Xem mẫu

  1. TÁC D NG C A MÀU S C Wassily Kandinsky (1866-1944) Wassily [hay Vassili] Kandinsky (Vasily Vasilyevich Kandinsky) nhà danh ho g c Nga, là m t trong nh ng ngư i u tiên sáng t o l i v tr u tư ng c a h i ho hi n i. Sinh ra trong m t gia ình yêu âm nh c, v i song thân c a ông chơi dương c m và th c m, Kandinsky ã h c dương c m và trung h c m t thu nh và tr thành m t nh c sĩ iêu luy n trư c khi d n thân vào s nghi p h i ho . âm nh c ã nh hư ng r t nhi u n ngh thu t h i ho c a ông. Kandinsky ã t ng nói: "âm nh c là ngư i th y t i thư ng," và "Màu s c là phím àn, m t là cái búa p lên nó, tâm h n là th nh c khí có muôn ngàn dây cung. Còn ngư i ngh sĩ, h n là bàn tay
  2. nh có phím này hay phím n mà có ư c s rung ng úng i u c a tâm h n." Trong l ch s c a nhân lo i, ý ni m v s tương quan gi a màu s c và hoà âm ã ư c nhi u ngư i lưu ý n và ã gây c m h ng cho nc m t s nhà khoa h c, như Isaac Newton, ch ng h n. Tuy nhiên, Kandinsky là ngư i u tiên áp d ng ý ni m này vào th c hành h i ho v i m t lý thuy t c áo mà ông ã di n gi i qua nhi u bài vi t. TáC D NG C A MàU S C Ta hãy nhìn vào m t b ng pha màu v ph y màu s c. Có hai h u qu song song x y ra: 1. V phương di n thu n v t ch t, con m t c m giác màu s c. M t c m th y ư c nh ng c tính c a màu s c và thích thú vì v p c a nó. Ni m vui len vào tâm h n c a k thư ng ngo n ang n m nó như m t ngư i sành sõi n m ăn ngon. Con m t nh n m t s kích thích gi ng như tác d ng mà m t th c ăn có gia v gây ra trên kh u cái. Nhưng nó cũng r t có th vì ó mà tr nên tĩnh l ng và l nh mát như m t ngón tay khi ng t i nư c á. V y c m tư ng này hoàn toàn thu c v t ch t, cũng như m i th c m giác, trong kỳ h n ng n, và ch trên b m t. Tâm h n v a tr
  3. l i khép kín thì c m tư ng ó cũng tan bi n không l i m t d u v t. Trong khi ng vào nư c á, ngư i ta ch có th có m t c m giác l nh v t ch t. Khi ngón tay tr l i nóng, c m giác ã b quên i. Khi m t không còn th y màu s c, tác d ng v t ch t c a màu sơn cũng ngưng l i. C m giác v t ch t v cái l nh c a nư c á, khi i vào m t cách sâu m, nó làm th c d y nh ng c m tư ng khác càng ngày càng m nh hơn và có th kh i phát c m t chu i nh ng bi n c tâm linh. C m tư ng h i h t trên b m t v màu s c và s phát tri n c m tư ng ó cũng gi ng như v y. V i m t c m năng m c trung bình, nh ng v t quen thu c có m t tác d ng h i h t, trong khi nh ng v t mà ta trông th y l n u tiên gây ra nơi ta m t n tư ng sâu m. B i v y a bé khi th y r ng m i v t i v i nó u là nh ng th m i thì c m th y ư c th c t i c a th gi i. ánh sáng thu hút nó, nó mu n b t ư c ánh sáng và nó b b ng nh ng ngón tay. Th là t ó i v i ng n l a nó s th y s và th y n . Nó s bi t r ng ánh sáng không ph i ch có th làm h i, mà còn u i m t bóng t i và kéo dài bu i ban ngày, và l i có th un nóng, n u chín và ôi khi t o ư c m t c nh tư ng vui m t. Sau kinh nghi m ó, nó s làm quen v i ánh sáng và nh ng gì nó bi t ư c v ánh sáng s ư c nó ghi
