Xem mẫu

  1. Chương 13: bé ®iÒu chØnh ®iÖn 4.1. Sù cÇn thiÕt ph¶i cã bé ®iÒu chØnh ®iÖn. - TÊt c¶ c¸c phô t¶i trªn ¤t« cã hiÖu ®iÖn thÕ ®Þnh møc vµ dßng ®iÖn ®Þnh møc nªn ®ßi hái nguån cung cÊp ph¶i æn ®Þnh. - §iÖn ¸p cña m¸y ph¸t phô thuéc vµo tèc ®é quay cña trôc khuûu nªn kh«ng ®-îc æn ®Þnh. - Trong qu¸ tr×nh lµm viÖc cña «t« tèc ®é quay cña trôc khuûu lu«n thay ®æi bëi nhiÒu lý do kh¸c nhau: ChÝnh v× thÕ lµm cho ®iÖn ¸p thay ®æi theo: Trong qu¸ tr×nh lµm viÖc t¶i cña m¸y ph¸t kh«ng ®Òu nhau. TÊt c¶ c¸c phô t¶i trªn ¤t« ®Òu lµm viÖc nªn dßng cung cÊp ph¶i lín, cã lóc Ýt t¶i lµm viÖc. Ngoµi ra hÖ thèng ®iÖn trªn ¤t« th-êng x¶y ra sù cè nh- ch¹m chËp... VËy trong hÖ thèng cung cÊp ®iÖn cÇn cã bé ®iÒu chØnh ®iÖn ®Ó gi÷ cho ®iÖn ¸p cña m¸y ph¸t vµ dßng ®iÖn cña m¸y ph¸t, ph¸t ra æn ®Þnh trong mét ph¹m vi nµo ®ã kh«ng v-ît qu¸ gi¸ trÞ quy ®Þnh. V× vËy bé ®iÒu chØnh ®iÖn lµ tèi cÇn thiÕt. 4.2. Nguyªn lý chung ®Ó ®iÒu chØnh tù ®éng ®iÖn ¸p. Khi lµm viÖc ®iÖn ¸p m¸y ph¸t ph¸t ra cã gi¸ trÞ: Uf =E- I¦ . R¦. Trong ®ã: I-: Dßng m¸y ph¸t ph¸t ra.
  2. R¦: Tæng trë m¹ch phÇn øng. V× R¦ nhá nªn I¦. R- nhá v× vËy coi : UF =E- I¦R¦ = Ke  .n ( Ke = const). Ke: HÖ sè kÕt cÊu m¸y ph¸t.. n : Tèc ®é quay cña trôc m¸y ph¸t. Phô thuéc vµo tèc ®é quay cña ®éng c¬. V× vËy chóng ta kh«ng thÓ ®iÒu chØnh theo ý muèn.  : Tõ th«ng kÝch tõ cña m¸y ph¸t.  = Ikt . Wkt / Rkt . Wkt : Sè vßng d©y cña cuén kÝch tõ ( Wkt = const). Rkt: §iÖn trë cña cuén d©y kÝch tõ ( Rkt = const ). Ikt: Dßng ®iÖn kÝch tõ. Lµ dßng ®-a vµo cuén d©y kÝch tõ cã thÓ ®iÒu chØnh ®-îc. V× vËy muèn thay ®æi ®iÖn ¸p ph¸t ra cña m¸y ph¸t ng-êi ta t×m c¸ch thay ®æi dßng kÝch tõ. §ã chÝnh lµ nguyªn lý chung ®iÒu chØnh tù ®éng ®iÖn ¸p. khi Ikt t¨ng,  t¨ng, th× UF t¨ng tû lÖ v× vËy khi UF t¨ng qu¸ cao, t×m c¸ch gi¶m Ikt. Khi UF thÊp, t×m c¸ch t¨ng Ikt. 4.3 c¸c bé ®iÒu chØnh ®iÖn th-êng gÆp 4.3.1. Bé ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p hai r¬le hiÖu FORD. a. S¬ ®å nguyªn lý.
  3. 1 D1 D2 D3 B D6 D4 D5 e Rf0 C H×nh 4.1: Bé ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p hai r¬le hiÖu FORD b. CÊu t¹o. Bé ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p hai r¬le hiÖu FORD cã cÊu t¹o gåm cã: - M¸y ph¸t ®iÖn xoay chiÒu ba pha. - Bé chØnh l-u gåm s¸u ®ièt. - Kho¸ ®iÖn: K§. - Cuén kÝch tõ Wkt. - Mét khung tõ trªn khung tõ cã hai lâi thÐp trªn mçi lâi thÐp cã quÊn cuén d©y tõ ho¸ WI vµ Wgt vµ ®-îc bè trÝ c¸c cÆp tiÕp ®iÓm K1 vµ K2’ K2 tiÕp ®iÓm th-êng ®ãng, K2 K2” tiÕp ®iÓm th-êng më. Trong ®ã K2”®-îc nèi trùc tiÕp ra m¸t. - §Ìn kiÓm tra §kt®-îc m¾c song song víi mét ®iÖn trë 15  . c. Nguyªn lý lµm viÖc . Khi ®ãng kho¸ ®iÖn( K§),m¸y ph¸t b¾t ®Çu lµm viÖc nh-ng cßn ë tèc ®é thÊp do ®ã tiÕp ®iÓm K1 më,K2K2’ ®ãng ,K2K2” më
  4. .Lóc nµy dßng ®iÖn kÝch thÝch lÊy tõ nguån ¾c quy ®i theo m¹ch: +Aq->K§->(§kt // 15  )->1->a->b->c->Wgt -> K2K2’->e->d->F- >Wkt ->m¸t->-Aq. Lóc nµy ®Ìn kiÓm tra §kt s¸ng.CuénWIcña r¬ le ®ãng m¹ch chÞu dßng ®iÖn chØnh l-u nöa chu k× ë c¸c di«t cã cùc ©m nèi m¸t: D4, D5, D6. Khi m¸y ph¸t ®· ph¸t ra ®-îc ®iÖn ¸p ®ñ kh¶ n¨ng cung cÊp ®iÖn ra m¹ch ngoµi th× lùc tõ ho¸ cña cuénWI®ñ th¾ng lùc lß xo ®Ó ®ãng tiÕp diÓm K1,lóc nµy ®Ìn kiÓm tra §kt kh«ng s¸ng n÷a, b¸o hiÖu cho biÕt lóc ®ã m¸y ph¸t ®· b¾t ®Çu n¹p cho ¾c quy vµ cung cÊp cho t¶i.§Ìn kiÓm tra t¾t v× c¶ hai ®Çu ®Òu cã thÕ d-¬ng,mét ®Çu cã thÕ d-¬ng cña ¾c quy, ®Çu kia cã thÕ d-¬ng cña m¸y ph¸t.Dßng ®iÖn tõ m¸y ph¸t cung cÊp ra theo m¹ch: q Phô t¶i M¸t. + (MF) R f0 Wu M ¾c quy (M¹ch ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p). B K1 a b c Wgt K2K2’ E D F Wkt M .(M¹ch kÝch thÝch ). Khi ®¹t ®iÖn ¸p ®Þnh møc,tiÕp ®iÓm K2- K2’ ®ãng më liªn tôc ®Ó duy tr× ®iÖn ¸p cè ®Þnh (Umf =const ) Khi tiÕp ®iÓm K2K2’ më th× dßng kÝch thÝch ®i trong m¹ch nh- sau:
  5. +->B->K1- >a->b->Rf ->d->F->Wkt -> M¸t. NÕu ®iÖn ¸p m¸y ph¸t tiÕp tôc t¨ng th× lùc tõ ho¸ cña cuén Wgt vµ cuén Wu sinh ra m¹nh h¬n, hót tiÕp ®iÓm K2 t¸ch h¼n K2’ vµ chËp vµo K2”. Lóc nµy dßnh kÝch tõ ®i qua ®iÖn trë Rf vÒ m¸t qua K2”. §iÖn ¸p m¸y ph¸t ph¸t ra gi¶m ngay. §iÖn trë R lµm nhiÖm vô nh- mét tô ®iÖn dËp t¾t tia löa gi÷a c¸c tiÕp ®iÓm. 4.3.2. Bé ®iÒu chØnh ®iÖn b¸n dÉn cã tiÕp ®iÓm PP 362. a. S¬ ®å chung cña hÖ thèng. H×nh 4.2: Bé ®iÒu chØnh ®iÖn b¸n dÉn cã tiÕp ®iÓm PP 362 1-R¬ le ®iÖn ¸p (PA). 5 - Cäc nèi ®Ðn c«ng t¾c ®¸nh löa hoÆc kho¸ ®iÖn(BZ) 2 - R¬ le b¶o vÖ(PB) 6 - Cäc (KT) ®Ó nèi ®Õn cùc (KT) cña m¸y ph¸t ®iÖn 3 - §i«t c¸ch ly(§c). 7 - Cäc ®Êu d©y vµo vá m¸y(M). 4 - Tranzito(T)
