Tăng trưởng kinh tế và lạm phát trong điều kiện toàn cầu hóa

  • 18/10/2019 01:34:48
  • 40 lượt xem
  • 0 bình luận

  • Ít hơn 1 phút để đọc

Giới thiệu

Bài viết nghiên cứu tăng trưởng kinh tế và lạm phát trong điều kiện toàn cầu hóa thông qua các khía cạnh: tốc độ tăng trưởng khối lượng thương mại thế giới và tổng sản phẩm thế giới hàng năm; vấn đề lưu chuyển vốn; tăng trưởng kinh tế của các nước đang phát triển và gắn chặt với vấn đề thu hút vốn...

Thông tin tài liệu

Loại file: PDF , dung lượng : 0.13 M, số trang : 9

Xem mẫu

Chi tiết

  1. T¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ l¹m ph¸t trong ®iÒu kiÖn toµn cÇu ho¸ Nikitina Nina Igorevna(*). Ekonomicheskii rost i infljacija v uslovijakh globalizacii. SShA & Kanada, 8/2005, st.101-111 Thu Thñy dÞch Êt c¶ c¸c qu¸ tr×nh trong thÕ giíi cña c¶ chÝnh s¸ch bªn trong vµ c¸c yÕu tè T hiÖn nay ®Òu ph¶i nÕm tr¶i sù t¸c ®éng cña toµn cÇu ho¸: nhê sù ph¸t triÓn bªn ngoµi. Vµ ng−îc l¹i, c¸c biÖn ph¸p ®−îc bµn ®Õn trong lý thuyÕt lµ thuÇn tuý cña c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin liªn l¹c mµ néi bé (ch¼ng h¹n nh− sù thay ®æi møc thÕ giíi trë nªn h¹n hÑp tíi møc lµ bÊt kú chiÕt khÊu ë Mü hay EC), l¹i ph¶n ¸nh sù kiÖn nµo còng ®−îc thÓ hiÖn hÇu nh− nhanh chãng vµ m¹nh mÏ t×nh h×nh trªn ngay lËp tøc ë mét c¸i g× ®ã, mµ ®iÒu nµy toµn thÕ giíi. Nh− vËy, râ rµng qu¸ tr×nh ®ang diÔn ra ë mét n¬i kh¸c. C¸c m« h×nh toµn cÇu ho¸ ®ang lµm thay ®æi mét c¸ch lý thuyÕt kinh tÕ vÜ m« truyÒn thèng vÒ c¨n b¶n nh÷ng quan ®iÓm truyÒn thèng l¹m ph¸t vµ t¨ng tr−ëng kinh tÕ ®Òu tËp ®èi víi c¸c vÊn ®Ò t¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ trung chñ yÕu vµo c¸c biÖn ph¸p ®−îc l¹m ph¸t; sù t¸c ®éng cña nã tíi nh÷ng thùc hiÖn trong khu«n khæ cña nÒn kinh biÕn ®æi nµy ®ßi hái ph¶i ®−îc ph©n tÝch tÕ quèc gia - trong chÝnh s¸ch thuÕ-ng©n mét c¸ch kü cµng, cÈn thËn.(*) s¸ch vµ tiÒn tÖ. PhÇn cßn l¹i kh¸c cña thÕ Víi toµn cÇu ho¸ th−êng ®−îc hiÓu lµ giíi ®−îc xem nh− mét chØnh thÓ thèng sù phô thuéc lÉn nhau t¨ng lªn kh«ng nhÊt vµ t¹m cho r»ng ¶nh h−ëng cña nã ngõng gi÷a c¸c quèc gia vµ sù liªn kÕt thÞ cã thÓ ®−îc ®iÒu tiÕt th«ng qua t¸c ®éng tr−êng c¸c n−íc lµ nhê tù do ho¸ c¸c quan cña chÝnh phñ. Giai ®o¹n cuèi thÕ kû XX hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i, ®iÒu nµy lµm t¨ng ®Çu thÕ kû XXI ®−îc ®Æc tr−ng bëi sù gia ®¸ng kÓ c¸c luång hµng ho¸, nguån vèn, t¨ng møc ®é phô thuéc lÉn nhau gi÷a c¸c dÞch vô, c«ng nghÖ, th«ng tin quèc tÕ v.v... n−íc cã tr×nh ®é ph¸t triÓn kh¸c nhau. Sù Sù ®¸nh gi¸ qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸ t¸c ®éng tõ bªn ngoµi lªn mçi quèc gia trong c¸c s¸ch b¸o khoa häc hoµn toµn t¨ng lªn, vµ thªm n÷a hËu qu¶ cña t¸c kh«ng mang tÝnh mét chiÒu. Víi tÝnh c¸ch ®éng ®ã nhiÒu khi lµ mang tÝnh tiªu cùc. ChØ sè ph¸t triÓn kinh tÕ vÜ m« cña ®Êt (*) Gi¶ng viªn chÝnh bé m«n kinh tÕ chÝnh trÞ häc - n−íc lµ kÕt qu¶ cña sù t¸c ®éng ®ång bé Tr−êng §¹i häc quèc gia Lomonosov
  2. T¨ng tr−ëng kinh tÕ... 47 lµ nh÷ng mÆt tÝch cùc ng−êi ta cã thÓ Ph¶i thõa nhËn r»ng tù do th−¬ng nhËn thÊy nh− sù ®Èy m¹nh ph©n c«ng m¹i lµ ®iÒu kiÖn quan träng nhÊt cña lao ®éng quèc tÕ, ph¸t triÓn chuyªn m«n ph¸t triÓn kinh tÕ. XÐt vÒ l©u dµi, c¸c nÒn ho¸ vµ t¨ng n¨ng suÊt, phæ biÕn c¸c c«ng kinh tÕ më ®ang gÆt h¸i ®−îc nh÷ng nghÖ tiªn tiÕn, thóc ®Èy c¹nh tranh, lµm thµnh c«ng lín so víi c¸c n−íc thùc hiÖn gi¶m chi phÝ vµ gi¸ c¶. TÊt c¶ c¸c hiÖn chÝnh s¸ch b¶o hé mËu dÞch -, chÝnh s¸ch t−îng nµy dÉn ®Õn t¨ng tr−ëng kinh tÕ, duy tr× nÒn s¶n xuÊt phóc lîi vèn bÞ thua t¨ng nhanh viÖc lµm vµ rót côc lµ gãp kÐm nÒn s¶n xuÊt t−¬ng ®−¬ng cña n−íc phÇn n©ng cao møc sèng trung b×nh cña ngoµi, ®iÒu nµy dÉn ®Õn sù tôt hËu v« ng−êi d©n. ThËm chÝ nh÷ng ng−êi ph¶n väng víi c¸c n−íc cã nÒn kinh tÕ më. C¸c ®èi toµn cÇu ho¸ còng ph¶i thõa nhËn sè liÖu thèng kª chøng minh r»ng ®éng th¸i ph¸t triÓn cña th−¬ng m¹i thÕ giíi r»ng kÕt qu¶ cña sù chuyÓn ®æi tõ chÝnh lu«n g¾n chÆt víi sù chuyÓn biÕn cña tæng s¸ch b¶o hé mËu dÞch sang tù do th−¬ng s¶n phÈm thÕ giíi. Tèc ®é ph¸t triÓn m¹i lµm cho kÝch th−íc cña “miÕng b¸nh” th−¬ng m¹i thÕ giíi t¨ng nhanh h¬n tèc (tæng s¶n phÈm quèc néi cña tÊt c¶ c¸c ®é t¨ng tr−ëng