Xem mẫu

  1. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ NHẬN THỨC VỀ XÂY DỰNG BỀN VỮNG TRONG “GIỚI XÂY DỰNG” Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Yêu cầu đặt ra cho kỷ nguyên phát triển mới trên toàn cầu, đó là “phát triển để thỏa mãn các nhu cầu hiện tại nhưng không làm tổn hại đến khả năng thỏa mãn nhu cầu của các thế hệ tương lai” Lê Hồng Thái * Nguyễn Ngọc Thức ** Tóm tắt: Abstract: Phát triển bền vững dựa trên ba trụ cột chính là: Sustainable development is based on three main Kinh tế, môi trường và xã hội. Ở các nước phát triển, xây factors: economy, environment and society. In developed dựng bền vững đã và đang được triển khai ngày càng countries, sustainable construction has been implemented sâu, rộng. Tại các nước đang phát triển, mọi vấn đề về more deeply and widely. In developing countries, all the xây dựng bền vững đang được nghiên cứu và việc áp issues of sustainable construction are being studied and the dụng xây dựng bền vững đang gặp nhiều trở ngại, trong application of sustainable construction has encountered đó, trở ngại lớn nhất là nhận thức của xã hội, đặc biệt là a lot of obstacles, in which the greatest obstacle is the của “giới xây dựng”, đang quá hạn chế. Với số liệu điều awareness of society, especially of the "construction circle", tra được từ các thành phần thuộc “giới xây dựng” gồm which is too restrictive. With survey data from "construction nhà thiết kế, nhà thi công, nhà khai thác và cung ứng vật circle" including designers, constructors, operators and liệu, người quản lý nhà nước, bài báo cho thấy tình trạng material suppliers, state managers, the article shows the nhận thức về xây dựng bền vững hiện nay ở Việt Nam: awareness of sustainable construction in Vietnam today: Những người biết đến xây dựng bền vững và mức độ those who knows of sustainable construction and their level nhận thức về nội dung của xây dựng bền vững. of awareness of the content of sustainable construction. Từ khóa: Xây dựng, xây dựng bền vững, xây dựng bền Keywords: Construction, sustainable construction in vững ở Việt Nam. Viet Nam Nhận ngày 25/6/2018, chỉnh sửa ngày 29/6/2018, chấp nhận đăng ngày 05/7/2018. * Trường Đại học Xây dựng, Hà Nội ** Trường Cao đẳng Xây dựng, Hà Nội Số 60.2018 XÂY DỰNG & ĐÔ THỊ 63
  2. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ Báo cáo Brundland về “Tương lai chung của chúng ta” của Ủy ban thế giới về môi trường và phát triển ((WCED) trình bày tại cuộc họp báo diễn ra ở Brundland London, tháng 4 năm 1987 đã đặt yêu cầu cho kỷ nguyên phát triển mới trên toàn cầu. Theo đó, “phát triển để thỏa mãn các nhu cầu hiện tại nhưng không làm tổn hại đến khả năng thỏa mãn nhu cầu của các thế hệ tương lai” [8]. Các nhà xây dựng nói chung trên toàn thế giới đã tích hợp tinh thần đó với các định hướng phát triển bền vững trong Tuyên bố Rio De Rareiro về Môi Phát triển bền vững dựa trên ba trụ cột chính là “kinh tế - môi trường - xã hội” trường và Phát triển năm 1992 thị hóa, hoàn cảnh lịch sử và văn hóa, đến gần khách thể. Quá trình biện thành chủ trương phát triển của khí hậu và chính sách quốc gia [4]. chứng đó mang tính tích cực, năng Ngành được thông qua đầu tiên Việt Nam là một trong nhóm động, sáng tạo trên cơ sở thực tiễn tại Hội thảo quản lý lần thứ nhất về các nước đang phát triển, là nơi yêu [2]. Như vậy, nhận thức là một quá “xây dựng bền vững” năm 1994 ở cầu có sự tiếp cận đến thiết lập môi trình các chủ thể thu lượm các dữ liệu Tampa và tiếp đó là trong “Chương trường xây dựng bền vững không thực tế về khách thể thông qua cảm trình nghị sự 21” về Xây dựng bền như ở các nước phát triển. Bởi vì, vấn giác sau đó chọn lọc và gán ý nghĩa vững do Hội đồng Quốc tế về đề không chỉ ở chỗ quy mô, sự ưu tiên phù hợp nhất cho khách thể (môi Nghiên cứu và Sáng tạo trong xây phát triển, năng lực sản xuất và quản trường) [12]. dựng, báo cáo năm 1999. Từ đó, ở lý và trình độ kỹ năng khác nhau mà Sự nhận thức của con người là rất khắp mọi quốc gia, tại mọi vùng còn vấn đề văn hóa và thế giới quan quan trọng. Nó là cội rễ của các hành lãnh thổ đã lan tỏa chủ trương xây còn khác nhau giữa các nhóm nước động và tham vọng của chúng ta. Có dựng bền vững, mà nội dung của phát triển và đang phát triển [4]. nhận thức được mới thấy được trách nó được đặc trưng bởi các tính bền Sự tiếp cận đến xây dựng bền vững nhiệm, thấy được các khó khăn, thách vững của những yếu tố sau: trước hết là nhận thức. Với xuất phát thức và mới có hành động đúng. Sự bền vững kinh tế, có được nhờ điểm như vậy, bài báo này sẽ đề cập Như một sự quy nạp, để thực hiện sử dụng ngày càng hiệu suất hơn các đến nhận thức của con người, những xây dựng bền vững, trước hết phải nguồn tài nguyên; vấn đề về xây dựng bền vững cần nhận thức được “xây dựng bền vững”. Sự bền vững môi trường, nhờ tránh phải được nhận thức và thực trạng Chưa có những ngôi nhà bền vững là được các tác động gây tổn hại đến môi nhận thức của “giới xây dựng” Việt do chưa có sự hiểu biết chung “tính trường tự nhiên; Nam hiện nay về xây dựng bền vững. bền vững là gì?” [10] Sự bền vững xã hội, thể hiện ở đảm BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ “XÂY DỰNG bảo thỏa mãn nhu cầu không chỉ cho NHẬN THỨC BỀN VỮNG” CẦN ĐƯỢC NHẬN THỨC khách hàng (người sử dụng), bạn hàng Sự thay đổi về nhận thức và đạo TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY (nhà cung cấp), những người tham đức là điều kiện tiên quyết và là Có hai vấn đề về xây dựng bền gia quá trình xây dựng mà còn cho cả thành phần tích hợp của phát triển vững cần được nhận thức và lý giải cộng đồng [6, 11]. bền vững [5]. một cách rõ ràng, minh bạch, đó là là Tuy nhiên, nhận thức và thực hiện Nhận thức là quá trình biện chứng nội dung của xây dựng bền vững và “xây dựng bền vững” ở các quốc gia của sự phản ánh thế giới khách quan trách nhiệm của từng chủ thể tham diễn ra theo các cách khác nhau, phụ trong ý thức con người, nhờ đó con gia hoạt động đầu tư xây dựng trong thuộc và tình trạng kinh tế, mức đô người tư duy và không ngừng tiến việc thực hiện xây dựng bền vững. 64 HỌC VIỆN CÁN BỘ QUẢN LÝ XÂY DỰNG VÀ ĐÔ THỊ
  3. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ Về nội dung, tuy có nhiều cách + Phát triển công cụ kinh tế thích vững, bao gồm kiến trúc (thoáng, nhìn nhận về xây dựng bền vững hợp để thúc đẩy sự tiêu dùng bền mát, có tính đa năng, tiết kiệm năng nhưng có thể hiểu xây dựng bền vững (có lợi nhuận hôm nay mà không lượng…), kết cấu (cấu tạo và công vững là cách mà ngành Xây dựng ảnh hưởng nhu cầu của tương lai) nghệ mới), kỹ thuật (đảm bảo quy hành động để đạt được phát triển + Đảm bảo chất lượng công trình trình tự tái chế trong hệ thống kỹ bền vững [7]. Theo tư duy đó, xây và dịch vụ. thuật, khai thác năng lượng gió, mặt dựng bền vững có thể được thể hiện Xã hội [6, 9]: trời…); giải pháp vật liệu hiệu quả như là một mô hình mục tiêu chuyển + Đảm bảo môi trường xây dựng (vật liệu địa phương, vật liệu nhẹ, vật thể mới, có sự kế thừa mô hình mục trong sạch, an toàn và