Xem mẫu

  1. Chương 14: §ång hå ®o nhiÖt ®o lo¹i tõ ®iÖn CÊu t¹o: Gåm 2 phÇn +Bé c¶m biÕn: 6 vá, 16 ®iÖn trë nhiÖt: Lµ mét phÇn tö b¸n dÉn cã hÖ sè nhiÖt ®iÖn  ©m ®iªn trë gi¶m khi nhiÖt ®é t¨ng vµ ng-îc l¹i Mét ®Çu ®iÖn trë nèi víi vá cña c¶m biÕn c¸ch ®iÖn hoµn toµn víi vá *Bé chØ thÞ: 26 mµn tõ 22,23,24: C¸c cuén d©y cè ®Þnh ®-îc ®Æt vu«ng gãc víi nhau vµ ®Çu thµnh hai m¹ch nh¸nh song song. Mét h¸nh lµ cuén d©y 22 vµ ®iÖn trë nhiÖt 18. Nh¸nh thø 2 gåm cuén d©y 23,24 ®iÖn trë bï nhiÖt 2. Kim chØ thÞ 12 cña l« ga mÐt ®-îc g¾n lªn nam cham vÜnh cöu 21. Nam cham vÜnh cöu 20 lµm nhiÖm vô c©n b»ng ®Ó cho kim n¨m ë cùc trÞ 0 khi nhiÖt ®é b»ng 0. Tõ th«ng cña hai nam ch©m 20 vµ 21 cïng nhau vµ khö nhau. Tõ th«ng trong cu«n d©y 23 t¸c dông vu«ng gãc víi tõ th«ng hîp thµnh cña hai nam ch©m ®ã. *Nguyªn lý:
  2. Khi ®ãng c«ng t¾c khëi ®éng 16 trong hai m¹ch nh¸nh cña l« ga mÐt cã dßng ch¶y qua, chiÒu ®i cña dßng ®iÖn theo chiÒu mòi tªn c-êng ®é dßng ®iÖn trong cuén d©y 23,24 kh«ng ®æi vµ tõ th«ng do hai cuén d©y sinh ra hÇu nh- kh«ng ®«i. Cßn c-êng ®é dßng ®iÖn trong hai cuén d©y 22 phu thuéc vµo nhiÖt ®é cña ®iÖn tõ nhiÖt. - Khi nhiÖt ®é gi¶m d-ãi 400c ®Þªn trë cña ®iÖn trë nhiÖt t¨ng c-êng ®é dßng ®iÖn trong cuén d©y 22 gi¶m. Tõ th«ng sinh ra trong nã gi¶m, Lùc quay kim chñ yÕu lµ do tõu th«ng trong cuén d©y 23 vµ 24, kim phun cña l« ga met chØ ë 400c. - Khi nhiÖt ®é t¨ng ®Õn 800c tõ th«ng sinh ra trong cuén 23,24 khö nhau. Tõ th«ng sinh ra trong cuén d©y 23 sÏ lµm quay kim cña l« ga mÐt ë trÞ sè 800c. - Trªn xe con vµ mét sè xe vËn t¶i, ngoµi ®ång hå ®o nhiÖt ®é n-íc trªn b¶ng ®ång hå ng-êi ta cã l¾p 1 bãng ®Ìn b¸o mµu xanh, b¸o cho ng-êi l¸i biÕt nhiÖt ®é n-íc trong hÖ thèng lµm m¸t cña ®éng c¬ t¨ng qu¸ møc cho phÐp. Trong m¹ch cña ®Ìn b¸o sù cè cã l¾p 1 bé c¶m biÕn trong thïng cña kÐt n-íc. Bé c¶m biÕn gåm cã vá, èng ®ång. Trong «ng ®ång cã l¾p tiÕp ®iÓm cè ®Þnh nèi víi m¸t, cßn tiÕp ®iÓm ®éng l¾p vµo thanh l-ìng kim c¸ch ®iÖn víi vá vµ nèi cäc ®Çu d©y phÝa ngoµi vá. D©y dÉn tõ cäc ®Çu d©y cña c¶m biÕn ®-îc ®Êu víi ®Ìn tÝn hiÖu trªn b¶ng ®ång hå. TiÕp ®iÓm cña nã ®ãng l¹i, nèi bãng tÝn hiÖu vµo m¹ch ®iÖn vµ ®Ìn s¸ng. 8.2.4. §ång hå dÇu (®o ¸p suÊt dÇu b«i tr¬n) HiÖn nay phÇn lín dÇu b«i tr¬n trong ®éng c¬ ®Òu tuÇn hoµn d-íi mét ¸p suÊt nhÊt ®Þnh. V× vËy trªn b¶ng ®ång hå cña « t« cã
