Ren luyen ki nang so sanh cho tre mau giao 5-6 tuoi trong hoat dong lam quen voi van hoc

  • 3 months ago
  • 0 lượt xem
  • 0 bình luận

  • Ít hơn 1 phút để đọc

Giới thiệu

Bai viet nay phan tich va de xuat mot quy trinh ren luyen ki nang so sanh cho tre trong hoat dong lam quen voi van hoc duoc tien hanh theo trinh tu 5 buoc: Nghe va nhan dien cau tho so sanh; nhac lai so sanh; dam thoai ve so sanh; noi loi so sanh; trai nghiem so sanh

Thông tin tài liệu

Loại file: PDF , dung lượng : 1.03 M, số trang : 5 ,tên

Xem mẫu

Chi tiết

  1. VJE Tạp chí Giáo dục, Số 462 (Kì 2 - 9/2019), tr 36-40 RÈN LUYỆN KĨ NĂNG SO SÁNH CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI TRONG HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI VĂN HỌC Nguyễn Thị Minh Phương - Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Ngày nhận bài: 05/7/2019; ngày chỉnh sửa: 08/8/2019; ngày duyệt đăng: 16/8/2019. Abstract: In this article, we analyze and propose a process to train comparative skills for children in activities of familiarizing with literature which conducted in 5 steps: Listening and identifying comparative verses; repeat comparison; conversation about comparison; say comparisons; experience the comparison. This training process will both help children develop thinking and help children develop language and participate in communication activities more effectively. Keywords: Skill, comparison, preschool children, activity, literature. 1. Mở đầu trong hiện thực khách quan mà trẻ được tiếp xúc chính là So sánh là một trong những thao tác dùng để nhận đối tượng cần phải nhận thức. Còn trong hoạt động làm thức thế giới, nhận thức hiện thực khách quan. So sánh quen với văn học thì đối tượng cần nhận thức của trẻ lại được sử dụng thường xuyên trong mọi hoạt động thuộc là những âm thanh, những câu chữ. Đó là những lời nói tất cả những lĩnh vực khác nhau của đời sống thường mang nội dung trừu tượng không thể sờ mó, cầm nắm ngày. Ngay từ khi còn được bế ẵm trên tay cho tới khi mà chỉ có thể nhận thức thông qua suy luận, liên tưởng. chập chững biết đi rồi tới trường mẫu giáo, có lẽ trẻ Những câu văn, câu thơ là thứ ngôn ngữ cô đọng, hàm không ít lần được nghe bà nói nựng, mẹ hát ru những lời súc, giầu hình ảnh, nhiều tầng nghĩa, nhiều lượng thông thơ, câu hát mang đậm các hình ảnh so sánh. Phần nào tin nên rất khó nắm bắt đối với trẻ. đó trẻ hiểu về thế giới xung quanh qua các hình ảnh so - Trong hoạt động làm quen với văn học, trẻ được tiếp sánh trong lời mẹ ru, mẹ hát ấy. Như vậy, rõ ràng là xúc với câu văn, câu thơ để tìm hiểu về chúng và vì vậy những câu nói, những cách nói so sánh trẻ đã được làm câu văn, câu thơ với cách thức tổ chức ngôn từ phải trở quen từ rất sớm và không phải là quá xa lạ khi trẻ bước thành đối tượng cần nhận thức. Nhưng ở đây, bản thân chân vào trường mẫu giáo. Có lẽ không phải là quá khi việc tổ chức ngôn từ của câu văn, câu thơ ấy chưa phải là chúng ta nói rằng, thế giới trẻ thơ là thế giới của tưởng cái đích cuối cùng của nhận thức văn học. Việc tổ chức tượng và so sánh. Qua tưởng tượng và so sánh, trẻ vừa ngôn từ mới chỉ là phương tiện để đạt tới mục đích. Nếu có thể khám phá và nhận thức về hiện thực, vừa có được nhận thức của trẻ chỉ dừng lại ở đấy thì câu văn, câu thơ cách sử dụng so sánh sinh động, giúp cho lời nói thêm đa mới chỉ có “xác” mà chưa có “hồn”, trẻ mới chỉ tiếp xúc dạng và giầu hình ảnh. “Chất màu” để nuôi dưỡng và được với những tín hiệu vật chất mang tính kí mã của phát triển trí tưởng tượng và so sánh ấy cho trẻ chính là ngôn ngữ. Bởi vậy, việc giải mã các tín hiệu ngôn ngữ ấy những hoạt động kể chuyện, đọc thơ của cô trong nhà để nắm bắt được nội dung kí gửi, những điều nằm sau trường, hay nói một cách khác chính là trong hoạt động các câu chữ mới là điều hết sức cần thiết. Đây mới là làm quen với văn học. “phần hồn” của câu văn, câu thơ. Vì thế có thể thấy trong 2. Nội dung nghiên cứu hoạt động làm quen với văn học, trẻ sẽ phải có hai lần 2.1. Sự khác biệt giữa rèn luyện so sánh cho trẻ trong nhận thức: lần thứ nhất (trực tiếp) là nhận thức về cách hoạt động làm quen với văn học với các loại hoạt động thức tổ chức ngôn ngữ (là hình thức, mang tính vật chất) khác và lần thứ hai (gián tiếp) là nhận thức về những điều mà tác giả gửi gắm trong hình thức ấy (là nội dung, mang - Trong hoạt động giáo dục ở trường mầm non, có hai tính tinh thần). Trong hai đích này thì đích nhận thức nội loại hoạt động nâng cao kĩ năng so sánh cho trẻ một cách dung mới là đích giữ vai trò quan trọng nhất, là cái đích hiệu quả nhất là: hoạt động khám phá môi trường xung cuối cùng của hoạt động làm quen với văn học. quanh và hoạt động làm quen với văn học. Nếu trong hoạt động nhận thức khám phá môi trường xung quanh, - Đã nói đến hoạt động làm quen với văn học là nói khi cần phải nhận thức một đối tượng nào đó thì trẻ được đến cảm xúc, cảm nhận, sự rung động, sự liên tưởng... tiếp xúc trực tiếp với đối tượng ấy. Những đối tượng đó Nếu điều này là xảy ra thường xuyên với trẻ khi tham gia thường là những vật thật (cũng có thể là mẫu vật hay hoạt động làm quen với văn học thì ngược lại, điều này tranh ảnh…), trẻ được nhìn tận mắt, được sờ mó, cầm lại rất ít khả năng xảy ra khi trẻ tham gia hoạt động khám nắm tận tay. Hay nói một cách khác, đối tượng tồn tại phá môi trường xung quanh. Khi nghe một câu văn, câu 36 Email: minhphuongsphn@gmail.com
  2. VJE Tạp chí Giáo dục, Số 462 (Kì 2 - 9/2019), tr 36-40 thơ nào đó, mỗi người sẽ có một liên tưởng, một cảm xúc tính trực quan trong hoạt động làm quen với văn học của rất khác nhau, nhiều khi trái ngược nhau. Trước một câu trẻ giảm đi rất nhiều. Bởi vậy, khi đọc thơ, GV cần đọc văn, câu thơ, trước một sự so sánh nào đó được nghe giáo chậm và rõ ràng để giúp trẻ nghe rõ từng câu, từng tiếng. viên (GV) đọc, trẻ có thể có thưởng thức theo cách riêng, Việc đọc này, GV có thể phải tiến hành tới hai hoặc ba cảm nhận theo cái “tôi” của mình. Trẻ nhìn nhận mọi việc lần nếu như bài thơ, đoạn thơ có nội dung còn xa lạ, hoặc xung quanh, đánh giá cái tốt, cái xấu trong đời sống theo âm điệu, vần điệu có phần nào đó trúc trắc, khó nghe, khó đúng cách cảm, cách nghĩ của cái “tôi”. Khi trải nghiệm nhớ với trẻ. Với những câu so sánh, GV có thể đọc nhấn so sánh, trẻ có thể nói ra cái riêng của mình theo các mẫu giọng hơn, trọng âm mạnh hơn những câu khác để lôi so sánh đã được nghe, được dạy. Cái riêng được trẻ nói kéo, thu hút được sự chú ý của trẻ. Việc đọc chậm và ra ấy đã làm nên chất hồn nhiên, trong sáng của trẻ. Cái nhiều lần như vậy là cơ sở để giúp trẻ hiểu được nội dung riêng ở đây không đồng nhất với cái hay, cái sáng tạo. văn bản và nhận ra câu thơ so sánh. Cái