tiện ích, bình liệu than thiện với môi trường, tính tiêu xây dựng truyền thống (hình 1). đẳng cho mọi người. “xuống cấp đồng thời” ); giải pháp sử Các vấn đề thuộc 3 trụ cột “kinh + Thu hút sự tham gia của cộng dụng đất hợp lý… [1]. tế - xã hội - môi trường” của xây dựng đồng. Nhà thầu thi công có trách nhiệm: bền vững phải được nhận thức một + Coi trọng và đánh giá tác động Dùng công nghệ mới, hiện đại, thân cách sâu sắc dưới các khía cạnh chính của dự án lên sức khỏe và chất lượng thiện; dùng vật liệu địa phương có sau đây: cuộc sống. sẵn, tăng cường tái sử dụng vật liệu, Môi trường [6, 9]: + Hoàn thiện khuôn khổ luật sử dụng vật liệu tái chế được; sử + Sử dụng tài nguyên một cách pháp thích hợp . dụng tiết kiệm các loại tài nguyên; hợp lý (có hiệu suất): Giảm thiểu Vấn đề thứ hai cần được nhân giảm thải rác, bụi, tiếng ồn,… ra môi lượng vật liệu dùng cho các sản thức rõ là trách nhiệm của từng chủ trường [1]. phẩm không tái sử dụng, không tái thể tham gia vào thực hiện dự án đầu Nhà nước đóng góp cho xây chế được. tư xây dựng. Dự án đầu tư xây dựng dựng bền vững thông qua việc + Tránh làm tài nguyên cạn kiệt: thường có thời gian dài, trải qua ban hành các tiêu chuẩn, định Dùng vật liệu thay thế, các loại tài nhiều giai đoạn, thu hút đông đảo mức về sự tích hợp và kết nối dự nguyên sinh học, tài nguyên tái tạo các đối tượng hành nghề xây dựng. án với môi trường; về sử dụng hiệu được, giảm tiêu thụ năng lượng cho Cùng tham gia vào thực hiện dự án quả đất đai và các loại năng lượng các hoạt động sản xuất và cung cấp đầu tư xây dựng có các nhà thầu tư (nhằm khống chế giai đoạn thiết dịch vụ … vấn, nhà thầu thi công, nhà thầu thiết kế); quy định các loại phí làm sạch + Tránh làm ô nhiễm môi trường: bị, các nhà cung cấp vật tư kỹ thuật môi trường, phí quản lý rác thải xây Kiểm soát việc xả thải ra môi trường, (vật liệu xây dựng, xe máy thi công), dựng, ban hành các yêu cầu về công sử dụng các loại vật liệu không độc chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước nghệ chế sẵn, công nghệ thi công hại… về đầu tư xây dựng… Thực hiện xây ít thải (cho giai đoạn thi công); định Kinh tế [9]: dựng bền vững là trách nhiệm của mức bảo trì công trình, kiểm soát về + Coi trọng chi phí vòng đời của tất cả các chủ thể khi đã tham gia vào hiệu quả dùng năng lượng, nước, dự án: Xem xét không chỉ ở giai đoạn vòng đời dự án. nguyên liệu và độ bền và độ tin cậy đầu tư xây dựng công trình của dự án Nhà thiết kế có trách nhiệm đưa của chúng … [3]. mà cả ở giai đoạn khai thác dự án. ra những giải pháp thiết kế bền Tuy nhiên, thực tế thực hiện xây XÃ HỘI dựng bền vững của từng chủ thể (cá Đáp ứng thỏa mãn Thời gian Chi phí của con người nhân và doanh nghiệp) phụ thuộc vào nhận thức của họ về xây dựng bền vững. Chất lượng Chi phí THỰC TRẠNG NHẬN THỨC CỦA Thời gian CÁC “GIỚI XÂY DỰNG” HIỆN NAY MÔI TRƯỜNG KINH TẾ VỀ XÂY DỰNG BỀN VỮNG Mục tiêu truyền thống (Ít tác động xấu Chất lượng (Tiêu dùng tiết kiệm Để có đánh giá về thực trạng nhận đến MT) vật liệu/năng lượng) thức của “giới xây dựng” hiện nay về Mục tiêu mới xây dựng bền vững, các tác giả bài viết Hình 1. Mục tiêu mới của xây dựng: Xây dựng bền vững [7] này với sự hỗ trợ của đồng nghiệp, đã Hình 1. Mục tiêu mới của xây dựng: Xây dựng bền vững [7] Số 60.2018 XÂY DỰNG & ĐÔ THỊ 65