  4. vào trong óc não. Cư ng c a s thích thú gi m d n và bi n m t. C nh tư ng ng n l a còn tranh u ch ng l i s d ng dưng, nhưng nó ã m t m t cách l ng l v quy n rũ c a nó. D n d n, th gi i t nh m ng. B y gi r t cu c ngư i ta m i bi t r ng cây c i cho bóng mát, r ng ng a ch y nhanh, r ng xe hơi còn ch y nhanh hơn n a, r ng chó thì c n, m t trăng thì xa, và con ngư i mà ta th y trong m t kính ch là m t dáng bên ngoài. Con ngư i càng phát tri n và hoàn thành mình, ph m vi nh ng c tính mà h n nh n bi t ư c nơi ngư i ta và s v t cũng l n lên. Ngư i ta và s v t khoác m t ý nghĩa và r t cu c ý nghĩa ó tan ra thành m t âm vang trong n i tâm. Màu s c i v i m t c m năng thô l ch có nh ng tác d ng h i h t và, s kích thích m t khi ã bi n m t, thì nh ng tác d ng ó cũng tiêu tán. Dù là sơ ng, nh ng tác d ng ó cũng bi n i. Nh ng màu sáng thu hút con m t nhìn và gi ư c nó hơn. Nh ng màu sáng và nóng còn gi ư c m t hơn n a: cũng như ng n l a thu hút con ngư i m t cách không làm sao c n ư c, màu son lôi cu n và kích thích cái nhìn. Màu vàng chanh tươi làm chói m t. M t không ch u n i màu ó. Ngư i ta có th b o
  5. như m t l tai b xé rách b i gi ng kèn chát chúa. M t nhìn nh p nháy và s m trong nh ng vùng sâu hút yên tĩnh c a màu lam và màu xanh. 2. Cái tâm linh mà màu s c ang tác d ng càng ư c khai hoá thì c m xúc mà tác d ng sơ ng ó gây ra trong tâm h n càng sâu m. Trong trư ng h p này nó ư c có thêm m t tác d ng tâm linh th hai. V y nên màu s c gây ra m t s rung c m tâm linh. Và hi u ng v t ch t h i h t c a nó, tóm l i, ch là con ư ng nó dùng i t i tâm h n. N u tác d ng th hai này th t s là m t tác d ng tr c ti p, như ngư i ta v n có quy n gi d theo nh ng gì ngư i ta v a m i ư c trông th y, hay trái l i, n u nó ch ư c ti p nh n do liên tư ng, thì th t khó mà phân nh ư c. B i tâm h n v n liên k t ch t ch v i th xác, m t c m xúc nào ó bao gi cũng có th do liên tư ng mà gây ra m t c m xúc khác áp ng l i. Màu , ch ng h n, vì ng n l a có màu , có th kh i phát m t s rung c m n i tâm gi ng như ch n ng c a ng n l a. Màu nóng có m t tác d ng kích thích. Ch c h n, b i vì nó gi ng màu máu, nên n tư ng mà nó t o ra có th là khó nh c, có th b o là au n n a. Màu s c, ây, ánh th c ký c c a m t nguyên ng l c v t ch t khác ang gây m t tác d ng khó nh c nơi tâm h n.