  6. b. S¬ ®å cÊu t¹o vµ s¬ ®å nguyªn lý: + - b. a. H×nh 4.3: S¬ ®å cÊu t¹o vµ s¬ ®å nguyªn lý cña bé ®iÒu chØnh ®iÖn PP 362 c. CÊu t¹o. Bé ®iÒu chØnh ®iÖn PP 362 gåm c¸c bé phËn chñ yÕu sau : - R¬ le ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p kiÓu b¸n dÉn cã tiÕp ®iÓm PA. - R¬ le b¶o vÖ PB. R¬le ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p vµ r¬ le b¶o vÖ ®Æt trong cïng mét hép cã ba cùc : cùc B(BZ) ®Ó nèi ®Õn c«ng t¾c ®¸nh löa hoÆc kho¸ ®iÖn
  7. hoÆc cùc B m¸y ph¸t ®iÖn, cùc KT ®Ó nèi ®Õn cùc KT cña m¸y ph¸t ®iÖn vµ cùc M nèi m¸t. R¬ le ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p PA cã cÊu t¹o vÒ phÇn c¬ häc gièng nh- r¬ le ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p kiÓu cò. ChØ cã mét cuén d©y tõ ho¸ PA0 cuèn trªn lâi thÐp . §iÖn trë phô RP gåm hai ®iÖn trë ghÐp song song. ®iÖn trë ®iÒu hoµ nhiÖt RN vµ ®iÖn trë t¨ng nhanh Rtn cuèn trªn khung nh«m ®Æt ë mÆt d-íi ®Õ m¸y. TiÕp ®iÓm PA chØ c¾t nèi dßng ®iÖn ®iÒu khiÓn Tranzistor cã trÞ sè rÊt nhá (kh«ng qu¸ 0,4 A ), cßn c¾t nèi dßng ®iÖn kÝch thÝch m¸y ph¸t ®iÖn cã trÞ sè cùc ®¹i tíi 3,5 A do Tranzistor ®¶m nhiÖm . ®iÖn trë RB gåm bèn ®iÖn trë m¾c song song. §ièt håi tiÕp §ht lµ ®ièt b¶o ®¶m cho Tranzito ®ãng ®-îc tÝch cùc §ièt §B ®Ó b¶o vÖ Tranzito khái søc ®iÖn ®éng tù c¶m cña cuén d©y kÝch tõ. §ièt c¸ch ly §c lµm nhiÖm vô c¸ch ly gi÷a tiÕp ®iÓm PA cña m¸y ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p vµ cuén d©y gi÷ PBG cña r¬le b¶o vÖ. R¬le b¶o vÖ PB cã cÊu t¹o vÒ phÇn c¬ häc còng gièng nh- r¬le ®iÖn ¸p , chØ kh¸c vÒ sè l-îng vµ c¸ch bè trÝ c¸c cuén d©y. R¬le b¶o vÖ gåm cã ba cuén d©y cuén d©y chÝnh PB0 , cuén d©y phô PBp vµ cuén d©y gi÷ PBG . Hai cuén PB0 vµ PBG cuèn cïng chiÒu, cßn cuén PBp cuèn ng-îc chiÒu víi hai cuén trªn. d. nguyªn lý ho¹t ®éng cña bé ®iÒu chØnh ®iÖn pp 362. Khi sè vßng quay cña ®éng c¬ cßn thÊp ®iÖn ¸p ra cña m¸y ph¸t ®iÖn ch-a ®¹t trÞ sè ®Þnh møc, lùc tõ ho¸ do cuén d©y PAo sinh ra ch-a ®ñ lín do ®ã r¬le ®iÖn ¸p PA ch-a t¸c ®éng vµ tiÕp ®iÓm PA vÉn ë vÞ trÝ më. §iÖn ¸p ®iÒu khiÓn qua ®iÖn trë RB ®-a ®Õn cùc gèc B Tranzistor lµm Tranzistor më do ®ã cã dßng ®iÖn lín