hay, cái sáng tạo là mức cao trong thang đo giá trị - Trẻ nhận ra câu so sánh. Để trẻ có thể thực hiện được sản phẩm của hoạt động nói chung và của hoạt động hoạt động so sánh, việc đầu tiên là trẻ phải làm quen với ngôn ngữ nói riêng. Hay có thể là về ý, sáng tạo có thể là mô hình so sánh, đặc biệt là phải nhận ra được câu so sánh. về lời, vừa hay vừa sáng tạo là đạt thang giá trị cao nhất Cách đơn giản và dễ nhận biết nhất đối với trẻ chính là các về việc chọn ý, tạo lời. Nếu đòi hỏi như vậy đối với cái từ ngữ so sánh. Bởi vậy, việc GV cần làm là giúp trẻ nhận riêng, thì quả thật trẻ mẫu giáo khó có thể đạt được. Bởi diện so sánh thông qua việc nhận diện từ ngữ so sánh tiêu vậy, cái riêng trong so sánh của trẻ có thể chỉ là việc trẻ biểu nhất, điển dạng nhất. Đó chính là từ “như”. Hễ có từ nói lời so sánh khác với mẫu của tác phẩm, chưa đạt tới “như” là có so sánh. Điều này được in đậm vào nhận thức độ chính xác cao, nhưng lại là cách cảm, cách nghĩ chỉ của trẻ như một cơ sở nhận diện so sánh. Còn những từ có ở lứa tuổi của trẻ. ngữ so sánh khác, ví dụ: “giống như, tựa như, hệt như, 2.2. Quy trình rèn luyện kĩ năng so sánh cho trẻ trong tương tự như...”, dựa trên cấu trúc so sánh có “như” cũng hoạt động làm quen với văn học (thơ ca) sẽ dần dần được trẻ tiếp nhận một cách thuận lợi. Đây là việc nhận diện so sánh từ đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến Bước 1: Trẻ nghe và nhận ra câu so sánh khó, từ gần gũi đến xa lạ. Có tiến hành như vậy, trẻ mới Mục đích: Bước này hướng đến việc giúp trẻ nghe và nhận thức dễ dàng và tránh được sự mệt mỏi trong hoạt nhận ra câu so sánh trong lời đọc của GV. Đây là bước động làm quen với so sánh. Như vậy, để trẻ có thể nhận ra đi đầu tiên dẫn trẻ đến với văn học, đến với hoạt động so nhanh chóng và dễ dàng câu so sánh trong đoạn thơ hoặc sánh trong văn học. Vì trẻ chỉ có thể tiếp xúc với câu thơ bài thơ, GV giúp trẻ ghi nhớ: trong câu văn, câu thơ nếu qua lời đọc, bởi vậy việc GV đọc là nhằm giúp trẻ hiểu câu nào sử dụng các từ: “như”, “giống”, “giống như”... được ngôn từ và bước đầu nhận ra được nội dung bài thơ. thì câu đó là câu so sánh. Cách tiến hành Bước 2: Nhắc lại so sánh - Tạo tâm thế nghe và giao nhiệm vụ cho trẻ. Để trẻ Mục đích: Nếu bước 1 đơn giản chỉ là việc trẻ được nghe có kết quả - nghĩa là nghe hiểu được phần nào đó nghe và nhận ra câu so sánh trong quá trình nghe ấy thì nội dung và nhận ra câu so sánh - GV cần phải tạo tâm bước 2 lại hướng đến việc giúp trẻ nhắc lại được câu so thế nghe cho trẻ. Không phải lúc nào trẻ cũng sẵn sàng sánh có trong bài thơ, đoạn thơ. Để có thể tiếp tục tham chuyển từ dạng hoạt động này sang dạng hoạt động khác. gia vào tìm hiểu so sánh, trẻ buộc phải nói lại được những Trẻ rất khó chuyển nhanh, chuyển ngay tức thì từ trạng câu thơ có sử dụng phép so sánh đó để làm cơ sở cho việc thái vui chơi sang trạng thái học tập, từ trạng thái hoạt đàm thoại ở bước sau. Nếu trẻ không nhắc lại được câu động chân tay sang trạng thái hoạt động trí óc, hay hoạt thơ, nghĩa là trẻ không nhớ câu thơ, trẻ không thể tham động nghe nhìn. Thường thì vì mải mê việc riêng hoặc gia đàm thoại, trò chuyện về chính câu thơ ấy. Bởi vậy, mải mê nói chuyện cùng bạn, hay đang thích thú với đồ việc nhắc đi nhắc lại nhiều lần những câu thơ này sẽ giúp chơi nào đó, trẻ mất tập trung, không quan tâm