  6. N u lúc nào cũng như v y, th t d mà c t nghĩa b ng liên tư ng t t c nh ng hi u ng v t ch t c a màu s c không nh ng ch trên th giác mà còn trên nh ng giác quan khác. Ch ng h n b o r ng màu vàng sáng cho ta m t n tư ng chua và the b i vì nó làm ta nghĩ n m t qu chanh, ó là m t l i gi i thích c n ph i g t b . V v c a màu s c, nh ng thí d cũng không thi u gì, nhưng trong nh ng thí d ó l i gi i thích kia cũng không có giá tr gì hơn. M t v y sĩ Dresde k l i là m t trong nh ng b nh nhân c a ông, “m t ngư i phi thư ng và r t cao siêu”, có thói quen nói v m t th nư c x t r ng ông ta th y nó có m t v “xanh”. M t l i gi i thích khác có th ư c ch p nh n, dù khác nhưng cũng tương t như l i gi i thích trên. nơi m t ngư i ti n tri n m t cách th t phi thư ng, s xâm nh p vào tâm h n th t là tr c ti p, chính tâm h n cũng th t là m r ng cho t t c nh ng n tư ng n n i m i s kích thích i vào t n nó li n làm cho nh ng cơ quan khác có ph n ng ngay: trong trư ng h p c a chúng ta, là con m t — ph n ng nh c l i ti ng d i hay âm vang c a m t th nh c khí mà nh ng cung dây b rung chuy n do âm thanh c a m t nh c khí khác n lư t nó cũng rung ng. M t ngư i mà c m năng sâu s c cũng gi ng như nh ng
  7. chi c vĩ c m t t ã ư c ngư i ta àn nhi u l n, nh ng chi c vĩ c m ó ch ng nh m t tí là ã rung chuy n h t các dây cung. Dĩ nhiên, n u ngư i ta d ng l i l i gi i thích này, thì ph i ch p nh n r ng con m t có liên h ch t ch không nh ng ch v i v giác, mà còn v i nh ng giác quan khác, là i u v l i cũng ã ư c ch ng th c b i kinh nghi m. Có nh ng màu có v như s n sùi và làm chói m t. Nh ng màu khác trái l i cho ta m t n tư ng láng bóng, m n màng. Ngư i ta s thích nâng niu nh ng màu ó (t d như màu lam outremer s m, màu xanh chrome, màu laque). Chính c m giác ó gây ra s khác bi t trong các màu s c, gi a nh ng màu nóng và nh ng màu l nh. Có nhi u màu, như màu laque, có v m m d u và êm ái; có nhi u màu khác, như xanh cobalt, màu xanh lam (ôxýt), lúc nào cũng c ng và khô, ngay c khi chúng ra kh i ng màu. Ngư i ta v n thư ng nói t i “hương v c a màu s c”, hay v âm thanh c a chúng. Và vì âm thanh ó là hi n nhiên, nên không có m t ai có th tìm th y m t s gi ng nhau gi a màu vàng chói và nh ng n t th p c a àn dương c m ho c gi a gi ng soprano và màu laque s m. D a trên s liên tư ng, l i gi i thích này không bi n gi i
  8. nh ng trư ng h p quan tr ng nh t. M i ngư i u bi t tác d ng c a ánh sáng màu trên th xác, cái tác d ng mà khoa tr b nh b ng màu s c thư ng dùng. Nhi u l n, trong m t vài b nh th n kinh ngư i ta ã th dùng, v i nh ng m c ích ch a b nh, nh ng c tính c a màu s c. Và ngư i ta ã quan sát th y r ng ánh sáng làm b s c cho tim, và ngư c l i, màu lam làm cho nh p tim ch m l i và còn có th , ít ra là trong ch c lát, làm cho nh p tim tê li t. R i thay vì s ki n nh ng h u qu tương t cũng có th ư c quan sát nơi thú v t và nơi th o m c nên l i gi i thích ó m t h t c giá tr . Cho r ng màu s c ti m n m t s c m nh tuy còn chưa ư c bi t nhi u nhưng có th t, hi n nhiên, và tác d ng trên kh p th xác con ngư i cũng không ph i là ít chính xác. Hơn n a ngư i ta không ph i ch d a trên liên tư ng mà thôi gi i thích tác d ng c a màu s c trên tâm h n. Màu s c, tuy th , là m t phương cách gây nh hư ng tr c ti p trên tâm h n. Màu s c là phím àn, m t là cái búa p lên nó, tâm h n là th nh c khí có muôn ngàn dây cung. Còn ngư i ngh sĩ, h n là bàn tay nh có phím này hay phím n mà có ư c s rung ng úng i u c a tâm h n.
  9. V y s hoà h p các màu s c dĩ nhiên ch ư c d a trên nguyên t c c a s va ch m h u hi u. Tâm h n con ngư i, ư c khích ng ngay i m d c m xúc nh t, ã áp l i. N n t ng ó, chúng ta g i nó là Nguyên t c c a s C n Thi t N i Tâm.