tæng s¶n phÈm thÕ giíi: n−íc trªn thÕ giíi) t¨ng lªn. Nh÷ng hËu trong giai ®o¹n tõ n¨m 1950 ®Õn n¨m qu¶ tiªu cùc cña toµn cÇu ho¸ ®−îc quy 2002, tæng kim ng¹ch bu«n b¸n s¶n phÈm l¹i ë hai nhãm vÊn ®Ò: 1) sù ph©n chia c«ng nghiÖp t¨ng 43 lÇn, cßn b¶n th©n kh«ng ®ång ®Òu phÇn lîi Ých cña toµn cÇu s¶n xuÊt c«ng nghiÖp - chØ t¨ng 10 lÇn. Tõ ho¸, nã chøa ®Çy nh÷ng xung ®ét c¶ ë cÊp n¨m 1990 ®Õn 2002, chu chuyÓn th−¬ng ®é quèc tÕ còng nh− quèc gia; 2) sù phô m¹i t¨ng trung b×nh 5,5% n¨m, cßn khèi thuéc lÉn nhau t¨ng lªn dÉn ®Õn mÊt æn l−îng s¶n xuÊt - t¨ng 2,1% n¨m (1)(*). ®Þnh gia t¨ng, ®iÒu nµy lµm t¨ng thªm NhÞp ®é t¨ng tr−ëng th−¬ng m¹i thÕ giíi nh÷ng hiÓm ho¹ trªn mäi cÊp ®é t−¬ng cao, th−¬ng lµ trïng hîp víi nhÞp ®é t¨ng t¸c, trong ®ã cã th¶m ho¹ sinh th¸i vµ tr−ëng cao cña khèi l−îng s¶n xuÊt thÕ bÖnh dÞch trªn toµn cÇu. Ng−êi ta cßn giíi (xem b¶ng 1). nhËn ra c¶ nh÷ng khÝa c¹nh tiªu cùc kh¸c B¶ng 1. Tèc ®é t¨ng khèi l−îng cña toµn cÇu ho¸, xuÊt hiÖn thËm chÝ c¶ ë th−¬ng m¹i thÕ giíi vµ tæng s¶n phÈm thÕ c¸c n−íc ph¸t triÓn, nh−ng hËu qu¶ cña giíi hµng n¨m chóng kh«ng ®Õn møc th¶m h¹i vµ cã nhiÒu N¨m Th−¬ng m¹i Tæng s¶n mÆt ®−îc c©n b»ng l¹i bëi nh÷ng lîi Ých. thÕ giíi phÈm thÕ giíi Tr−íc hÕt chóng ta xem xÐt sù ¶nh 1986-1999 h−ëng cña toµn cÇu ho¸ ®Õn t¨ng tr−ëng (trung b×nh hµng n¨m) 6,2 3,3 kinh tÕ vµ l¹m ph¸t trªn toµn thÕ giíi, 1996 7,0 4,1 sau ®ã sÏ quay l¹i nh÷ng nÐt ®Æc tr−ng 1997 10,4 4,2 ®èi víi nhãm c¸c n−íc cã møc ®é ph¸t 1998 4,4 2,8 triÓn kh¸c nhau. 1999 5,9 3,7 I 2000 12,5 4,7 TiÕn bé kü thuËt ®· lµm cho chi phÝ vÒ 2001 0,1 2,4 vËn chuyÓn vµ truyÒn th«ng gi¶m m¹nh, 2002 3,1 3,0 ®iÒu nµy ®¶m b¶o c¬ së kh¸ch quan cho viÖc 2003 4,5 3,9 Tæng quan kinh tÕ thÕ giíi (th¸ng 4/2004). cñng cè c¸c mèi quan hÖ. C¸c biÖn ph¸p tù Wash., IMF, 2004, p. 187-216 (www.imf.org) do ho¸ mËu dÞch ®· lo¹i bá (hoÆc gi¶m bít ®¸ng kÓ) nh÷ng rµo c¶n nh©n t¹o trªn con Nh− vËy, tù do th−¬ng m¹i víi tÝnh ®−êng l−u th«ng hµng ho¸ quèc tÕ vµ còng c¸ch lµ khÝa c¹nh then chèt cña toµn cÇu nhê ®ã ®· gãp phÇn thóc ®Èy héi nhËp. ho¸ ®ang gãp phÇn thóc ®Èy t¨ng tr−ëng
  3. 48 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 10, 2006 kinh tÕ thÕ giíi. quan träng nhÊt lµm gi¶m l¹m ph¸t. ¶nh h−ëng cña toµn cÇu ho¸ tíi l¹m ph¸t diÔn Toµn cÇu ho¸ còng cã t¸c ®éng tÝch ra theo hai h−íng chÝnh. cùc tíi c¶ l¹m ph¸t thÕ giíi. Trong vßng 15 n¨m gÇn ®©y, møc ®é l¹m ph¸t thÕ giíi Thø nhÊt - toµn cÇu ho¸ thóc ®Èy gi¶m mét c¸ch c¨n b¶n: tõ 30% mét n¨m c¹nh tranh, vµ b¶n th©n c¹nh tranh l¹i cã vµo ®Çu nh÷ng n¨m 1990 xuèng con sè t¸c ®éng võa trùc tiÕp võa gi¸n tiÕp tíi kh«ng v−ît qu¸ 4% vµo cuèi n¨m 2003. l¹m ph¸t. T¸c ®éng trùc tiÕp lµ ë sù h¹n Kennet Rogoff, Gi¸o s− tr−êng ®¹i häc chÕ c¸c tæ chøc ®éc quyÒn, khèng chÕ kh¶ Harvard ®· ph©n tÝch c¸c nguyªn nh©n n¨ng t¨ng gi¸ cña hä, cßn t¸c ®éng gi¸n cña hiÖn t−îng nµy (2). ¤ng nhËn xÐt r»ng tiÕp lµ ë chç, c¹nh tranh gãp phÇn lµm vai trß to lín trong viÖc lµm gi¶m l¹m ph¸t t¨ng tæng khèi l−îng s¶n phÈm vµ tÝnh lµ c¸c yÕu tè thÓ chÕ, ®ã lµ sù thay ®æi vai mÒm dÎo linh ho¹t cña gi¸ c¶. Trong ®iÒu trß cña ng©n hµng trung −¬ng, t¨ng tÝnh kiÖn nh− vËy sö dông ph¸t hµnh tiÒn mÆt ®éc lËp, n©ng cao tr¸ch nhiÖm cña c¸c (mµ l¹m ph¸t lµ hËu qu¶) nh− mét thø ng©n hµng trong thùc thi chÝnh s¸ch ng©n c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cho viÖc më s¸ch vµ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. Nh−ng nh÷ng réng s¶n xuÊt vµ t¨ng thªm viÖc lµm, sÏ bÞ c¶i thiÖn ®¸ng kÓ diÔn ra ë nhiÒu n−íc mÊt hÕt ý nghÜa. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ søc ch©u Phi vµ Mü Latin, kh«ng thÓ ®−îc coi Ðp chÝnh trÞ lªn c¸c ng©n hµng trung −¬ng lµ lý do duy nhÊt lý gi¶i cho sù gi¶m l¹m ®ang gi¶m vµ hä sÏ cã nhiÒu kh¶ n¨ng h¬n ph¸t toµn thÕ giíi mét c¸ch c¨n b¶n ®Õn trong cuéc chiÕn chèng l¹m ph¸t. nh− vËy: ë nh÷ng n−íc mµ hÖ thèng thÓ T¸c ®éng thø hai cña toµn cÇu ho¸ chÕ yÕu kÐm, tr¸ch nhiÖm nhµ n−íc t¨ng g¾n víi tiÕt kiÖm c¸ nh©n: biªn giíi më lªn, cßn ng©n hµng trung −¬ng chØ cã réng vµ chi phÝ chuyÓn ®æi t−¬ng ®èi thÊp nh÷ng quyÒn h¹n kh¸ h¹n chÕ, th× l¹m cho phÐp ng−êi d©n lùa chän: gi÷ tiÒn tiÕt ph¸t còng ®· gi¶m. NÕu trong nh÷ng n¨m kiÖm cña m×nh