm. Nội dung hai đạo sắc có bằng gỗ màu đen, bên trong sơn đỏ, có tổng cộng 123 chữ phân thành 10 dòng, kích thước 12 x 53 cm. Sau đó gói hộp nhỏ dòng trung bình 14 chữ, ít nhất 6 chữ và lại bằng vải đỏ và cố định lại bằng dây vải nhiều nhất 15 chữ. đỏ, tiếp tục đặt vào hộp đựng sắc lớn. Hộp Cả hai đạo sắc đều được viết theo lối sắc lớn cũng bằng gỗ, được chạm khắc chữ Hán chân phương rất đẹp, rõ ràng, dễ hình rồng, có kích thước 16 x 64 cm. Phía đọc. Hai văn bản này cùng xuất hiện hai trước hộp sắc dán hình của 2 vị trướng, chữ Nôm, để ghi địa danh sở tại là 的 Đéc được chú Mười kính cẩn đặt lên bàn thờ và hằng ngày đều có thắp nhang cúng vái. (沙 的 Sa Đéc), 𨑮 Mười (塔𨑮 Tháp Sau đây chúng tôi xin lần lượt giới Mười). Riêng bản sắc phong cho Nguyễn thiệu nguyên văn chữ Hán, phiên âm Hán Tấn Kiều còn xuất hiện chữ Nôm 進 Tấn Việt và dịch nghĩa hai đạo sắc nói trên: để ghi tên của ông. Đạo sắc phong cho Thiên hộ Võ Duy Dương 3. NIÊN ĐẠI, QUỐC ẤN VÀ MỸ TỰ 敕 沙 的 省 豊 稔 總 美 夀 社 Hai đạo sắc phong cùng được ban vào 塔𨑮村奉事指揮掌管義軍五拎千户武惟 ngày 25 tháng 7 năm Khải Định 9 (1924) nhân dịp đại khánh (sinh nhật) tứ tuần của 楊靈扶翊保 vua Khải Định. Dòng chữ ghi niên đại 中興加贈美字護國咸夫弘濟善助,勇 được viết ở phía bên trái văn bản và được 列廣威,忠直英踹,護國庇民,稔著靈應 ấn dấu triện 敕命之寳 Sắc mệnh chi bảo 節蒙頒給敕封凖許奉事o肆今值朕四旬 màu son đỏ đóng trùm lên từ chữ 年 niên 大慶節經頒寳詔覃恩禮,隆登秩著加贈 đến chữ 五 ngũ (đạo sắc cho Nguyễn Tấn 端肅尊神o特凖奉事用誌國慶而申祀典o Kiều), đến chữ 日 nhật (đạo sắc cho Võ 欽哉! Duy Dương). Quốc ấn này có hình vuông, 啟定玖年柒月貳拾五日o kích thước là 13,5 x 13,5 cm. Chữ trong Phiên âm Hán Việt: con dấu được khắc theo lối chữ triện. Sắc Sa Đéc tỉnh, Phong Nẫm tổng, Mỹ Mỹ tự của hai đạo sắc phong này Thọ xã, Tháp Mười thôn phụng sự Chỉ huy tương đối giống nhau, ca ngợi công đức hai Chưởng quản Nghĩa quân Ngũ linh Thiên ngài như Hộ quốc Hàm phu Hoằng tế hộ Võ Duy Dương linh phù dực bảo trung Thiện trợ Dũng liệt Quảng uy Trung trực hưng gia tặng mỹ tự Hộ quốc Hàm phu 133
  3. Hoằng tế Thiện trợ Dũng liệt Quảng uy 祀典o欽哉! Trung trực Anh đoán, hộ quốc tí dân, nẫm 啟定玖年柒月貳拾五日o trứ linh ứng tiết mông ban cấp sắc phong Phiên âm Hán Việt: chuẩn hứa phụng sự. Tứ kim chính trị Sắc Sa Đéc tỉnh, Phong Nẫm tổng, Mỹ Trẩm tứ tuần đại khánh tiết kinh ban bảo Thọ xã, Tháp Mười thôn phụng sự Binh chiếu đàm ân lễ, long đăng trật trứ gia tặng vận Tham mưu Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều Đoan túc Tôn thần. Đặc chuẩn phụng sự, linh phù dực bảo trung hưng gia tặng mỹ tự dụng chí quốc khánh nhi thân tự điển. Hộ quốc Hàm phu Hoằng tế Thiện trợ Khâm tai! Dũng liệt Quảng uy Trung trực Anh đoán Khải Định cửu niên thất nguyệt nhị Trí lược Cương nghi, hộ quốc tí dân, nẫm thập ngũ nhật. trứ linh ứng tiết mông ban cấp sắc phong (Ấn Sắc mệnh chi bảo). chuẩn hứa phụng sự. Tứ kim chính trị Dịch nghĩa: Trẫm tứ tuần đại khánh tiết kinh ban bảo Sắc cho thôn Tháp Mười, xã Mỹ Thọ, chiếu đàm ân lễ, long đăng trật trứ gia tặng tổng Phong Nẫm, tỉnh Sa Đéc phụng thờ Đoan túc Tôn thần. Đặc chuẩn phụng sự, Chỉ huy Chưởng quản Nghĩa quân Ngũ linh dụng chí quốc khánh nhi thân tự điển. Thiên hộ Võ Duy Dương đã hiển linh phù Khâm tai! giúp công cuộc Trung hưng, được gia tặng Khải Định cửu niên thất nguyệt nhị mỹ tự là Hộ quốc Hàm phu Hoằng tế Thiện thập ngũ nhật. trợ Dũng liệt Quảng uy Trung trực