Xem mẫu

  1. Nh ng b n nh c hay t sân kh u k ch thu xưa Valse triste, cũng như nhi u b n nh c hay t sân kh u k ch nói thu xưa, ã có m t i s ng riêng trong các phòng hòa nh c c i n và ĩa thu âm th i nay. Ngày nay n u c n s d ng âm nh c khi dàn d ng m t v k ch nói trên sân kh u thì xu hư ng ph bi n là ch n dùng nh ng băng ĩa nh c thu âm s n có. Nhưng các th i i trư c ây ngư i ta ph i nh c y n m t nhà so n nh c c i n so n ra b nh c n n dành riêng cho vi c trình di n v k ch nói d ki n. M t b nh c n n như v y thư ng bao g m m t overture (khúc m màn) và các ti t m c khí nh c và thanh nh c khác phù h p v i n i dung v k ch nói. Dàn nh c và các ca sĩ s bi u di n làm n n cho các di n viên k ch nói th hi n tài năng. V sau n u ph n âm nh c có giá tr thì s ư c bi u di n c l p trên sân kh u hòa nh c dư i d ng các ti t m c ơn l ho c c m t t khúc. R t nhi u tác ph m n i ti ng trên sân kh u hòa nh c c i n có ngu n g c t nh ng b nh c n n k ch nói. Khúc hát nàng Solveig và hai t khúc "Peer Gynt" c a nhà so n nh c Na Uy Edvard Grieg xu t phát
  2. t nh c n n cho v k ch Peer Gynt c a nhà vi t k ch Henrik Ibsen. Ludwig van Beethoven có các overture n i ti ng như Egmont; Coriolan; Vua Stephen; Tàn tích c a thành Athens ... v n ư c vi t cho các v k ch nói cùng tên c a Goethe, Collin và Kotzebue... Jean Sibelius ( nh ch p Berlin năm 1890)
  3. V k ch tài tình yêu Pelléas và Mélisande c a tác gi B vi t ti ng Pháp Maurice Maeterlinck (gi i Nobel Văn chương năm 1911) ã t o c m h ng cho không ít hơn b n ki t tác âm nh c c i n: m t opera n tư ng ch nghĩa c a Claude Debussy; m t thơ giao hư ng c a Arnold Schoenberg; m t t khúc c a Gabriel Fauré rút t nh c n n cho v k ch và nh c n n cho v k ch này do Jean Sibelius vi t. Fauré ã vi t nh c n n cho v k ch nói c a Maeterlinck khi nó l n u ư c dàn d ng Luân ôn năm 1898, theo m t h p ng mà Debussy ã t ch i (phiên b n dàn d ng trong ó n di n viên Patrick Campbell óng vai Mélisande). B n nh c Sicilienne trích t t khúc "Pelléas và Mélisande" c a Fauré ã tr nên r t quen thu c v i ngư i yêu nh c c i n ch ng kém gì Khúc hát nàng Solveig trích t t khúc "Peer Gynt" c a Grieg. Sibelius không bi t t i v k ch nói Pelléas và Mélisande cho n khi ư c yêu c u vi t nh c n n cho m t phiên b n dàn d ng t i Helsinki năm 1905 và âm nh c c a ông ch y u nh m vào vi c n m b t nh ng tình c m c a các nhân v t chính b ng cách ph n ánh chúng theo phong c nh vây quanh h . Trong ti t m c u tiên c a b nh c n n vi t cho v k ch nói Pelléas và Mélisande, chương nh c có tên " c ng lâu ài", Sibelius gây hi u qu b ng s ph i h p nh ng h p âm c a dàn dây và b g mô t lâu ài mênh mông trong ó bi k ch t nó di n ra sau ó. ài BBC ã s d ng b n nh c này làm nh c hi u cho chương trình n i ti ng v thiên
  4. văn h c The Sky at Night (B u tr i êm) và nó tr nên quen thu c v i hàng tri u ngư i dù h có th ch ng liên h nó v i v k ch Pelléas và Mélisande chút nào. Valse triste ( i u valse bu n th m), ti t m c u tiên c a b nh c n n mà Jean Sibelius vi t cho v k ch Th n ch t ra m t năm 1903 c a anh v mình, tác gi Ph n Lan Arvid Järnefelt, cũng tr thành m t ti t m c hòa nh c c l p và r t ư c thính gi nh c c i n yêu thích. Valse triste, t a như m t thơ giao hư ng thu nh , ã giúp danh ti ng c a Sibelius lan r ng kh p các phòng trà châu Âu và M lúc ông sinh th i. Vi c m t o n ng n c a Valse triste có th ư c tìm th y cu i b n Giao hư ng No. 7 (năm 1924) c a Sibelius cho th y nh hư ng l n lao c a ti u ph m này nên s nghi p c a nhà so n nh c. Trong lúc so n Valse triste ch c ch n Sibelius ph i tư ng tư ng ra c nh m t bà c già m y u n m mơ th y mình nh y valse và b ki t s c gi a i u valse ó. Theo yêu c u c a truy n k ch, âm nh c c n ph i g i nên ni m vui c a bà c khi ư c h i ng v i ngư i ch ng quá c t lâu c a mình ng th i khi n khán gi xem k ch thêm ph n h i h p vì bi t r ng chính th n ch t ang dư i hình d ng c a ngư i ch ng t i ón bà c i. Valse triste k t thúc b ng ba h p âm m m do bè violon di n t u tư ng trưng cho ba ti ng gõ c a c a th n ch t. Valse triste, cũng như nhi u b n nh c hay t sân kh u k ch nói thu xưa, ã có m t i s ng riêng trong các phòng hòa nh c c i n và ĩa thu âm th i nay. Valse triste còn tr thành linh h n c a m t v
  5. ballet hi n i vào năm 1985, khi biên o múa Peter Martins và Nhà hát ballet thành ph New York dàn d ng v ballet Valse triste v i ph n âm nh c là hai b n Valse triste và C nh v i àn s u c a Sibelius u trích t nh c n n cho v k ch Th n ch t.