b»ng ®ång néi tÖ ®ang mÊt 1990-1994, møc ®é l¹m ph¸t trung b×nh gi¸ hoÆc b»ng nh÷ng tµi s¶n cã danh n¨m lªn tíi 40% ë ch©u Phi, 230% ë c¸c nghÜa, nh− b»ng ®ång ®« la ch¼ng h¹n. n−íc Mü Latin vµ h¬n 360% t¹i c¸c n−íc Kh¶ n¨ng “bá ch¹y” nh− vËy sÏ lµm gi¶m cã nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi, th× hiÖn nay, tû nh÷ng kho¶n thu nhËp cña nhµ n−íc tõ lÖ l¹m ph¸t ë c¸c khu vùc nµy ®· gi¶m viÖc ph¸t hµnh tiÒn, lµm t¨ng tèc ®é l−u xuèng møc mét con sè. ThËm chÝ ë Brazil th«ng vµ ®ång thêi rót ng¾n gi·n c¸ch thêi vµ Congo - nh÷ng ®Êt n−íc rñi ro mang gian tõ lóc ph¸t hµnh tiÒn bæ sung tíi lóc tÝnh truyÒn thèng, ®Þnh kú tr−ît dµi trong cã hiÖu øng l¹m ph¸t. siªu l¹m ph¸t, th× n¨m 2003 gi¸ c¶ trªn thùc tÕ hÇu nh− vÉn gi÷ nguyªn. T¨ng Sù luËn gi¶i trªn vÒ toµn cÇu ho¸ víi n¨ng suÊt lao ®éng th−êng ®−îc xem lµ tÝnh c¸ch lµ mét nh©n tè v¹n n¨ng lµm nguyªn nh©n cã thÓ lµm gi¶m nhÞp ®é gi¶m l¹m ph¸t xem ra cã phÇn h¬i phãng t¨ng gi¸. Nh−ng chÝnh ®iÒu nµy còng ®¹i. §iÒu nµy ®Æc biÖt râ nÕu chó ý ®Õn kh«ng thÓ ®−îc xem nh− sù gi¶i thÝch tæng nh÷ng con sè ®−îc dÉn ra trong bµi viÕt: qu¸t hiÖn t−îng gi¶m l¹m ph¸t: ë rÊt c¸c n−íc hËu x· héi chñ nghÜa ®· gãp phÇn nhiÒu khu vùc (trong ®ã cã c¶ ch©u ©u) chÝnh vµo l¹m ph¸t trong nh÷ng n¨m n¨ng suÊt lao ®éng trong vßng 20 n¨m gÇn 1990. Hoµn thiÖn viÖc c¶i tæ c¬ cÊu nÒn ®©y hÇu nh− kh«ng t¨ng, nh−ng l¹m ph¸t t¶ng t¹i nh÷ng n−íc nµy ®· t¹o ra tiÒn ®Ò th× ®· gi¶m ®¸ng kÓ. cho sù tiÕp tôc æn ®Þnh tµi chÝnh, vµ ®ã còng lµ nguyªn nh©n chÝnh lµm gi¶m l¹m K. Rogoff bªnh vùc ý t−ëng cho r»ng ph¸t. Râ rµng lµ còng kh«ng nªn ®¸nh gi¸ toµn cÇu ho¸ kÕt hîp cïng phi ®iÒu tiÕt vµ qu¸ thÊp vai trß cña c¸c yÕu tè bªn trong t− h÷u ho¸ lµ mét trong nh÷ng nh©n tè mµ trong tõng tr−êng hîp cô thÓ, ë tõng
  4. T¨ng tr−ëng kinh tÕ... 49 n−íc, ®· cho phÐp gi¶i quyÕt ®−îc sù t¨ng trong ®iÒu kiÖn l¹m ph¸t lµ nÆng nÒ vµ gi¸ kinh niªn. Tuy nhiªn, xÐt ë mÆt kh¸c, suy tho¸i nhÊt. Xo¸ bá hoÆc gi¶m m¹nh kh¶ n¨ng më ra cho c¸c n−íc ®ang ph¸t thuÕ sÏ t¸c ®éng tÝch cùc tíi møc sèng cña triÓn th©m nhËp vµo qu¸ tr×nh héi nhËp c¸c tÇng líp d©n c− bÇn cïng nhÊt. quèc tÕ cã thÓ ®· trë thµnh mét trong Víi c¸ch tiÕp cËn nh− vËy th× râ rµng nh÷ng nguyªn nh©n mµ v× nã chÝnh phñ lµ toµn cÇu ho¸ gãp phÇn thóc ®Èy t¨ng c¸c n−íc ®· cè g¾ng kÕt thóc nhanh nhÊt tr−ëng th−¬ng m¹i quèc tÕ vµ lµm gi¶m qu¸ tr×nh x©y dùng c¬ cÊu thÓ chÕ cÇn l¹m ph¸t toµn thÕ giíi, ®iÒu nµy dÉn ®Õn thiÕt vµ gi¶m l¹m ph¸t xuèng tíi møc céng kinh tÕ t¨ng tr−ëng vµ møc ®é ®ãi nghÌo ®ång quèc tÕ chÊp nhËn ®−îc. gi¶m, nh−ng ®ång thêi hËu qu¶ cña toµn KÕt luËn chÝnh mµ K. Rogoff rót ra lµ cÇu ho¸ l¹i kh¸c nhau ®èi víi c¸c n−íc cã chõng nµo mµ toµn cÇu ho¸ t¹o ra nÒn l¹m tr×nh ®é ph¸t triÓn kh¸c nhau vµ c¸c nhãm ph¸t thÊp, th× nh÷ng n−íc vÉn ch−a thùc d©n c− cã møc thu nhËp kh¸c nhau. Nhµ hiÖn xong nh÷ng c¶i tæ thÓ chÕ cÇn thiÕt nghiªn cøu ng−êi Nga V. Inozemcev lËp cÇn ph¶i tËn dông c¸c ®iÒu kiÖn ®ang h×nh luËn cho quan ®iÓm cña m×nh vÒ vÊn ®Ò thµnh ®Ó hoµn tÊt nã. VÉn cßn mèi ®e do¹ nµy: “Sù phô thuéc lÉn nhau” mµ vÉn cña nh÷ng cuéc xung ®ét chÊt chøa nguy th−êng ®−îc nãi ®Õn, khi ng−êi ta nãi vÒ c¬ ph¸ huû xu h−íng toµn cÇu ho¸, v× vËy toµn cÇu ho¸, lµ “hoµn toµn kh«ng râ rµng. chÝnh quyÒn c¸c n−íc cÇn ph¶i b¶o ®¶m VÊn ®Ò ë chç kh«ng h¼n chØ lµ tÝnh phô nh÷ng tiÒn ®Ò cÇn thiÕt ®Ó cho hÖ thèng tµi thuéc lÉn nhau gi÷a c¸c yÕu tè cña nÒn chÝnh cña m×nh thùc hiÖn ®−îc chøc n¨ng kinh tÕ thÕ giíi gia t¨ng, mµ chñ yÕu lµ sù b×nh th−êng ngay c¶ trong nh÷ng ®iÒu phô thuéc mét chiÒu cña nÒn kinh tÕ ®ã kiÖn kÐm thuËn lîi nhÊt. Tõ th¸ng 6 n¨m vµo c¸c trung t©m chÝnh cña thÕ giíi hËu 2001 ®Õn th¸ng 10 n¨m 2003 K. Rogoff gi÷ c«ng nghiÖp t¨ng m¹nh ch−a tõng cã” (4). c−¬ng vÞ lµ chuyªn gia kinh tÕ chÝnh vµ KhÝa c¹nh thø nhÊt cña vÊn ®Ò lµ ë tr−ëng Ban nghiªn cøu cña Quü tiÒn tÖ chç luång th−¬ng m¹i vµ ®Çu t− quèc tÕ quèc tÕ - mét tæ chøc quèc tÕ ®· vµ lu«n cã chÝnh ®ang g¾n kÕt c¸c n−íc ph¸t triÓn l¹i th¸i ®é cùc kú cøng r¾n ®èi víi l¹m ph¸t. víi nhau. ThÞ phÇn cña c¸c n−íc ®ang Kh«ng ph¶i ngÉu nhiªn mµ t¸c gi¶ nãi vÒ ph¸t triÓn trong l−u chuyÓn hµng ho¸ vµ sù kiÒm chÕ l¹m ph¸t nh− mét −u thÕ cña vèn lµ cùc Ýt. §iÒu nµy “chøng tá