đến việc trẻ có điều kiện để ghi nhớ câu so sánh, nhớ những hình nghe GV đọc thơ. Bởi vậy, khoảng thời gian tạo tâm thế ảnh hoặc cách so sánh đã được nghe đó. này chính là khoảng thời gian đủ để GV giúp trẻ quay trở Cách tiến hành lại, tập trung trở lại để nghe đoạn thơ GV sẽ đọc. - GV gợi ý. Sau khi được nghe GV đọc đoạn thơ, trẻ - Trẻ nghe đoạn thơ. Đây là bước đầu tiên của trẻ có thể không tự mình nói lại được câu so sánh có trong trong hoạt động làm quen với đoạn thơ, bài thơ. Trong đoạn thơ đó. Bởi vậy cần có sự gợi ý của GV. Ví dụ, với hoạt động làm quen với văn học, trẻ chỉ được dùng thính bài “Trăng sáng” của Nhược Thủy trong chương trình giác để tiếp nhận vỏ âm thanh - cái biểu đạt mang tính làm quen với văn học, GV có thể gợi ý để trẻ nhận ra so vật chất - của tín hiệu ngôn ngữ. Do đặc điểm này mà sánh bằng các câu hỏi như sau: 37
  3. VJE Tạp chí Giáo dục, Số 462 (Kì 2 - 9/2019), tr 36-40 + Ai cho cô biết, câu “Trăng hồng như quả chín” có bài thơ cũng như trong phép so sánh. Nếu không đàm phải là so sánh không? - Có. thoại với trẻ, GV sẽ không có thông tin phản hồi về việc + Vì sao các con lại cho là một so sánh? - Vì có từ trẻ hiểu chính xác đến mức nào nội dung, hình ảnh, âm “như”. thanh, vần điệu được dùng trong văn bản. Chỉ qua đàm + À, đúng rồi! Câu “Trăng hồng như quả chín” là thoại, trò chuyện với trẻ, GV mới có thể biết trẻ còn điểm một câu so sánh. nào nhận thức sai, không chính xác để uốn nắn, chỉnh Bằng cách dắt dẫn và gợi mở như vậy, GV tiếp tục sửa. Tất nhiên là việc đàm thoại, trò chuyện với trẻ về bài hướng dẫn trẻ tìm những câu so sánh khác trong bài thơ. thơ, câu thơ, dòng thơ không chỉ là việc đàm thoại xoay Khi trẻ tìm đủ các câu so sánh có trong bài thơ, GV sẽ quanh phép so sánh. GV vẫn phải đàm thoại với trẻ về nhắc những câu so sánh ấy và sau đó cho trẻ nói lại những những nội dung, yêu cầu theo đúng nhiệm vụ của tiết câu so sánh vừa tìm được. hoạt động cho trẻ làm quen với văn học. - GV nhắc lại các câu so sánh để trẻ nói theo. Với Cách tiến hành những bài thơ, có nhiều lần so sánh, trẻ khó có thể nhớ - Đàm thoại về nội dung được nghe. Việc nghe của hết được những câu so sánh ấy trong khoảng thời gian trẻ trong hoạt động làm quen với văn học không phải chỉ ngắn. Bởi vậy, sau khi trẻ tìm ra được những câu so sánh là nghe để nghe mà còn là nghe để hiểu và cảm thụ văn ấy, GV cần nhắc lại đầy đủ tất cả những câu so sánh đó. bản. Chỉ khi trẻ hiểu được nội dung, trẻ mới có thể cảm Việc nhắc lại các câu so sánh có trong bài thơ có thể do thụ được cái hay của lời văn, lời thơ được nghe. Không GV chủ động thực hiện, nhưng cũng có thể được tiến hiểu được nội dung, hoặc nội dung không được trẻ nhận hành theo cách dắt dẫn, cô nói trước và trẻ sẽ nhắc lại thức đầy đủ thì trẻ không bao giờ có cảm xúc, không bao theo. Ví dụ, GV nói và trẻ nhắc lại: Trăng hồng như quả giờ thích nhớ những câu văn câu thơ ấy. Chính vì vậy, chín; Trăng tròn như mắt cá; Trăng bay như quả bóng. việc GV tiến hành đàm thoại với trẻ vừa là một hoạt động Hoạt động này giúp trẻ có thể thuộc những câu thơ nhanh giúp trẻ hiểu nội dung để từ đó cảm thụ được cái hay của hơn. Tới khi trẻ đã thuộc rồi, GV nên để trẻ tự nói những văn bản đã được nghe, mà còn vừa là hoạt động giúp trẻ câu thơ đó. Việc GV dắt dẫn trẻ nhắc lại những câu vào hứng thú ghi nhớ những câu văn câu thơ được học. một thời điểm kết thúc hoạt động nhận diện các câu so Những câu hỏi GV đặt ra với trẻ có thể là: Con vật, đồ sánh như vậy sẽ giúp trẻ lưu giữ tốt hơn những câu thơ vật, hiện tượng, sự việc... nào đã được tác giả nói đến này trong bộ nhớ của mình. trong bài thơ? Chúng có những đặc điểm gì nổi bật, - Trẻ tự mình nhắc lại câu so sánh. Việc GV nhắc lại những hoạt động nào là đáng chú ý nhất? Bài thơ này, những câu so sánh trong bài thơ là cần thiết đối với trẻ, tác giả muốn khuyên các con điều gì?... nhưng muốn giúp trẻ thuộc và nhận thức được so sánh, - Đàm thoại về đối tượng so sánh (vế A). Để có thể thì hoạt động làm quen với văn học ở trường mẫu giáo rèn luyện được cho trẻ khả năng so sánh trong hoạt động tuyệt đối không thể chỉ là hoạt động của GV. Vì thế, GV làm quen với văn học thì việc đàm thoại không chỉ dừng cần cho trẻ nhắc lại, nói lại câu so sánh đó trong bài thơ. lại ở tìm hiểu nội dung thuần túy mà GV còn cần phải Việc trẻ tự mình nói lại, đọc lại được những câu so sánh tiếp tục đàm thoại với trẻ về phép so sánh được sử dụng như thế, một mặt vừa giúp các em nhớ thơ, thuộc thơ, trong bài thơ. Hoạt động đàm thoại này thường bắt đầu mặt khác vừa giúp các em nhận thức được về phép so bằng việc hướng trẻ vào việc phát hiện đối tượng so sánh sánh một cách có chủ định, có ý thức. Và khi trẻ nhắc lại (vế A). Đối tượng ấy trong cấu trúc so sánh là đối tượng những câu thơ này cũng chính là lúc trẻ đã thực sự tham còn chưa hiểu rõ, cần phải nhận thức, bởi thế việc xác gia vào nhận thức về so sánh. Những lời đầu tiên, có thể định đối tượng A là bắt buộc. trẻ không nhắc lại hết được câu thơ, hoặc trẻ chỉ nói được - Đàm thoại để nhận ra chuẩn so sánh (vế B). Vế B một phần câu thơ thậm chí nói sai câu thơ. Nhưng đó là trong cấu trúc so sánh là vế in đậm dấu ấn về thẩm mĩ, việc bình thường, không có gì đáng ngại. Bởi lẽ việc mới về cảm xúc, thái độ của tác giả đối với đối tượng được làm quen với so sánh có thể khiến trẻ có những bỡ ngỡ, đem ra so sánh trong vế A. Tất nhiên, ở lứa tuổi mẫu giáo, chập chững ban đầu. Nhưng chỉ cần sau một vài lần luyện GV chỉ cần chỉ ra tình cảm, thái độ này ở một mức độ tập và được GV hỗ trợ, sửa chữa, trẻ sẽ thành thạo với nào đấy mà thôi, ví dụ như: yêu, ghét, thích thú, ngợi hoạt động này hơn và dần dần nhắc lại, đọc lại những lời khen... là đủ mà không thật cần phải phân tích kĩ. Khi trẻ so sánh một cách trôi chảy và rõ ràng. tìm ra được vế B thì điều đó cũng có nghĩa là trẻ đã hiểu Bước 3: Đàm thoại về nội dung văn bản và câu so được chuẩn so sánh là cái gì, con gì, vật gì, hiện tượng sánh gì, đáng yêu hay đáng ghét... Đây cũng là lúc trẻ sẽ hiểu Mục đích: Nhằm giúp trẻ hiểu được nội dung văn được, mặc dù trẻ không thể nói ra được thành lời, cấu bản, hiểu được câu chữ, hình ảnh được sử dụng trong trúc cốt lõi của so sánh chính là: một đối tượng được đem 38