  3. l¾p ®ång hå chØ ¸p suÊt cña dÇu b«i tr¬n (cã lo¹i ®-îc l¾p ®Ìn tÝn hiÖu). a. CÊu t¹o: §ång hå dÇu cã thÓ chia lµm 3 lo¹i: KiÓu m¸ng máng, kiÓu èng ®µn håi vµ kiÓu ®iÖn nhiÖt. Trªn « t«, phæ biÕn dïng ®ång hå kiÓu ®iÖn nhiÖt. §ång hå dÇu còng gièng nh- ®ång hå nhiÖt, gåm cã bé phËn truyÒn b¸o vµ bé phËn chØ thÞ. Bé phËn chØ thÞ ¸p suÊt dÇu chØ kh¸c bé phËn chØ thÞ nhiÖt ®é ë thang chia ®é (h×nh vÏ). Bé phËn truyÒn b¸o ¸p xuÊt lµ mét hép kÝn, bªn trong cã tÊm kim lo¹i kÐp (18) cÊu t¹o theo h×nh ch÷ (). Mét ®Çu cã tÊm kim lo¹i ký ®-îc. S¬ ®å nguyªn lý lµm viÖc cña ®ång hå ®o ¸p suÊt dÇu b«i tr¬n ®éng c¬ 1. Gi¸ mÆt ®ång hå; 2. TÊm kim lo¹i kÐp; 3. Cuén d©y ®iÖn trë; 4,6. Cäc b¾t d©y dÉn; 5. Kim ®ång hå; 7. Mãc quay kim; 8. §iÖn trë; 9. Mµng; 10. Lß xo; 11. èng nèi; 12,13. C¸c tiÕp ®iÓm; 14. Cuén d©y ®iÖn trë; 15. VÝt b¾t d©y; 16. ¾c quy; 17. Kho¸ ®iÖn; 18. TÊm kim lo¹i kÐp.
  4. Cè ®Þnh (nh-ng c¸ch ®iÖn) víi vë ®ång hå, cßn ®Çu kia di ®éng.Trªn ®Çu di ®éng cã hµn tiÕp ®iÓm (12) b»ng hîp kim b¹c vµ ca dimi, phÝa d-íi cã lß xo lµ uèng cong vµ tiÕp xóc víi mµng máng (9), ®Çu cè ®Þnh nèi víi m¸t, cßn ®Çu kia di ®éng vµ cã tiÕp ®iÓm (13) b»ng hîp kim b¹c vµ ca ®imi, lóc b×nh th-êng hai tiÕp ®iÓm ch¹m nhau. Xung quanh phÇn di ®éng cña tÊm kim lo¹i ký cã quÊn d©y. §iÖn trë (14) cã ®iÖn trë rÊt lín, mét ®Çu nèi víi tiÕp ®iÓm (13) ®Çu kia nèi víi vÝt (15) cã d©y nèi nªn bé phËn chØ thÞ, ®Êu nèi tiÕp víi cuén d©y ®iÖn trë (14). Bé phËn truyÒn b¸o ¸p suÊt dÇu th«ng víi hÖ thèng b«i tr¬n ®éng c¬ èng (11). DÇu b«i tr¬n cã ¸p lùc ch¶y qua èng (11) Ðp liªn mµng (9). b. Nguyªn lý lµm viÖc: Tr-íc khi më kho¸ ®iÖn (17) tiÕp ®iÓm ®éng (13) cña bé phËn b¸o tú lªn tiÕp ®iÓm cè ®Þnh víi mét lùc kh«ng lín l¾m vµ kim ®ång hå chØ ë vÞ trÝ sè 0. - Khi