tÝnh khÐp toµn cÇu ho¸. Vµ thùc sù ®iÒu nµy lµ mét kÝn ®ang t¨ng lªn cña thÕ giíi hËu c«ng th¾ng lîi lín mµ nÒn kinh tÕ thÕ giíi ®· nghiÖp”. ®¹t ®−îc cho ®Õn nay. MÆt kh¸c, sù phô thuéc cña c¸c n−íc Nh− ®· biÕt, nh÷ng bÊt b×nh chñ yÕu ®ang ph¸t triÓn vµo ph−¬ng T©y còng cña nh÷ng ng−êi ph¶n ®èi toµn cÇu ho¸ lµ ®ang t¨ng m¹nh. Sù t¨ng tr−ëng cña hä ë chç tÊt c¶ nh÷ng nguån lîi nhê më réng phô thuéc trùc tiÕp vµo nhËp khÈu c«ng hîp t¸c quèc tÕ chØ dån cho nh÷ng kÎ giÇu nghÖ vµ vèn ®Çu t−, còng nh− vµo xuÊt cã - nh÷ng n−íc giµu vµ nh÷ng ng−êi giµu. khÈu thµnh phÈm. ViÖc chuyÓn s¶n xuÊt Nh−ng gi¶m l¹m ph¸t ho¸ ra còng lµ hËu c«ng nghiÖp sang c¸c n−íc cã nguån nh©n qu¶ lín cña toµn cÇu ho¸ - nã lµm bít ®i c«ng rÎ h¬n ®−îc gi¶i thÝch nh− lµ mét khã kh¨n trong cuéc sèng cña nh÷ng nh©n tè gãp phÇn gi÷ vµ tiÕp tôc më réng ng−êi nghÌo. Mét thùc tÕ hiÓn nhiªn lµ kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c n−íc hËu c«ng nh÷ng ng−êi cã Ýt cña c¶i, kh«ng cã kh¶ nghiÖp vµ phÇn cßn l¹i cña thÕ giíi. Thùc n¨ng ®a d¹ng ho¸ thu nhËp cña m×nh, së tÕ, sù ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ ®· diÔn h÷u ®−îc phÇn tµi s¶n mµ gi¸ trÞ cña nã ra theo chiÒu h−íng lµ c¸c ngµnh c«ng kh«ng ®−îc ®¶m b¶o do l¹m ph¸t, sÏ ph¶i nghÖ cao, c¸c lÜnh vùc tin häc, tµi chÝnh vµ chÞu khæ nhiÒu h¬n v× l¹m ph¸t. ThuÕ dÞch vô ®−îc tËp trung t¹i c¸c n−íc ph¸t
  5. 50 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 10, 2006 triÓn, cßn s¶n xuÊt c¸c lo¹i hµng ho¸ rÎ khi c¸c n−íc ph−¬ng T©y tiÕp tôc tiÕn xa tiÒn, tiªu thô ®¹i trµ th× ®Ó dµnh cho c¸c h¬n trªn con ®−êng dÉn tíi x· héi hËu n−íc c«ng nghiÖp non trÎ. Ngoµi ra, sù c«ng nghiÖp th× phÇn cßn l¹i cña thÕ giíi khuyÕn khÝch duy tr× møc l−¬ng thÊp ë sÏ ph¶i b»ng lßng víi vai trß cña vµnh ®ai nh÷ng n−íc nµy lµm cho thÞ tr−êng trong c«ng nghiÖp, vµ gi·n c¸ch vÒ møc sèng sÏ n−íc kh«ng thÓ më réng ®−îc, ®iÒu ®ã cµng t¨ng lªn. còng kh«ng gãp phÇn lµm t¨ng thªm tÝnh ®éc lËp cña hä. Nh−ng cã thÓ nh×n vÊn ®Ò nµy theo mét c¸ch kh¸c: “ng−êi nghÌo, tøc lµ ®¹i bé Theo quan ®iÓm cÊp tiÕn h¬n th× toµn phËn d©n c− cña phÇn lín c¸c n−íc trªn cÇu ho¸ nh− lµ “mét d¹ng thøc míi cña thÕ giíi, hµng ngµy vÉn cÇn ®−îc nu«i chñ nghÜa thùc d©n, ë ®ã Mü ®ãng vai trß d−ìng. Mét chÝnh s¸ch tèt lµ chÝnh s¸ch cña mét chÝnh quèc míi, cßn c¸c thuéc ®Þa b¶o ®¶m cho hä thùc hiÖn ®−îc viÖc nµy, cña nã - lµ phÇn lín c¸c n−íc cßn l¹i kh¸c, ®ång thêi cÇn ph¶i ®¶m b¶o c¶i thiÖn khÈu kh«ng chØ cung cÊp cho n¬i ®©y nguyªn phÇn dinh d−ìng, c¸c ®iÒu kiÖn sèng, hÖ liÖu, mµ c¶ thiÕt bÞ, søc lao ®éng, vèn vµ thèng y tÕ vµ c¸c ®iÒu kiÖn vËt chÊt kh¸c nhiÒu thø kh¸c n÷a, vµ ®ång thêi sÏ lµ mét cña cuéc sèng” (8). C¸ch tiÕp cËn nh− vËy bé phËn cña thÞ tr−êng tiªu thô toµn cÇu” dùa trªn suy nghÜ lµ kh¶ n¨ng trong t−¬ng (5). Ngoµi ra “toµn cÇu ho¸ tµi chÝnh ®ang lai ng−êi ta sÏ sèng trong c¸c ®iÒu kiÖn cña biÕn HÖ thèng dù tr÷ Liªn bang cña Mü x· héi hËu c«ng nghiÖp - ®©y kh«ng ph¶i lµ thµnh ng©n hµng trung −¬ng cña phÇn lín vÊn ®Ò cÊp b¸ch nhÊt ®èi víi c¸c n−íc ®ang c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn” (6). Sù lÖ thuéc ph¸t triÓn hiÖn nay. ë c¸c n−íc ®ang ph¸t vÒ tµi chÝnh cña c¸c n−íc nµy cã thÓ biÓu triÓn cho ®Õn nay vÉn ch−a kÕt thóc hoÆc hiÖn c¶ ë nh÷ng h×nh thøc kh¸ kú l¹: sau thËm chÝ míi chØ b¾t ®Çu giai ®o¹n chuyÓn cuéc khñng ho¶ng cuèi nh÷ng n¨m 90 cña ®æi tõ x· héi mang tÝnh n«ng nghiÖp thÕ kû XX khuyÕn c¸o chÝnh cña Ng©n truyÒn thèng sang x· héi c«ng nghiÖp. Vµ hµng thÕ giíi ®èi víi c¸c n−íc ®ang ph¸t nhiÖm vô c¨n b¶n ®−îc ®Æt ra cho hä triÓn (®Æc biÖt lµ c¸c n−íc ch©u ¸) l¹i lµ chÝnh lµ sù kÕt thóc qu¸ tr×nh nµy chø ph¶i tÝch luü c¸c nguån dù tr÷ ngo¹i tÖ ®Ó kh«ng ph¶i lµ t¹o ra nh÷ng tiÒn ®Ò cho sù phßng th©n trong tr−êng hîp cã khñng xuÊt hiÖn x· héi hËu c«ng nghiÖp. NÕu ho¶ng trong t−¬ng lai. ThËm chÝ theo c¸c chÊp nhËn ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt nh− vËy, nhµ ph©n tÝch cña chÝnh Ng©n hµng thÕ tøc lµ thõa nhËn r»ng sù t¨ng tr−ëng giíi th× viÖc thùc hiÖn lêi khuyªn nµy l¹i mang tÝnh qu¶ng canh cho phÐp t¨ng khèi kh«ng hoµn toµn thÝch hîp: “C¸c v¨n b¶n l−îng s¶n phÈm b»ng c¸ch thu hót sè ghi nî quèc tÕ lín nhÊt víi møc l·i suÊt cè l−îng