  8. qua cuén d©y kÝch thÝch theo chiÒu : Tõ cùc d-¬ng nguån c«ng t¾c K(BZ) §ièt håi tiÕp §ht tiÕp gi¸p EC Tranzito cuén PB0 cña r¬le b¶o vÖ cuén kÝch thÝchKT m¸t. Dßng ®iÖn kÝch thÝch lín lµm t¨ng ®iÖn ¸p ra cña m¸y ph¸t ®iÖn. Khi ®éng c¬ t¨ng sè vßng quay ®iÖn ¸p ra cña m¸y ph¸t ®iÖn sÏ t¨ng qu¸ trÞ sè ®Þnh møc, lËp tøc r¬le ®iÖn ¸p PA t¸c ®éng,tiÕp ®iÓm PA ®ãng lµm Tranzistor ®ãng vµ ®iÖn trë phô Rp , RTN ®-îc ®-a vµo m¹ch kÝch thÝch lµm gi¶m dßng ®iÖn kÝch thÝch do ®ã ®iÖn ¸p cña m¸y ph¸t ®iÖn kh«ng t¨ng cao qu¸ trÞ sè ®Þnh møc. Dßng ®iÖn kÝch thÝch lóc nµy theo chiÒu: Tõ cùc d-¬ng nguån c«ng t¾c K(BZ) §ièt håi tiÕp §ht ®iÖn trë RTN ®iÖn trë Rp cuén PB0 cuén KT m¸t. Do qua hai ®iÖn trë Rp vµ Rtn nªn t¹o ra sôt ¸p, trÞ sè dßng kÝch thÝch gi¶m. §iÖn ¸p ra m¸y ph¸t ®iÖn l¹i gi¶m xuèng qu¸ trÞ sè ®Þnh møc th× r¬le ®iÖn ¸p PA l¹i th«i t¸c ®éng vµ qóa tr×nh l¹i lÆp l¹i nh- trªn gi÷ cho ®iÖn ¸p ra cña ®iÖn ¸p cña m¸y ph¸t ®iÖn hÇu nh- kh«ng ®æi ë trÞ sè ®Þnh møc. Trong qu¸ tr×nh lµm viÖc nÕu m¸y ph¸t ®iÖn vµ m¸y ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p ho¹t ®éng b×nh th-êng vµ r¬le b¶o vÖ PB kh«ng t¸c ®éng, tiÕp ®iÓm PB vÉn ë thÕ më. Tr-êng hîp v× lý do nµo ®ã cùc KT ë m¸y ph¸t ®iÖn hoÆc m¸y ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p bÞ ch¹m m¸t, dßng ®iÖn qua cuén PB0 t¨ng, cßn dßng ®iÖn qua cuén PBp gi¶m xuèng b»ng kh«ng lµm r¬le b¶o vÖ t¸c ®éng ®ãng tiÕp ®iÓm PB l¹i. TiÕp ®iÓm PB ®ãng lµm cùc B Tranzito lèi víi cùc d-¬ng nguån qua ®ièt Dc do ®ã tranzito ®ãng vµ hai ®iÖn trë Rp, RTN ®-îc ®-a vµo m¹ch kÝch thÝch lµm gi¶m dßng ®iÖn qua cuén PB0 b¶o vÖ cho tranzito
  9. khái háng do dßng ®iÖn lín qu¸. §ång thêi khi tiÕp ®iÓm PB ®ãng lµm kÝn m¹ch cuén d©y gi÷ PBG, do ®ã mÆc dÇu dßng ®iÖn trong cuén PB0 lóc nµy ®· gi¶m xuèng nh-ng tiÕp ®iÓm PB vÉn ®-îc gi÷ ë thÕ ®ãng. TiÕp ®iÓm PB vÉn ®-îc gi÷ m·i ë thÕ ®ãng cho ®Õn khi kh¾c phôc xong h- háng míi th«i.