më kho¸ ®iÖn nh-ng ®éng c¬ ch-a lµm viÖc th× trong m¹ch xuÊt hiÖn dßng ®iÖn ®i tõ cùc d-¬ng cña ¾c quy ra m¸t theo lß xo l¸ qua tiÕp ®iÓm (12), (13) qua cuén d©y ®iÖn trë (14) qua ®iÖn trë phô (8) quÊn xung quanh tÊm kim lo¹i ký (2) (bé phËn chØ thÞ), råi vÒ cùc ©m cña ¾c quy tÊm kim lo¹i ký chÞu nhiÖt biÕn d¹ng, kim ®ång hå rêi khái vÞ trÝ 0. TiÕp ®iÓm cña bé phËn ¸p suÊt më ra vµ ®ãng l¹i kho¶ng 5 – 20 lÇn trong 1 phót. - Khi ®éng c¬ lµm viÖc, ¸p suÊt trong hÖ thèng b«i tr¬n t¨ng lªn, mµng (9) bÞ phång lªn lµm cho c¸c tiÕp ®iÓm tú lªn nhau m¹nh
  5. h¬n, sè lÇn ®ãng më t¨ng lªn. Khi ¸p suÊt t¨ng tíi 2kg/cm2 sè lÇn ®ãng më lªn gÇn 90 lÇn trong 1 phót, vµ khi ¸p suÊt t¨ng 5kg/cm2 th× tíi 120-130 lÇn trong 1 phót. Do ®ã c-êng ®é trung b×nh cña dßng ®iÖn t¨ng lªn, lµm cho tÊm kim lo¹i nhiÒu kim ®ång hå chuyÓn dÞch vÒ phÝa bªn ph¶i mét gãc lín h¬n chØ ¸p suÊt cao h¬n. 8.2.5. §ång hå ®o ¸p suÊt d©u trong hÖ thèng b«i tr¬n lo¹i tõ ®iÖn (cã) CÊu t¹o: Gåm bé c¶m biÕn kiÓu biÕn trë vµ bé chØ thÞ (l« ga mÐt) bé c¶m biÕn l¾p ë pin läc th« vµ nèi víi ®-êng èng dÉn. Mµng ®ång 17 ®-îc Ñp chÆt gi÷a vá 6 vµ l¾p ®Ëy cña bé c¶m biÕn. Trªn mµng ®ång cã g¾n chÆt víi con tr-ît cña biÕn trá 18. Mét ®Çu cña biÕn trá nèi víi m¸t, ®Çu thø 2 nèi víi cäc ®Çu ra cña bé c¶m biÕn. Nguyªn lý: - Khi ¸p suÊt t¨ng, mµng ®ång cong lªn phÝa trªn, ®Èy con tr-ît cña biÕn trë lªn trªn, lµm gi¶m ®iÖn trë cña biÕn trë vµ ng-îc l¹i, khi ¸p suÊt gi¶m, mµng uèn vÒ phÝa d-íi, koÐ con tr-ît cña biÕn trë ®i xuèng lµm cho biÕn trë t¨ng lªn. -Bé chØ thÞ(l«gamÐt) cña ®ång hå ®o ¸p lùc dÇu trong
  6. hÖ thèng b«i tr¬n t-¬ng t- nh- bé chØ thi cña ®ång hå ®o t0 n-íc lµm m¸t. CHØ kh¸c ë s¬ ®å ®Çu cña c¸c cuén d©y 20,21,22 vµ ®iÖn trë bï nhiÖt 19. - Khi ®ãng c«ng t¾c khëi ®éng 15 trong c¸c cuén d©y 20,21 vµ 22 cã dßng ch¹y qua(chiÒu cña dßng ®iÖn theo chiÒu cña mòi tªn trªn). TrÞ sè dßng ®iÖn sÏ sinh ra trong c¸c cuén d©y tõ théng phô thuéc vµo vÞ trÝ con tr-ît biÕn trë(chØ lµ phô thuéc vµo ¸p suÊt dÇu trong hÖ thèng b«i tr¬n ®éng c¬). NÕu ¸p suÊt dÇu