lín ng−êi d©n cã kh¶ n¨ng lao ®éng ®Þnh hiÖn nay ®· chÊp nhËn h×nh thøc c¸c vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, ®èi víi rÊt nhiÒu n−íc giµu nhÊt cho c¸c n−íc cã rÊt nhiÒu n−íc lµ nhiÖm vô quan träng nhÊt, th× øng ng−êi nghÌo vay víi møc l·i suÊt thùc tÕ xö cña c¸c n−íc ph¸t triÓn chøng tá lµ ®· (cã thÓ) lµ ©m... H×nh thµnh c¸c nguån dù kh«ng vÞ kû. tr÷... - ®©y lµ mét lêi khuyªn tèt, nh−ng viÖc chu cÊp tµi chÝnh cña mét ng©n s¸ch Minh chøng cho ®iÒu nµy lµ vÝ dô th©m hôt cña Mü cho nh÷ng nÒn kinh tÕ cña c¸c n−íc §«ng Nam ¸, n¬i mµ toµn thÞ tr−êng non trÎ chøng tá r»ng viÖc thùc cÇu ho¸ “®· ®em l¹i lîi Ých to lín”, v× hä ®· thi ®iÒu nµy lµ qu¸ xa vêi” (7). chÊp nhËn toµn cÇu ho¸ theo “nh÷ng ®iÒu kiÖn cô thÓ cña m×nh vµ ®· gãp thªm cho Víi c¸ch ®¸nh gi¸ t×nh h×nh nh− vËy, toµn cÇu ho¸ nhÞp ®é ph¸t triÓn riªng cña vai trß cña “thª ®éi hai” ®−îc dµnh cho c¸c m×nh". ViÖc phæ biÕn m« h×nh ph¸t triÓn n−íc ®ang ph¸t triÓn, mµ triÓn väng ph¸t cña c¸c quèc gia ch©u ¸ ®ang ph¸t triÓn triÓn cña thª ®éi nµy lµ kh¸ h¹n chÕ: trong n¨ng ®éng tíi c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn
  6. T¨ng tr−ëng kinh tÕ... 51 kh¸c cã thÓ lµ ph−¬ng tiÖn mµ nhê nã kiÕn cho r»ng c¸c kho¶n ®Çu t− trùc tiÕp - ng−êi ta b¾t ®Çu thu hÑp ®−îc kho¶ng ®ã lµ nguån lîi ®èi víi c¸c n−íc c«ng c¸ch lín gi÷a hä vµ c¸c n−íc hËu c«ng nghiÖp non trÎ. “Nh÷ng ®ång tiÒn ®Çu t− nghiÖp. lu«n g¾n chÆt víi nÒn kinh tÕ b¶n ®Þa, kh¶ II n¨ng thanh to¸n chóng lµ kh«ng ®¸ng kÓ, rÊt khã thu håi vµ tr¶ l¹i ®−îc chóng vÒ Chóng ta quay l¹i víi vÊn ®Ò l−u cho n−íc ®Çu t−” (12). §iÒu nµy ®−îc chuyÓn vèn. Gi¸o s− kinh tÕ vµ chÝnh trÞ kh¼ng ®Þnh b»ng c¶ ho¹t ®éng kinh tÕ cña häc cña tr−êng ®¹i häc California Los- c¸c c«ng ty quèc tÕ lín nhÊt: “Chóng t«i Angeles M. Intrilligeitor kh¼ng ®Þnh r»ng ®Çu t− tiÒn b¹c theo c¸c chiÕn l−îc dµi ®Çu t− trùc tiÕp “®ãng vai trß then chèt h¹n... N¨m 1998 ®Çu t− trùc tiÕp cña c¸c trong lÜnh vùc chuyÓn giao c«ng nghÖ, t¸i c«ng ty n−íc ngoµi vµo c¸c n−íc ®ang ph¸t c¬ cÊu c«ng nghiÖp, h×nh thµnh c¸c liªn triÓn vµ c¸c n−íc cã nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi doanh toµn cÇu, cã t¸c ®éng trùc tiÕp tíi víi tæng møc thÊp h¬n 5% so víi mét n¨m nÒn kinh tÕ trong n−íc” (10). Nh÷ng tr−íc ®ã. Nh÷ng ai biÕt ®−îc ë c¸c n−íc kho¶n ®Çu t− nµy mang tÝnh dµi h¹n, dùa gÆp khñng ho¶ng, ho¹t ®éng ®Çu t− trong vµo nh÷ng cè g¾ng h¹ thÊp chi phÝ cña c¸c n−íc ®· sôp ®æ ®ång lo¹t nh− thÕ nµo, th× c«ng ty quèc tÕ. Nãi chung ho¹t ®éng cña cã thÓ ®¸nh gi¸ ®−îc sù t¸c ®éng b×nh æn c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia lµ nh»m tiÕn cña c¸c c«ng ty n−íc ngoµi vèn lµ nh÷ng hµnh x©y dùng c¸c c¬ së c«ng nghiÖp t¹i ®èi t¸c tin cËy, ®· t¹o ra” (13). c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn, t¹o ra tiÒn ®Ò cho t¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ n©ng cao møc Mét thùc tr¹ng kh¸c n÷a - liªn quan sèng. Chóng gãp phÇn thóc ®Èy viÖc t¸i c¬ tíi c¸c kho¶n ®Çu t− trän gãi. Nh×n chung, cÊu l¹i c«ng nghiÖp cho nÒn kinh tÕ cña rÊt chøng kho¸n - lµ h×nh thøc vèn tù do h¬n. nhiÒu n−íc ®ang ph¸t triÓn b»ng c¸ch t¹o §i liÒn víi nã th−êng lµ nh÷ng lêi chª ra nhiÒu ngµnh nghÒ míi, ch¼ng h¹n nh− tr¸ch hoµn toµn cã c¨n cø vÒ viÖc tù do ho¸ ngµnh «t«, kü thuËt dÇu khÝ, chÕ t¹o m¸y, qu¸ møc c¸c dßng tµi chÝnh: nh÷ng nguån ®iÖn tö vµ c¸c ngµnh kh¸c, còng nh− hiÖn vèn ng¾n h¹n ch¶y vµo vµ ch¶y ra kh«ng ®¹i ho¸ c¸c ngµnh nghÒ truyÒn thèng, kÓ hÒ bÞ khèng chÕ (d−íi d¹ng lu©n chuyÓn c¶ ngµnh dÖt may vµ thùc phÈm. Qu¸ chøng kho¸n, còng nh− d−íi d¹ng cung tr×nh nµy còng g¾n liÒn víi viÖc øng dông øng tÝn dông vµ cho vay) cã thÓ g©y nguy c¸c c«ng nghÖ míi, hiÖn ®¹i ho¸ ph−¬ng h¹i cho nÒn kinh tÕ, lµm cho tû lÖ l·i suÊt thøc qu¶n lÝ vµ tiÕp thÞ. §Ó thùc hiÖn c¸c hay tû gi¸ ngo¹i hèi dao ®éng m¹nh. chøc n¨ng míi ®ßi hái c¸c nh©n viªn ph¶i Nh−ng c¶ ë ®©y mäi sù còng kh«ng ®¬n n©ng cao tr×nh ®é v¨n ho¸, gãp phÇn h×nh gi¶n. NhiÒu ng−êi mua chøng kho¸n thµnh nªn mét tÇng líp x· héi cã ®−îc muèn cã nh÷ng ®Çu t− ®¸ng gi¸ thêi h¹n chÊt l−îng cuéc sèng míi. dµi ®Ó cã ®−îc lîi nhuËn ®¶m b¶o. V× vËy §Çu t− trùc tiÕp n−íc ngoµi thËm chÝ trong sè nh÷ng kho¶n ®Çu t− c¶ gãi, cÇn lµ t¨ng