Xem mẫu

  1. Sân Kh u Tu ng Tu ng là m t trong nh ng lo i hình sân kh u c s c, là ngh thu t k ch hát truy n th ng c a dân t c Vi t Nam. Tu ng ã phát tri n m t cách hoàn ch nh vào th k XVIII. Tuy nhiên ph i n th k XIX (dư i tri u i nhà Nguy n) tu ng m i bư c vào giai o n c c th nh. Dư i tri u i các vua nhà Nguy n Tu ng ư c c bi t coi tr ng. Nhà hát Tu ng u tiên ư c xây d ng trong cung dành cho vua, hoàng h u và các quan l i xem, ó là Duy t Th ư ng (th i Gia Long), Thanh Bình Th ư ng (th i Minh M ng), Minh Khiêm ư ng (th i T c) và r t nhi u nhà hát Tu ng ư c xây d ng ngoài dân gian. V n i dung, các v Tu ng c u có m t n i dung như: Vua già y u băng hà khi t lâu trong tri u ã có thái sư mu n làm ph n. Thái sư lên n m ngôi sau khi vua ch t, quy t gi t th phi và hoàng t cũng như mu n chia r phe
  2. trung th n. Tuy nhiên các trung th n không qu n hi sinh gian kh b o v th phi và hoàng t b ng m i giá. Dư i danh nghĩa c a hoàng t h chiêu l p binh mã, giành l i ngôi cho hoàng t , tri u ình tr l i c nh yên bình. Cũng n i dung trên ư c lưu truy n dư i d ng ng n hơn “Vua băng, n nh ti m, hoàng t m c n n, tư ng xua quân lùng, kép r ng c u vi n, di t n nh, nh ô”. "Sơn H u" V i sư n truy n như trên tác gi Tu ng c sáng tác ư c r t nhi u v , m i v th hi n m t s c thái khác nhau. Tu ng c có n i dung như trên nên k t chuy n thư ng có h u.
  3. Cũng như c t truy n “Vua băng … nh ô” xuyên su t trong các v Tu ng c , xưng danh là m t trong nh ng c trưng c a ngh thu t Tu ng c . Khi di n viên ra sân kh u h t xưng danh mình là ai, xu t thân th nào, suy nghĩ ra sao … (xưng danh thư ng giành cho các nhân v t chính). Qua ph n xưng danh c a mình nhân v t ã gi i thi u v i ngư i xem tên mình, ch c danh, suy nghĩ trong ó bao hàm c ý ca ng i ( i v i nhân v t chính di n) hay phê phán ( i v i nhân v t ph n di n). Theo nhà nghiên c u M ch Quang nói trong cu n sách “Tìm hi u ngh thu t Tu ng” thì ào kép không ch òi h i có thanh và s c mà ph i luy n ư c b n c tính : Th c, Tinh, Khí, Th n Th c : nghĩa là “chín”, ngư i di n viên không ch hát úng hơi úng nh p, múa úng b mà ph i bi t áp d ng các k thu t ó m t cách sáng t o và linh ho t vì n u bi t k thu t mà chưa “chín” s b chê “ ngh thì khá mà di n thì d “.