trong hÖ thèng b«i tr¬n b»ng 0, ®iÑn trë cña biÕn trë ®¹t gi¸ trÞ cao nhÊt, c-êng ®é dßng ®iÖn trong cu«n d©y 20 ®¹t gi¸ trÞ lín nhÊt cßn c-êng ®é dßng ®iÖn trong c¸c cuén d©y 21,22 gi¶m xuèng gi¸ trÞ nhá nhÊt. Tõ th«ng sinh ra c¸c cu«n d©y 21vµ 22 lµ nhá nhÊt. Nam ch©m ®Üa(Trªn cã g¾n kim) t¸c dông t-¬ng hç víi tõ th«ng sinh ra trong cuén d©y 20 lµm cho kim quay ë vÞ trÝ 0. Khi ¸p suÊt t¨ng dÇn lªn ®iªn trë cña biÕn trë gi¶m dÇn xuèng, c-êng ®é dßng ®iÖn trong cuén d©y 20 gi¶m dÇn xuèng(gi¶m xuèng b»ng 0 víi ¸p suÊt xuèng 10 kg/cm2) c-êng ®é dßng ®iÖn trong c¸c cuén d©y 21 vµ 22 t¨ng lªn. Tõ th«ng sinh ra trong cuén day 20 vµ 22 lµ khö nhau. Tõ th«ng trong cuén 21 t¸c dông t-¬ng hç víi nam ch©m lµm cho kim chØ trÞ sè ¸p suÊt t-¬ng øng. 8.2.6. §ång hå x¨ng: §ång hå x¨ng l¾p ë bªn t¸i phÝa d-íi b¶ng ®ång hå, cã t¸c dông b¸o cho ng-êi l¸i xe biÕt møc x¨ng trong thïng chøa dÆt ë phÝa sau hoÆc ë d-íi ®Öm xe (tuú theo vÞ trÝ më kho¸ ba ng¶ nèi víi thïng nµo).
  7. a. CÊu t¹o: §ång hå x¨ng cã 3 lo¹i: KiÓu ¸p lùc, kiÓu c¬ giíi vµ kiÓu ®iÖn khÝ. Trong kiÓu ®iÖn khÝ l¹i chia ra ®iÖn tõ vµ ®iÖn nhiÖt. - Lo¹i ®ång hå kiÓu ®iÖn tõ ®-îc dïng phæ biÕn nhÊt trªn « t« nã còng gåm cã 2 bé phËn: Bé phËn truyÒn b¸o vµ bé phËn chØ thÞ (h×nh vÏ) S¬ ®å cÊu t¹o vµ nguyªn lý lµm viÖc cña ®ång hå x¨ng 1,8 TÊm ®ång thay; 2,2. Cuén d©y ®iÖn trë; 3,9. Thanh khÐp kÝn m¹ch tõ; 4. Kim ®ång hå; 5,7,11. Cäc b¾t d©y; b. §iÖn trë; 10. BiÕn trë; 12. CÇn tiÕp xóc; 13. Phao dÇu; 14. ¾c quy; 15. Con quay cña kim ®ång hå; 16. Kho¸ ®iÖn Bé phËn truyÒn b¸o lµ mét biÕn trë (10) ®Æt trong hép s¾t trªn vá thïng chøa cã phao (13) næi trªn mÆt dÇu. §Çu d-íi cã cÇn tiÕp
  8. xóc (12) ®-îc cè ®Þnh víi cÇn phao, ®Çu trªn tr-ît trªn biÕn trë. Mét ®Çu cña biÕn trë nèi ra m¸t, ®Çu kia nèi víi mét cäc c¸ch ®iÖn víi vá hép. §Çu d-íi cña cÇn tiÕp xóc (12) cïng nèi ra m¸t. Bé phËn chØ thÞ lµ mét hÖ thèng ®iÖn tõ lµm viÖc ®ång thêi víi biÕn trë (10) cña bé phËn b¸o. Bªn trong cã 2 lâi thÐp b¾t trªn 2 tÊm ®ång thay 1,8. TÊm nµy c¸ch ®iÖn víi m¸t vµ cã cäc b¾t