nhanh h¬n c¶ th−¬ng m¹i. Tõ n¨m ph©n ®Þnh râ rµng gi÷a nh÷ng hîp ®ång 1990 ®Õn n¨m 2002 tæng ®Çu t− trùc tiÕp ng¾n h¹n mang tÝnh ®Çu c¬, chøa ®ùng n−íc ngoµi ®· t¨ng lªn gÊp h¬n hai lÇn so nh÷ng hiÓm ho¹ ®èi víi sù æn ®Þnh, víi víi GDP. Nh−ng tÊt nhiªn viÖc ph©n bæ nh÷ng kho¶n ®Çu t− th«ng th−êng cho chóng theo c¸c n−íc lµ kh«ng ®Òu. VÝ dô, phÐp nh÷ng chñ së h÷u míi ¶nh h−ëng tíi cho ®Õn n¨m 2002 ë Trung quèc tæng ®Çu chÝnh s¸ch cña c¸c h·ng vµ kú väng vµo t− trùc tiÕp n−íc ngoµi ®· ®¹t 36% GDP so phÇn lîi nhuËn. víi 1,5% ë NhËt b¶n, 5% ë Ên §é vµ 13 % ë Cßn vÒ vèn ®Çu c¬ th× chÝnh ë ®o¹n Mü (11). nµy cña thÞ tr−êng tµi chÝnh, ¶nh h−ëng PhÇn lín c¸c nhµ ph©n tÝch ®i ®Õn ý cña toµn cÇu ho¸ lµ rÊt lín. LÜnh vùc mµ ë
  7. 52 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 10, 2006 ®ã kh«ng cã sù lu©n chuyÓn t− b¶n thùc sÏ chÕ. Sù hiÖn h÷u cña c¸c c¬ cÊu thÓ chÕ ph¶i g¸nh chÞu sù t¸c ®éng tèi ®a cña cuéc phï hîp lµ ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Ó mét n−íc c¸ch m¹ng tin häc. Vµ chÝnh trong lÜnh vùc tham gia vµo qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸. Mäi nµy ®Æc biÖt cÇn ph¶i cã sù ®iÒu tiÕt. NÕu ng−êi ®Òu thõa nhËn r»ng, møc ®é phån tù do ho¸ véi v· vµ kh«ng suy tÝnh kü thÞnh cña mét n−íc phô thuéc vµo tÝnh quan hÖ th−¬ng m¹i dÉn ®Õn suy tho¸i hiÖu qu¶ cña c¸c thÓ chÕ kinh tÕ vµ chÝnh hay chÊm døt t¨ng tr−ëng kinh tÕ trong trÞ cña n−íc ®ã. ChÝnh ®iÒu nµy lý gi¶i cho mét nÒn kinh tÕ kÐm ph¸t triÓn, th× viÖc sù t−¬ng ph¶n gi÷a c¸c n−íc ®ang ph¸t huû bá qu¸ sím sù kiÓm so¸t cña nhµ n−íc triÓn vµ c¸c n−íc ph¸t triÓn cao. Vai trß ®èi víi l−u chuyÓn vèn vµ t×nh h×nh thÞ cña mét n−íc trong nÒn kinh tÕ thÕ giíi tr−êng tµi chÝnh “cã thÓ ®em l¹i nh÷ng phô thuéc vµo møc ®é ph¸t triÓn cña m«i thiÖt h¹i cã tÝnh tµn ph¸ ®èi víi n−íc nhá tr−êng thÓ chÕ, phô thuéc vµo viÖc m«i cã nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng míi xuÊt hiÖn... tr−êng ®ã ho¹t ®éng hiÖu qu¶ ra sao trong HiÖn nay, ngay c¶ Quü tiÒn tÖ quèc tÕ còng bèi c¶nh toµn cÇu ho¸, nã cã thÓ ph¶n øng ®ång ý r»ng ®· ®Èy ch−¬ng tr×nh tù do ho¸ mÒm dÎo thÕ nµo tr−íc nh÷ng th¸ch thøc ®i qu¸ xa, r»ng tù do ho¸ lu©n chuyÓn vèn bªn ngoµi. “Quan niÖm cho r»ng nh÷ng vµ thÞ tr−êng tµi chÝnh ®· gãp phÇn vµo n−íc sèng tèt kh«ng ph¶i lµ nh÷ng n−íc cã cuéc khñng kho¶ng tµi chÝnh toµn cÇu nguån tµi nguyªn phong phó, mµ lµ nh÷ng nh÷ng n¨m 1990"(14). ”T¨ng thªm (bæ n−íc l«i kÐo ®−îc nguån tµi nguyªn ®ã vµo sung) vèn ®· dÉn ®Õn t¨ng tû gi¸ ngo¹i vßng quay cña thÞ tr−êng, ®ang trë thµnh hèi, gi¶m gi¸ nhËp khÈu vµ xuÊt khÈu mÊt tiªu chÝ c¬ b¶n cña cuéc c¸ch m¹ng trÝ tuÖ kh¶ n¨ng c¹nh tranh. Sau khi nh÷ng lêi ë thêi kh¾c chuyÓn giao thÕ kû” (16). høa “chuyÓn ®æi” ®−îc ®−a ra tr−íc ®©y râ rµng lµ phi thùc tÕ, th× sù hµo høng cña Sù quan t©m cña giíi th−¬ng m¹i c¸c nhµ ®Çu t− ®· bÞ gi¶m sót. Cuéc “bá quèc tÕ ®Õn c¸c nguån tµi nguyªn cña c¸c ch¹y vµo nh÷ng nÒn kinh tÕ cã chÊt l−îng” n−íc cã thÓ trë thµnh thÕ m¹nh b¶o ®¶m cña hä ®−îc b¾t ®Çu. Mét dao ®éng rÊt nhá t¹o ra nh÷ng c¬ cÊu thÓ chÕ cÇn thiÕt cho vÒ tû lÖ l·i suÊt ë Mü vµo th¸ng ba n¨m viÖc sö dông hiÖu qu¶ nguån vèn thu hót. 1997 ®· ®Èy nguån vèn tho¸t nhanh ra B¶o hé quyÒn së h÷u, quyÒn bÝ mËt kinh khái c¸c n−íc ch©u ¸, ®iÒu nµy ®· dÉn ®Õn doanh, luËt ph¸ s¶n, thÞ tr−êng tµi chÝnh cuéc khñng ho¶ng Thailand". ph¸t triÓn - tÊt c¶ ®ã lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn bÊt di bÊt dÞch cña viÖc kinh doanh cã hiÖu Giê th× kh«ng cÇn ph¶i chøng minh qu¶. Qu¸ tr×nh x©y dùng hÖ thèng thÓ chÕ cho ai r»ng toµn cÇu ho¸, trong khi gãp thÝch hîp ®ßi hái tÝnh tuÇn tù, mçi b−íc ®i phÇn n©ng cao tÝnh linh ho¹t cña vèn, cho trªn con ®−êng nµy cÇn ®−îc kiÓm ®Þnh vÒ phÐp c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn nhËn ®−îc tÝnh hiÖu qu¶. ë ®©y kh«ng cã gi¶i ph¸p c¸c kho¶n ®Çu t− cÇn thiÕt, th× nã còng v¹n n¨ng, mçi n−íc ph¶i thÝch øng kinh g©y nªn t¸c ®éng tiªu cùc, bëi toµn cÇu ho¸ nghiÖm quèc tÕ víi c¸c ®iÒu kiÖn riªng cña lµm t¨ng sù phô thuéc cña hÖ thèng tµi m×nh. Vµ ë ®©y ý nghÜa toµn cÇu ho¸ cã chÝnh trong n−íc vµo c¸c ®iÒu kiÖn ®ang thÓ biÓu hiÖn ë kh¶ n¨ng g¾n chÆt h¬n vµo h×nh thµnh trªn thÞ tr−êng vèn thÕ giíi. sù hîp t¸c quèc tÕ, kh¶ n¨ng tiÕp cËn III th«ng tin vµ cã sù kÝch thÝch tõ bªn trong còng nh− bªn ngoµi ®Ó tiÕn hµnh c¸c c¶i Cßn mét hËu qu¶ rÊt quan träng cña c¸ch t−¬ng øng. toµn cÇu ho¸, t¸c ®éng trùc tiÕp tíi t¨ng tr−ëng kinh tÕ cña c¸c n−íc ®ang ph¸t Tõ ®ã rót ra lµ nÕu xem xÐt triÓn triÓn vµ g¾n chÆt víi vÊn ®Ò thu hót vèn, väng cña sù t¨ng tr−ëng kinh tÕ, th× kÕt tuy nhiªn nã mang tÝnh tÝch cùc nhiÒu qu¶ c¬ b¶n cña viÖc c¸c n−íc ®ang ph¸t h¬n. §iÒu nµy liªn quan ®Õn c¬ cÊu thÓ triÓn tham gia vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi - sÏ