  4. VJE Tạp chí Giáo dục, Số 462 (Kì 2 - 9/2019), tr 36-40 ra so sánh và một đối tượng được dùng để làm chuẩn so buộc phải nhắc lại cả câu có cấu trúc so sánh, mà không sánh. Không có hai đối tượng ấy sẽ không thể có so sánh. được dùng từ ngữ “mắt cá” để trả lời vì trẻ phải nói lời - Đàm thoại để trẻ nhận ra phương diện so sánh. Hai so sánh mà không phải là nói từ so sánh. Sau đó cô nhắc đối tượng có thể có nhiều điểm giống nhau. Vì thế, việc lại một lần nữa câu chứa cấu trúc so sánh:“Trăng tròn GV đưa ra điểm cần đối chiếu giữa hai đối tượng, hay như mắt cá”. Khi trẻ nhắc lại đầy đủ câu thơ ấy, cấu trúc nói khác đi đưa ra phương diện cần phải so sánh, như: ấy là trẻ đã nhận thức được mẫu so sánh và làm quen màu sắc, hình dáng, kích thước... thì trẻ sẽ nhận thức dễ được với cách nói lời so sánh. dàng hơn. Với những câu hỏi dắt dẫn, trẻ có thể nhận ra - Trẻ nói theo mẫu. Khi trẻ đã nói lại được thành thạo được phương diện so sánh ấy. Và khi trẻ hiểu được theo mẫu, GV nâng cao hơn yêu cầu rèn luyện. GV có thể phương diện so sánh là gì thì trẻ sẽ tự nhận ra rằng đối chỉ đưa ra vế A còn trẻ tự suy nghĩ và lựa chọn đối tượng tượng A có thể giống đối tượng B ở màu sắc nhưng riêng theo ý mình trong vế B. Lúc này, trẻ không được nói không giống ở hình dáng; giống đối tượng C ở hình dáng lại vế B đã có ở câu thơ mẫu mà trẻ chủ động, tự quyết nhưng không giống ở tính chất; giống đối tượng D ở tính định chọn và đưa ra một đối tượng khác được dùng làm chất nhưng không giống đối tượng C ở hoạt động... Hoạt chuẩn so sánh trong vế B. Hoạt động so sánh theo mẫu có động so sánh vừa giúp trẻ phát triển nhận thức vừa giúp độ khó hơn việc nói lại mẫu. Bởi lẽ, hoạt động nói lại mẫu trẻ phát triển tư duy là như vậy. chỉ cần thuộc là nói lại được. Nhưng nói theo mẫu buộc trẻ vừa phải thuộc mẫu, vừa phải suy nghĩ, liên tưởng, lựa Bước 4: Nói lời so sánh chọn. Lúc này đòi hỏi trẻ phải có được một nhận thức riêng Mục đích: Nhằm giúp trẻ rèn luyện cách chuyển so thì mới có khả năng so sánh đúng và hay. Ví dụ, trẻ có thể sánh trong nhận thức của mình thành những lời nói, câu đưa ra so sánh của riêng mình, chẳng hạn như: Trăng tròn nói cụ thể. Nói một cách khác, đây là bước chuyển nội như quả bóng, như cái mâm cơm, như một viên bi, như dung mang tính tinh thần của trẻ sang lĩnh vực ngôn ngữ một cái kẹo mút; Trăng hồng như mắt cá, như ngọn lửa, mang tính vật chất. Không phải trẻ nhận thức như thế nào như màu áo, như dải lụa... là có thể chuyển được sang ngôn ngữ một cách chính xác - Trẻ nói sáng tạo. Đây là một hoạt động khó nhất đối như thế nấy. Giữa tư duy và ngôn ngữ vẫn có một khoảng với trẻ. Để nói được những câu so sánh mang tính sáng cách nhất định, nhất là ở thời điểm mà ở trẻ khả năng tạo, trẻ phải có một sự hiểu biết nhất định về môi trường nhận thức lại đi trước khả năng ngôn ngữ. Bởi vậy, để có xung quanh, thuộc một số câu văn câu thơ có sử dụng so thể giúp trẻ có thể rút ngắn khoảng cách ấy, GV cần phải sánh và đặc biệt là trẻ phải tích cực, chủ động suy nghĩ. rèn luyện cho trẻ cách nói so sánh. Có thể lúc đầu trẻ chưa Bởi lẽ, đây là một hoạt động chỉ dựa vào mẫu đã được thật quen với hoạt động này nên khó khăn đến với trẻ nghe mà trẻ tự đưa ra một sự so sánh mới. Ví dụ, dựa vào không ít. Nhưng nếu trẻ được lặp đi lặp hoạt động này từ mẫu so sánh đã biết, cô giáo sẽ đưa ra một số câu hỏi tiết học này sang tiết học khác, từ nói lời so sánh này sang như: Trăng sáng như...? Trăng treo lơ lửng như...? nói lời so sánh khác, trẻ quen dần và thực hiện hoạt động Trăng vàng như...? Trăng khuyết như...? Trăng đẹp này sẽ mắc ít lỗi hơn, sẽ thành thạo hơn. như...? để giúp trẻ nói sáng tạo. Trẻ sẽ có thể nói ra những Cách tiến hành câu, ví dụ như: Mặt mẹ đẹp như trăng hoặc Trăng đẹp - Trẻ nhận diện mẫu. GV giảng giải thêm một lần nữa như mặt mẹ hay Mẹ dịu dàng như ánh trăng... Những lời để trẻ hiểu về nội dung và cách thức so sánh của từng câu nói như vậy của trẻ là lời nói sáng tạo. thơ. Trong bài thơ “Trăng ơi từ đâu đến ?”, khi nhìn về Bước 5: Trải nghiệm so sánh màu sắc, trăng được tác giả so sánh với quả chín: “Trăng Mục đích: Trải nghiệm ở đây được hiểu là một hoạt hồng như quả chín”; còn khi nhìn về hình dáng, trăng lại động vui chơi, tự nói câu so sánh nhằm giải tỏa sự mệt được tác giả so sánh với mắt cá:“Trăng tròn như mắt mỏi, căng thẳng, giúp trẻ trở lại với trạng thái tự nhiên, cá”. Việc GV nói lại, đọc lại cho trẻ nghe những câu thơ hồn nhiên vốn có sau những giây phút tập trung học tập. ấy chính là GV đã cung cấp cho trẻ một mẫu câu so sánh. Hoạt động vui chơi là hoạt động tự nhiên của trẻ, giúp trẻ - Trẻ nói lại mẫu. Việc nói lại, nhắc lại vào thời điểm có một trạng thái tâm lí thoải mái, vui vẻ. Nguyên nhân này buộc trẻ phải nhắc lại đầy đủ cả dòng thơ mà không thúc đẩy trẻ tham gia trò chơi chính là sự hấp dẫn của phải chỉ là một từ hay một ngữ, vì mỗi dòng thơ như vậy chính trò chơi đó chứ không phải là nhằm tới một lợi ích, mới là một cấu trúc so sánh đầy đủ. Việc lặp đi lặp lại một kết quả nào đó. Có vui thì trẻ mới chơi và đã chơi là câu so sánh như vậy sẽ giúp trẻ quen dần với cách cấu trẻ rất vui. Hoạt động vui chơi trải nghiệm như vậy vừa trúc này. GV có thể đặt câu hỏi gợi mở để định hướng trả hợp với tâm lí lứa tuổi, vừa phù hợp với phương pháp lời cho trẻ: Trong bài thơ, nhà thơ đã thấy “trăng giáo dục trẻ. tròn”như cái gì ? →Trăng tròn như mắt cá. Ở đây, trẻ Cách tiến hành 39
  5. VJE Tạp chí Giáo dục, Số 462 (Kì 2 - 9/2019), tr 36-40 - Phổ biến luật chơi. Để tiến hành trải nghiệm như một đội thắng, người thắng và động viên các nhóm khác. hoạt động giải trí, vui chơi, GV phải cho trẻ biết luật chơi. Nhưng nếu GV tổ chức nhiều cuộc chơi thì cũng có thể, Trong đời sống thường ngày, có thể có những trò chơi sau khi kết thúc tất cả các cuộc chơi ấy, GV mới tuyên không cần luật, mang đậm tính cá nhân, tính sở thích như: bố nhóm thắng cuộc và tên những trẻ đem lại phần thắng câu cá, thả diều, nhảy dây...; nhưng nhìn chung, đã là trò cho nhóm. chơi mang tính tổ chức với nhiều người tham dự thì bao 3. Kết luận giờ cũng có tính đua tranh, cũng cần luật. Tính đua tranh Việc rèn luyện cho trẻ năng lực so sánh trong những sẽ giúp cho hoạt động vui chơi sôi nổi, hào hứng và vui vẻ tiết hoạt động làm quen với văn học sẽ được tiến hành hơn. Bởi thế việc đầu tiên trong hoạt động tổ chức trẻ tham theo trình tự 5 bước: Nghe và nhận diện câu thơ so sánh; gia trò chơi học tập là cần phải giải thích rõ luật chơi để trẻ nhắc lại so sánh; đàm thoại về so sánh; nói lời so sánh nắm được. Luật chơi đối với trẻ càng đơn giản, càng dễ và tham gia trò chơi so sánh. Mỗi bước đi trong quy trình hiểu bao nhiêu, càng tốt bấy nhiêu. Tính cạnh tranh thắng này sẽ giúp trẻ có được những nhận thức cơ bản, những thua trong vui chơi không phải là điều quan trọng. Đối với hiểu biết tối thiểu trẻ có thể tham gia hoạt động được trẻ thì thắng hay thua đều vui vẻ cả. trong các bước tiếp theo. Trong quá trình rèn luyện ấy, - Tổ chức chơi bước đi này sẽ làm nền cho bước đi khác, làm cơ sở để + Chia nhóm. Đây là hoạt động mang tính tự nguyện, cho bước tiếp sau được thực hiện một cách chắc chắn, nên GV có thể để một số trẻ tham