Anh (Ấn Sắc mệnh chi bảo). đoán, giúp nước yên dân, linh ứng lâu năm, Dịch nghĩa: từng được ban cấp sắc phong chuẩn cho thờ Sắc cho thôn Tháp Mười, xã Mỹ Thọ, phụng. Nay đúng dịp đại khánh tứ tuần của tổng Phong Nẫm, tỉnh Sa Đéc phụng thờ Trẫm đã ban bảo chiếu ra ân rộng rãi, lễ lớn Binh vận Tham mưu Đốc binh Nguyễn Tấn gia tăng cấp bậc nên gia tặng thêm là Đoan Kiều đã hiển linh phù giúp công cuộc túc Tôn thần. Đặc chuẩn phụng thờ để ghi Trung hưng, được gia tặng mỹ tự là Hộ nhớ ngày mừng của nước và làm rõ phép quốc Hàm phu Hoằng tế Thiện trợ Dũng tắc thờ tự. Hãy kính tuân theo! liệt Quảng uy Trung trực Anh đoán Trí Ngày 25 tháng 7 năm Khải Định thứ 9. lược Cương nghi, giúp nước yên dân, linh (Ấn Sắc mệnh chi bảo). ứng lâu năm, từng được ban cấp sắc phong Đạo sắc phong cho Đốc binh chuẩn cho thờ phụng. Nay đúng dịp đại Nguyễn Tấn Kiều khánh tứ tuần của Trẫm đã ban bảo chiếu 敕沙 的 省 豊 稔 總 美 夀 社 ra ân rộng rãi, lễ lớn gia tăng cấp bậc nên 塔𨑮村奉事兵運参謀督兵阮進僑靈夫翊 gia tặng thêm là Đoan túc Tôn thần. Đặc 保中興加贈 chuẩn phụng thờ để ghi nhớ ngày mừng 美字護國咸夫弘濟善助,勇列廣威, của nước và làm rõ phép tắc thờ tự. Hãy 忠直英踹,智略疆儀,護國庇民,稔著靈 kính tuân theo! 應節蒙頒給敕封凖許奉事o肆今正值朕 Ngày 25 tháng 7 năm Khải Định thứ 9. (Ấn Sắc mệnh chi bảo). 四旬大慶節經頒寳詔覃恩禮,隆登秩著 Qua nội dung của hai đạo sắc trên hé lộ 加贈端肅尊神o特凖奉事用誌國慶而申 thông tin lịch sử vô cùng quan trọng về hai 134
  4. vị tướng chống Pháp ở đất Đồng Tháp: Kiều hay Trần Phú Kiều, để viết tiếp các - Hai ông trước đây đã từng được ban công trình giới thiệu cuộc đời và trọng cấp sắc phong và được chuẩn cho dân địa trách lịch sử của ông dành cho vùng đất phương thờ tự. Tuy nhiên hiện nay chúng Đồng Tháp. tôi chưa tìm được sắc phong trước đó. Việc bảo quản và giữ gìn được hai đạo - Công trình nghiên cứu về đất và sắc quý giá về hai vị anh hùng của dân tộc người Đồng Tháp chỉ cho biết, hai ông nói chung và của người dân Đồng Tháp nói được dân địa phương mặc nhiên tôn làm riêng, đã giúp chúng tôi đưa ra nhận xét thần Thành hoàng bổn cảnh sau khi mất, chân xác về quá khứ oai hùng của người và rất cần bổ sung thông tin về việc ban sắc đất Đồng Tháp trong một giai đoạn lịch sử phong của triều đình Huế vinh danh cho nhất định. Từ cứ liệu này, chúng tôi xin hai ông với tư cách của một nhân thần. cung cấp những thông tin trên, kịp thời bổ - Mở tiếp những trang sử ghi chép về sung và mở ngõ hầu lịch sử cho các công Đốc binh Kiều, chúng tôi thấy ghi: “Rất trình nghiên cứu sau. tiếc đến hiện nay, chúng ta chưa biết họ và quê quán của Đốc binh Kiều” 2. Ở đạo sắc Chú thích: 1 thứ 2, dòng thứ 2, phẩm hàm và tên họ của Về đạo sắc phong cho công chúa Nguyễn Phúc Hồng Nga đã được phiên âm Hán Việt và dịch ông được ghi rõ ràng là 兵運参謀督 nghĩa viết ở tờ sắc khác, ban cùng năm và được 兵阮進僑 Binh Vận Tham Mưu Đốc Binh đóng ấn Sắc mệnh chi bảo. 2 Ban tuyên giáo tỉnh ủy Đồng Tháp (2014), Địa chí Nguyễn Tấn Kiều. Đến đây, các nhà nghiên tỉnh Đồng Tháp, Nxb. Trẻ, Tp. Hồ Chí Minh, cứu ở Đồng Tháp có thể khẳng định tên họ tr.830. chính xác của ông, xóa bỏ phần phỏng đoán trước đây trong dân gian là Lê Công TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Ban Tuyên giáo tỉnh ủy Đồng Tháp (2014), Địa chí tỉnh Đồng Tháp, Nxb. Trẻ, Tp. Hồ Chí Minh. *Ngày nhận bài: 16/7/2014. Biên tập xong: 1/12/2014. Duyệt đăng: 6/12/2014 135