  8. T¨ng tr−ëng kinh tÕ... 53 lµ sù ph¸t triÓn chu chuyÓn th−¬ng m¹i, lín vµ nh©n lùc cã tr×nh ®é chuyªn m«n. c¶i tæ c¬ cÊu nÒn kinh tÕ vµ hoµn thiÖn c¬ Cßn mét sè ngµnh kh¸c th× bÞ mÊt ®i −u cÊu thÓ chÕ. thÕ c¹nh tranh do thÞ tr−êng ngµy cµng IV më. Nh÷ng qu¸ tr×nh nµy th−êng ®i ®«i víi sù rãt vèn vµ nh©n lùc, nã ®ßi hái nh÷ng Ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vµ thay ®æi c¬ chi phÝ x· héi rÊt lín. ChÝnh v× vËy mµ vÊn cÊu diÔn ra c¶ ë nÒn kinh tÕ cña c¸c n−íc ®Ò viÖc lµm lu«n lµ mèi quan t©m ®Æc biÖt ph¸t triÓn, nh−ng hoµn toµn kh¸c so víi ë c¸c n−íc ph¸t triÓn. phÇn cßn l¹i cña thÕ giíi. Thø nhÊt, nh÷ng lîi Ých c¨n b¶n tõ tù do ho¸ th−¬ng m¹i lµ Mét ý kiÕn phæ biÕn cho r»ng viÖc dµnh cho chÝnh c¸c n−íc ph¸t triÓn. VÝ dô chuyÓn giao c¸c xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp tõ n¨m 1970 ®Õn n¨m 1999 tû lÖ viÖc lµm sang c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn, n¬i mµ gi¸ theo sè liÖu thèng kª trung b×nh ë c¸c n−íc trÞ cña søc lao ®éng lµ cùc thÊp, sÏ dÉn ®Õn thµnh viªn cña OECD ®· t¨ng 37%, t¹o ra gia t¨ng n¹n thÊt nghiÖp. Tuy nhiªn th¸i ®−îc gÇn 110 triÖu chç lµm míi. Cßn ë c¸c ®é tiªu cùc nh− vËy ®èi víi viÖc chuyÓn n−íc n»m trong khèi Céng ®ång chung tõng c«ng ®o¹n s¶n xuÊt sang n−íc kh¸c, ch©u ¢u, thu nhËp thùc tÕ trªn ®Çu ng−êi th−êng chØ cã ë Mü, lµ do sù nhËn thøc tõ 1960 ®Õn 1999 t¨ng 10% - nhanh h¬n so ch−a ®óng vÒ mèi t−¬ng quan ®Þnh l−îng víi møc trung b×nh cña c¸c n−íc ch©u ¢u - gi÷a viÖc lµm ®−îc chuyÓn ®i vµ viÖc lµm lµ thµnh viªn cña OECD. ViÖc h×nh thµnh ®−îc gi÷ l¹i. Trªn thùc tÕ sè l−îng chç lµm thÞ tr−êng chung ®· ®em l¹i gÇn 900 ngh×n ®−îc xuÊt ®i Ýt h¬n chç lµm ®−îc gi÷ l¹i rÊt vÞ trÝ viÖc lµm bæ sung cho c¸c n−íc T©y nhiÒu. Trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh gay g¾t ¢u (17). Râ rµng lµ ®Èy m¹nh c¸c qu¸ th× nh÷ng ngµnh ®Þnh h−íng vµo xuÊt tr×nh tù do ho¸ ®¶m b¶o lµm t¨ng râ rÖt sè khÈu buéc ph¶i gi¶m mäi chi phÝ ®Õn møc l−îng viÖc lµm vµ khèi l−îng s¶n xuÊt. tèi thiÓu. Nh÷ng ng−êi chñ cña c¸c c«ng ty HiÖn nay tû träng cña c¸c n−íc ph¸t triÓn lín cã thÓ nhËn ®Þnh: “§−îc th«i, ta xuÊt trong xuÊt khÈu thÕ giíi lµ 74,6% (trong ®i 10 chç lµm vµ sÏ nhËp khÈu dÞch vô cña ®ã, tû träng cña 7 n−íc ph¸t triÓn nhÊt hä, nh−ng ta cßn gi÷ 90 vÞ trÝ trong h·ng, chiÕm 44,5%) (18). Thªm n÷a, sù liªn kÕt v× vËy h·ng sÏ cßn sèng ®−îc” (19). Ngoµi néi bé c¸c n−íc thµnh viªn OECD ®−îc ra, nh− A. Teit kh¼ng ®Þnh, th−êng th× ®Èy m¹nh, trong khi ®ã nh÷ng mèi quan “c«ng nh©n cña c¸c chi nh¸nh n−íc ngoµi hÖ víi thÕ giíi cßn l¹i ®ang ë giai ®o¹n vµ c«ng nh©n cña c«ng ty mÑ kh«ng ph¶i h×nh thµnh vµ vÉn ch−a ®−îc æn ®Þnh. lµ nh÷ng ng−êi c¹nh tranh nghiªm träng, Thø hai, c¶i tæ c¬ cÊu nÒn kinh tÕ cña mµ gÇn nh− lµ hä bæ sung lÉn cho nhau. c¸c n−íc ph¸t triÓn diÔn ra ë quy m« nhá B×nh th−êng th× c«ng ty mÑ cã kh¶ n¨ng h¬n so víi ë c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn vµ t¨ng thªm s¶n phÈm nhê n¨ng lùc cña c¸c c¸c n−íc cã nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi, ®iÒu chi nh¸nh cña m×nh, còng nh− tËn dông nµy trong s¸ch b¸o cßn cã nh÷ng sù ®¸nh ®−îc nh÷ng −u thÕ kh¸c cña hä. Nh÷ng gi¸ kh¸c nhau. Mét mÆt ®©y lµ hËu qu¶ mèi liªn kÕt nh− vËy lµ thµnh tè quan tÊt yÕu cña tiÕn bé kü thuËt vµ më réng träng trong quan hÖ cña c¸c ®èi t¸c míi” héi nhËp quèc tÕ, tÊt nhiªn, nh÷ng ®iÒu (20). Møc thÊt nghiÖp thÊp ë nhiÒu n−íc nµy ®· gãp phÇn vµo t¨ng tr−ëng kinh tÕ, ph¸t triÓn vµ møc ®é thÊt nghiÖp cao t¹i cßn mÆt kh¸c - sù thay ®æi vai trß cña tõng c¸c n−íc cã møc tr¶ l−¬ng thÊp ®ang phñ ngµnh trong nÒn kinh tÕ nãi chung lµm nhËn ý kiÕn cho r»ng thÊt nghiÖp t¨ng lªn cho sù c¨ng th¼ng x· héi t¨ng thªm, ®Æc t¹i c¸c n−íc ph¸t triÓn lµ do hËu qu¶ cña biÖt lµ trong t−¬ng lai gÇn. C¸c ngµnh thu toµn cÇu ho¸. “Víi vÊn ®Ò viÖc lµm th× lîi tõ ngo¹i th−¬ng vµ c¸c ngµnh liªn quan chÝnh s¸ch nhµ n−íc vµ tiÕn bé kü thuËt lµ ®Õn xuÊt khÈu th× thiÕu nh÷ng nguån vèn nh÷ng yÕu tè quyÕt ®Þnh quan träng h¬n