gia, nhưng tốt nhất vẫn hiệu quả. Việc rèn luyện chia thành 5 bước như trên chủ là tìm cách động viên, cổ vũ các cháu để không một trẻ yếu mang tính “kĩ thuật”, tính chỉ dẫn sư phạm trong hoạt nào đứng ngoài cuộc chơi này. GV chia lớp thành 3 động giúp trẻ làm quen với văn học, trong đó có hoạt nhóm như đã dự định. Số lượng người trong nhóm nên động so sánh. Nhưng khi trẻ đã thành thạo với hoạt động tương đương nhau (phụ thuộc vào sĩ số trong lớp) nhưng so sánh này, thì tùy thuộc vào năng lực của trẻ và dụng ý không nhất thiết phải bằng nhau. GV phân công vị trí của GV mà những bước này có thể bị “mờ” đi hoặc lược ngồi cho các nhóm và đặt tên cho từng nhóm. bớt nhưng kết quả học tập của trẻ vẫn có thể đảm bảo. + Nghe và nhận diện so sánh. Các nhóm ngồi trật tự ở vị trí của mình và nghe GV đọc. Để trẻ dễ nhận diện so Tài liệu tham khảo sánh và có khả năng nhắc lại được câu so sánh, GV nên [1] Bộ GD-ĐT (2017). Chương trình giáo dục mầm chọn đọc một bài thơ hoặc đoạn thơ vì thơ thường ngắn non. gọn, dễ nhớ, dễ thuộc đối với trẻ. Mỗi lần chơi như vậy, [2] Hà Nguyễn Kim Giang (2009). Phương pháp tổ GV chỉ nên chọn một đoạn thơ hoặc bài thơ, mà không chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học. nên chọn nhiều bài, nhiều đoạn một lúc. Bởi nếu chọn NXB Giáo dục Việt Nam. nhiều đoạn, nhiều bài, số lượng câu so sánh sẽ tăng lên và [3] Nguyễn Cẩm Giang - Phạm Thị Thu (2015). Tuyển trẻ không thể nhớ hết và nhớ chính xác câu thơ so sánh chọn thơ, truyện cho trẻ mầm non. NXB Văn học. được. Lúc đó trẻ sẽ không còn hứng thú với cuộc chơi nữa. [4] Lã Thị Bắc Lý (2012). Văn học thiếu nhi với giáo dục + Nhắc lại câu so sánh. Sau khoảng 2-3 phút dành trẻ em lứa tuổi mầm non. NXB Đại học Sư phạm. cho trẻ nhẩm đọc để thuộc câu so sánh, GV báo hiệu lệnh [5] Nguyễn Ánh Tuyết (chủ biên) - Nguyễn Thị Như kết thúc thời gian chuẩn bị. Lúc này các nhóm được Mai - Đinh thị Kim Thoa (2015). Tâm lí học trẻ em quyền giơ tay. Nhóm nào có trẻ giơ tay trước sẽ được nói lứa tuổi mầm non từ lọt lòng đến 6 tuổi. NXB Đại trước. Nếu trẻ nói đúng, thì nhóm của trẻ ấy là nhóm học Sư phạm giành chiến thắng. Cuộc chơi thứ nhất sẽ kết thúc và trẻ [6] Lã Thị Bắc Lý (2012). Giáo trình văn học thiếu nhi chuyển sang cuộc chơi thứ hai. Còn nếu trẻ nói sai, thì và đọc, kể diễn cảm. NXB Giáo dục Việt Nam. cuộc chơi chưa dừng lại. GV tiếp tục dùng hiệu lệnh để [7] Barbara C. Lust (2006). Child Language: các nhóm giơ tay. Cuộc chơi cứ diễn ra như vậy cho tới Acquisition and Growth. Cambridge University lúc có trẻ nói chính xác câu thơ đã được nghe đọc thì Press, UK. dừng lại và chuyển sang cuộc chơi với đoạn thơ khác. [8] Caroline Rowland (2014). Understanding Child Language Acquisition. Routlege: Taylors & Francis + Kết thúc trò chơi Group, London, UK. Mỗi lần chơi như vậy, GV có thể tổ chức một cuộc [9] Davood Mashhadi Heidar (2012), First Language chơi nhưng cũng có thể tổ chức hai hoặc thậm chí ba cuộc Acquisition: Psychological Considerations and chơi. Điều này tùy thuộc vào thời gian của tiết học và Epistemology. Theory and Practice in Language thời lượng dành cho mỗi cuộc chơi. Sau mỗi cuộc chơi Studies, Vol. 2, No. 2, pp. 411-416, February 2012, ấy, GV có thể nêu tên nhóm thắng cuộc. GV ngợi khen Academy Publisher Manufactured in Finland. 40

Download

Xem thêm
Thông tin phản hồi của bạn
Hủy bỏ