d©y (7) nèi liÒn víi biÕn trë (10). Trªn mçi lâi thÐp cã quÊn mét cuéc d©y b»ng ®ång (2) vµ (2’) cã s¬n c¸ch ®iÖn. Mét ®Çu cuén d©y (2) nèi víi lâi thÐp. §Çu kia nèi víi cäc (7). Mét ®Çu cuén d©y kia còng nèi víi lâi thÐp cña nã, ®Çu cßn l¹i nèi ra m¸t. Thanh (3) vµ (9) dïng ®Ó khÐp kÝn m¹ch tõ do dßng ®iÖn trong cuéc d©y t¹o ra. Gi÷a cäc (5) vµ cäc (7) cã m¾c ®iÖn trë (6) cã m¾c ®iÖn trë (6). Cäc (5) nèi víi cùc ©m cña ¾c quy qua kho¸ ®iÖn (16). TÊt c¶ c¸c bé phËn ®Æt trong vá bé phËn chØ thÞ, phÝa tr-íc mÆt cã ghi ch÷ sè 0 – 0,5 - . b. Nguyªn lý lµm viÖc. Khi më kho¸ ®iÖn, m¹ch ®iÖn qua bé phËn b¸o vµ bé phËn chØ thÞ ®-îc khÝ kÝn, hÖ thèng b¸o møc nhiªn liÖu b¾t ®Çu lµm viÖc. Khi trong thïng chøa hÕt x¨ng, phao (13) xuèng ®Õn ®iÓm thø nhÊt, ®Çu trªn cña cÇn tiÕp xóc (12) tr-ît hÕt vÒ bªn ph¶i gi¶m ®iÖn trë (10) ®i. Dßng ®iÖn tõ cùc d-¬ng ra m¸t qua cÇn tiÕp xóc (12), theo d©y dÉn lªnn cäc (7), qua lâi thÐp ®Ó vµo cuén d©y (2), qua cäc (5) vµ kho¸ ®iÖn råi trë vÒ cùc ©m cña ¾c quy. Trong cuén d©y (2) lóc nµy hÇu nh- kh«ng cã dßng ®iÖn ®i qua nªn chØ cã cuén d©y (2) lµm viÖc víi dßng ®iÖn lín nhÊt, lµm hót lâi quay khiÕn cho kim ®ång hå chØ vÒ sè 0.
  9. - Khi x¨ng cßn trong thïng, phap (13) næi lªn, cÇn tiÕp xóc (12) di chuyÓn vÒ phÝa bªn tr¸i, mét phÇn cña ®iÖn trë (10) n»m trong m¹ch ®iÖn. §iÖn trë cña m¹ch nh¸nh nµy t¨ng lªn, dßng ®iÖn chÝnh kh«ng qua m¸t cña ®iÖn trë (10) nh- tr-íc mµ vµo m¸t cuén d©y (2’), qua cuén d©y (2’) lâi s¾t cña nã, cäc (7) vµ cuén d©y (2), cäc (5), kho¸ ®iÖn råi trë vÒ cùc ©m cña ¾c quy song song víi cuén d©y (2) cã m¹ch nh¸nh qua ®iÖn trë (6). Do ®iÖn trë cña m¹ch cuéc d©y (2) vµ biÕn trë (10) t¨ng lªn cßn ®iÖn trë cña m¹ch cuén d©y (2’) gi¶m xuèng, cho nªn dßng ®iÖn trong cuén d©y (2’) t¨ng lªn vµ trong cuén d©y (2) gi¶m xuèng, tõ tr-êng trong lâi (2’) t¨ng, trong lâi (2) gi¶m, kim ®ång hå quay vÒ bªn ph¶i. Tuú theo vÞ trÝ cña kim ®ång hå chØ t©m mÆt cã kh¾c ch÷ sè mµ ng-êi l¸i xe x¸c ®Þnh ®-îc møc x¨ng cßn trong thïng chøa. - Khi trong thïng chøa cßn ®Çy x¨ng, phap (13) læi lªn ®Õn ®iÓm cao nhÊt, cÇn tiÕp xóc (12) tr-ît hÕt vÒ phÝa bªn tr¸i, biÕn trë (10) hoµn toµn ®Æt trong m¹ch ®iÖn. §iÖn trë trong m¹ch cuén d©y (2) vµ biÕn trë (10) t¨ng lªn cao, cho nªn dßng ®iÖn trong cuén d©y (2) cµng gi¶m. Dßng ®iÖn trong cuéc d©y (2’) t¨ng lªn, kim ®ång hå b¸o møc x¨ng chØ vÒ v¹ch cã ch÷ , nghÜa lµ ®Çy (c¸c xe cña Liªn X«). 8.2.7. Tèc ®é kÕ vµ ®ång hå ®Õm vßng. a. T¸c dông: §Ó x¸c ®Þnh tèc ®é cña « t« chuyÓn ®éng vµ sè vßng quay cña trôc khuûu ®éng c¬ trong mét phót. b. CÊu t¹o (h×nh vÏ):
  10. Gi÷a nam ch©m vÜnh cöu (3) vµ ®Üa nh«m (4) kh«ng cã liªn quan c¬ häc g× víi nhau, ®Üa nh«m ®Æt trªn gèi ®ì ®éc lËp, lß xo (6) mét ®Çu ®-îc g¾n vµo trôc cña cña ®Üa nh«m (10), mét ®Çu g¾n vµo ®iÓm cè ®Þnh (9). Trôc (1) cña nam ch©m ®iÖn (3) ®-îc truyÒn ®éng b»ng trôc mÒm (11) trong tèc ®é kÕ trôc nµy quay cïng víi trôc thø cÊp (12) cña hép sè . Trong ®ång hå ®Õm vßng quay cïng víi trôc thø cÊp (12) cña hép sè. Trong ®ång hå ®Õm vßng th× quay cïng víi trôc khuûu. Nam ch©m vÜnh cöu (3) cã h×nh mét vßng trßn c¾t miÖng phÇn lín tõ th«ng ®-îc nèi kiÕm qua sum tõ (2), chØ cßn phÇn nhá c¾t qua ®Üa nh«m. c. Nguyªn lÝ lµm viÖc: Dùa vµo sù øng dông dßng ®iÖn xo¸y xuÊt hiÖn trªn ®Üa nh«m khi nam ch©m vÜnh cöu quay. Khi nam ch©m vÜnh cöu quay, trong ®Üa nh«m c¶m øng mét søc ®iÖn ®éng , do ®ã trªn ®Üa xuÊt hiÖn dßng ®iÖn xo¸y, dßng ®iÖn nµy t¹o ra mét tõ tr-êng t¸c dông t-¬ng hç gi÷a hai tõ tr-êng do dßng ®iÖn xo¸y trªn ®Üa nh«m vµ cña nam ch©m vÜnh cöu lµm cho ®Üa nh«m quay theo chiÒu cña nam ch©m.
  11. Trôc (1) quay cµng nhanh th× dßng ®iÖn xo¸y trong ®Üa nh«m (3) cµng lín vµ ®Üa sÏ th¾ng ®-îc lùc lß xo (6) nhiÒu h¬n lµm kim (7) quay mét gãc cµng lín, b¸o tèc ®é lín h¬n. Sim tõ (20 dïng ®Ó tr¸nh ¶nh h-ëng cña nhiÖt ®é ®èi víi kÕt qu¶ b¸o cña ®ång hå. Sun tõ lµm b»ng hîp chÊt s¾t niken. Khi nhiÖt ®é cao th× ®é tõ thÈm cña sun tõ gi¶m do ®ã tõ th«ng qua sun tõ Ýt h¬n, ng-îc l¹i qua ®Üa nh«m t¨ng lªn lµm cho dßng ®iÖn xo¸y trong ®Üa nh«m kh«ng bÞ gi¶m do nhiÖt ®é t¨ng. Do ®ã ®ång hå b¸o vÉn chÝnh x¸c.