  9. 54 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 10, 2006 so víi nh÷ng yÕu tè toµn cÇu ho¸” (21). - Stiglitz, khi ë c−¬ng vÞ lµ chuyªn gia kinh M. Intrilligeitor b×nh luËn vÒ hiÖn t−îng tÕ chÝnh cña Ng©n hµng thÕ giíi ®· ph¸c nµy nh− vËy. ra ba m¶ng trong gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò Mét khÝa c¹nh t¸c ®éng kh¸c cña toµn cña cuéc chiÕn chèng ®ãi nghÌo. cÇu ho¸ tíi thÞ tr−êng lao ®éng t¹i c¸c n−íc ¤ng ®· ®Ò nghÞ ph¶i “c©n nh¾c kü ph¸t triÓn lµ luång lao ®éng ®Õn tõ n−íc nh÷ng chiÕn l−îc h÷u hiÖu nhÊt kÝch thÝch ngoµi. Chñ yÕu ®ã lµ nh÷ng ng−êi s½n t¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ gi¶m bít ®ãi nghÌo; sµng thùc thi nh÷ng c«ng viÖc nÆng nhäc lµm viÖc víi chÝnh phñ c¸c n−íc ®ang ph¸t vµ kh«ng cã tr×nh ®é chuyªn m«n vµ nhËn triÓn ®Ó ¸p dông nh÷ng chiÕn l−îc nµy t¹i møc l−¬ng thÊp h¬n so víi c¸c c«ng nh©n ®Þa ph−¬ng; lµm tÊt c¶ nh÷ng g× cã thÓ t¹i b¶n ®Þa. TÝnh s¬ bé, ë ch©u ¢u sè l−îng c¸c n−íc ph¸t triÓn ®Ó xÝch gÇn l¹i quyÒn ng−êi nhËp c− chÊp nhËn nh÷ng c«ng viÖc lîi cña c¸c n−íc thuéc thÕ giíi ®ang ph¸t nh− vËy lµ ngang víi sè l−îng ng−êi thÊt triÓn vµ hç trî hä trong viÖc më cöa thÞ nghiÖp t¹i n−íc tiÕp nhËn hä (22). Lý do tr−êng hoÆc ®¶m b¶o nh÷ng sù trî gióp cã nµy biÖn gi¶i cho c¸c biÖn ph¸p h¹n chÕ sù hiÖu qu¶ h¬n” (23). nhËp c¶nh vµo c¸c n−íc ®ã. Song, râ rµng lµ sù tiÕp nhËn hä ®ang ph¸ vì c¸c nguyªn Nh−ng ngoµi sù hîp t¸c gi÷a c¸c quèc t¾c cña tù do th−¬ng m¹i v× nã c¶n trë sù gia vµ nh÷ng ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc gi¶m møc l−¬ng. NÕu xÐt ®Õn t−¬ng lai l©u quèc tÕ hiÖn cã th× vÉn cÇn ph¶i cã nh÷ng dµi th× qu¸ tr×nh lu©n chuyÓn søc lao ®éng h×nh thøc ph¸p lý míi cã thÓ gãp phÇn gi¶i quèc tÕ ph¶i dÉn ®Õn n©ng cao n¨ng suÊt quyÕt c¸c cuéc xung ®ét, b¶o vÖ lîi Ých cña toµn cÇu, v× ®ã lµ con ®−êng ®i ®Õn sù c¸c ®èi t¸c yÕu h¬n vµ ®−a ra c¸c chÕ tµi ph©n c«ng tèi −u nguån lùc lao ®éng. chèng l¹i nh÷ng ai vi ph¹m “luËt ch¬i” ®· *** ®−îc thõa nhËn chung. XÐt trªn gãc ®é t¸c ®éng tíi l¹m ph¸t “RÊt tiÕc lµ chóng ta kh«ng cã mét vµ t¨ng tr−ëng kinh tÕ, th× toµn cÇu ho¸ chÝnh phñ quèc tÕ chÞu tr¸ch nhiÖm tr−íc ®ãng vai trß tÝch cùc râ rÖt. Nh−ng còng toµn thÓ nh©n d©n c¸c n−íc kiÓm so¸t qu¸ cßn nhiÒu vÊn ®Ò quan träng, gÇn nh− tr×nh toµn cÇu ho¸”, - Stiglitz phµn nµn. mang tÝnh chÊt toµn nh©n lo¹i chø kh«ng HÖ thèng ®iÒu hµnh c¸c n−íc phô thuéc ph¶i mang tÝnh chÊt kinh tÕ n÷a. Thø lÉn nhau hiÖn t¹i lµ nh− thÕ nµy, “®¹i ®a nhÊt, toµn cÇu ho¸ ®Èy m¹nh sù phô thuéc sè... vÉn lµ kh«ng cã tiÕng nãi. §· ®Õn lóc lÉn nhau vµ n©ng cao tÝnh phøc t¹p cña hÖ ph¶i thay ®æi mét sè quy t¾c ®iÒu tiÕt trËt thèng, ®iÒu ®ã sÏ lµm t¨ng thªm møc ®é mÊt æn ®Þnh cña nã. Quy luËt nµy ®· ®−îc tù kinh tÕ thÕ giíi, xem xÐt l¹i c¸c thñ tôc c¸c nhµ sinh vËt häc ®−a ra, song cã lÏ nã ra quyÕt ®Þnh ë tÇm quèc tÕ, còng nh− vÊn còng biÓu hiÖn c¶ ë c¸c ph−¬ng diÖn x· ®Ò nh÷ng quyÕt ®Þnh ®ã ®−îc th«ng qua v× héi. Thø hai, vÊn ®Ò ph¸t triÓn vµ ph©n lîi Ých cña ai... Toµn cÇu ho¸ cã thÓ ®−îc phèi kh«ng ®ång ®Òu ®ang lµm s©u s¾c kiÕn t¹o l¹i, vµ khi nµo ®iÒu ®ã diÔn ra... thªm vÊn ®Ò vÒ c«ng b»ng x· héi. khi nµo tÊt c¶ c¸c n−íc cã quyÒn biÓu quyÕt ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ®éng ch¹m Song, tuy cßn nhiÒu khÝa c¹nh vµ tíi hä, lóc ®ã sÏ xuÊt hiÖn kh¶ n¨ng t¹o ra nhiÒu vÊn ®Ò tiªu cùc do toµn cÇu ho¸ g©y nÒn kinh tÕ toµn cÇu míi, ë ®ã kh«ng chØ ra, nh−ng qu¸ tr×nh nµy l¹i kh«ng thÓ ®¶o sù t¨ng tr−ëng trë nªn æn ®Þnh h¬n vµ Ýt ng−îc ®−îc. NhiÖm vô ®−îc ®Æt ra tr−íc c¸c tæ chøc quèc tÕ lµ hoµ hîp gi÷a lîi Ých biÕn ®æi h¬n, mµ c¶ nh÷ng thµnh qu¶ cña d©n téc vµ lîi Ých toµn nh©n lo¹i. Ng−êi nã sÏ ®−îc ph©n chia c«ng b»ng h¬n” (24). ®−îc gi¶i Nobel kinh tÕ n¨m 2001 hiÖn lµ gi¸o s− tr−êng ®¹i häc Columbia J. (xem tiÕp trang 63)

Download

capchaimage
Xem thêm
Thông tin phản hồi của bạn
Hủy bỏ