  4. Tinh : nghĩa là tinh tuý, di n viên ph i n m rõ b n ch t c a các vai (trung, n nh, văn võ) khi di n vai nào ra vai ó. Khí : nghĩa là cá tính trong tính cách i n hình. Ví d cùng là vai vua nhưng Lưu B nhà Hán không gi ng Tri u Khuông D n nhà T ng. Th n : là tâm h n hay s c s ng bên trong. Có th nói óng tu ng có th n khó hơn so v i óng “ úng i u”. B tk m t a con tinh th n nào (tác ph m) ư c ra i u ch a ng m t hình tư ng mà tác gi g i g m. Trong Tu ng c , hình tư ng ư c xây d ng là nh ng ngư i trung thành n cùng (phò vua m i lên ngôi) ngay c khi tình thân c a h b chia c t. "Tam n vương"
  5. Hình tư ng này chúng ta d dàng g p trong v Tu ng c “Tam n vương” khi lão T gi t ch t Kim Hùng (con trai ông) vì Kim Hùng ã theo quân ph n lo n. Cùng v i vi c xây d ng hình tư ng m t trung th n , vi c xây d ng hình tư ng không có th t cũng ư c ưa vào truy n. Hình tư ng ó xu t hi n như m t v th n khi phe chính nghĩa g p khó khăn. Trong v “Sơn H u”, ng Kim Lân ra ánh l c hư ng b n T Thiên Lăng, T Ôn ình cho Phàn nh Công ưa hoàng t i ch n. Chi ti t mang tính ch t như m t v th n là sau khi b chém u, ông ã sách u mình, toàn thân sáng r c như ng n u c soi ư ng cho phe chính di n n nơi an toàn. Sân kh u Tu ng thư ng ư c bài trí ơn gi n vì ngh thu t Tu ng dùng th pháp khoa trương cách i u và bi u trưng ư c l . Ví d như : hoá trang m t n , n p nhăn trên m t ngư i, chi c roi ng a có th thay cho m t con ng a, mái chèo thay cho con thuy n, m t vài ngư i lính thay cho hàng v n ngư i, m t vài bư c chân k t h p v i hát và c ch hành ng thay cho v n v n d m trư ng.
  6. Nói n s phát tri n c a ngh thu t Tu ng không th không nh c n công óng góp to l n c a nh ng ông vua tri u Nguy n. Sau Gia Long, Minh M ng là ông vua hi u Tu ng, thư ng óng vai ngư i b o tr cho ngh thu t Tu ng. Ông t riêng m t th g i là “Hoà Thanh th ” chuyên lo vi c qu n lý và sáng tác âm nh c, ca hát xư ng. Vua T c (cây i th trong r ng văn hoá i ngàn x Hu ), ông là ngư i t ch c quá trình sáng tác và “nhu n s c” tác ph m c a nhi u danh nho có nhi u pho Tu ng c n i ti ng như : “Qu n phương hi n thu ”, “ ng Kh u Trí”, “Di n Võ ình”, “Tr n Hương các”, “H sanh àn”, “Sơn H u” …
  7. Dàn nh c Tu ng g m - B gõ : Tr ng cái, tr ng chi n, thanh la, não b t, chuông, mõ - B hơi : kèn b u, sáo - B dây : nh , h , i, ti u - B g y : nguy t, tam, t (ngày nay thêm tranh) M t s v Tu ng c tiêu bi u như: - Sơn H u - Tri u ình Long - ào Phi Ph ng - Tam N Vương - ào Tam Xuân - M c Qu Anh - Lý Ph ng ình - Trương Nh c
  8. - Ngo i t dâng u - Th t Hi n Quy n M t s v Tu ng cách tân tiêu bi u như: - Ti ng g i non sông (Kính Dân) - Thám (Mai H nh, B u Ti n, oàn Khoái) - Su i c Hoa (Thuỳ Linh, Hoàng c Anh) - Hoàng hôn en (Tr n Phùng, Ti n Th ) - Lý Chiêu Hoàng (Lê Duy H nh, Văn S ) - H Quý Ly (Xuân Y n)
  9. M t s v tu ng hài tiêu bi u như : - Nghêu, Sò, c, H n - Trương Nh c - Trương Ngáo úc chuông - Tr n B M t s trích o n tiêu bi u như: - H Nguy t Cô hoá cáo - Ngũ bi n - Châu Sáng qua sông
  10. - Bá p kh o l ng c m - Châu Sương c y râu - Bách ao Di m Thiên Hùng - Tri u T - Xuân ào c t th t - M nh Lương b t ng a - Ông già cõng v i xem h i - M c Qu Anh dâng cây - ào Tam Xuân l ng trào
  11. Tu ng có s h p d n ngư i xem như m t ma l c. i u này ư c th y rõ qua câu ca dao : Ăn no r i l i n m khèo Nghe gi c tr ng chèo b b ng i xem. Tháng ba tháng tám n m suông Nghe gi c tr ng Tu ng c l t i xem.