  4. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ Hình ảnh chung về mức nhận thức của từng nhóm đối tượng được điều tra được thể hiện tại “biểu đồ nhận biết của từng nhóm” (hình 2). Sơ đồ này được thiết lập bằng cách thông qua câu hỏi khái quát liên quan đến biết hay không biết cái cái gọi là “xây dựng bền vững” rồi tính giá trị tương đối của số người được hỏi có cùng ý kiến so với tổng số người cùng nhóm đối tượng. Hình 2 phản ánh một hiện tượng Xây dựng bền vững cần được nhận thức, lý giải một cách rõ ràng, minh bạch và trách nhiệm là phần nhiều các nhà thiết kế biết xây của từng chủ thể tham gia hoạt động đầu tư xây dựng dựng bền vững, hiểu và áp dụng phần thực hiện cuộc thăm dò dưới hình dựng bền vững, sự cần thiết của xây nào xây dựng bền vững (25% có biết thức phiếu điều tra. Đối tượng điều dựng bền vững và trách nhiệm của các + 60% đã biết chắc chắn qua hội thảo, tra là các cá nhân đại diện cho nhà thành phần tham gia hoạt động xây sách vở + 5% đã tham gia thực hiện thầu tư vấn thiết kế (các kiến trúc dựng trong việc thực hiện xây dựng nguyên lý bền vững trong thiết kế). sư), nhà thầu thi công (các kỹ sư xây bền vững. Mỗi vấn đề được thể hiện Nhà thầu thi công đã biết song chưa dựng), cơ quan quản lý nhà nước về qua 10 câu hỏi – trả lời, mức độ nhận có ai quan tâm thực hiện xây dựng xây dựng (nhân viên của các bộ phận thức (hiểu biết vấn đề của người được bền vững. Điều này được lý giải bởi quản lý xây dựng của các ngành và địa hỏi) được xếp thành 5 bậc, từ không mục tiêu quan trọng hiện nay của thi phương) và các nhà cung cấp vật liệu hiểu biết gì đến hiểu biết cặn kẽ nhờ công xây dựng đang là chất lượng và xây dựng. đã tham gia nghiên cứu, tìm hiểu, ứng lợi nhuận! Về phía quản lý nhà nước, Nội dung các phiếu điều tra thống dụng, cụ thể là (1) chưa biết gì, (2) đã tuy đã quan tâm, có tập huấn, có ban nhất cho mọi đối tượng, tập trung vào nghe nói, (3) có hiểu biết (4) hiểu biết hành văn bản (đến 60% số người được 3 vấn đề chính là nội dung của xây tốt và (5) đã nghiên cứu, vận dụng. điều tra biết xây dựng bền vững qua hình thức này), song chưa có quy định Tỷ lệ % cụ thể và bắt buộc để làm cơ sở cho 80 các quyết định trong quá trình quản lý hoạt động xây dựng. 70 Mức độ hiểu biết thực sự của các 60 đối tượng được hỏi thông qua việc tổng hợp ý kiến từ các phiếu điều 50 tra về từng thành phần nội hàm 40 của xây dựng bền vững, đó là sử 30 dụng vật liệu thay thế, không thải rác bừa bãi (nội dung bảo vệ môi 20 trường); đảm bảo chất lượng công 10 trình và dịch vụ, sử dụng tiết kiệm vật liệu bằng cách không chạy theo Chưa Đã Có biết Biết qua Đã tham gia hội thảo, lợi nhuận mà khai thác tài nguyên nghe gì nghe thấy sơ qua thực hiện sách vở vô lối (nội dung kinh tế); tạo công ăn việc làm cho mọi người có nhu Nhà thầu thiết kế Cung ứng vật việu cầu lao động và có hệ thống pháp Nhà thầu thi công Quản lý nhà nước luật nghiêm minh về khai thác tài Hình 2. Mức độ nhận thức chung về xây dựng bền vững của “giới xây dựng” Việt Nam hiện nay nguyên, lao động và xả rác thải (nội 66 HỌC VIỆN CÁN BỘ QUẢN LÝ XÂY DỰNG VÀ ĐÔ THỊ
  5. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ dung xã hội bền vững). Kết quả lớn số “người xây dựng” thiếu nhận 4. Chrisna du Plessis. “ Agenda được thể hiện ở hình 3. thức về xây dựng bền vững. Kiến thức 21 for sustainable construction in Sơ đồ (hình 3) cho thấy phần lớn về xây dựng bền vững còn hạn chế cả developing countries” in Programme những người được hỏi có hiểu biết về về nội dung lẫn phạm vi được truyền for Sustainable Human Settlements, nội dung yêu cầu bảo vệ môi trường bá. Việc khai thác tài nguyên, cung cấp CSIR Building and Construction của xây dựng bền vững (gần 90% ý vật liệu, tổ chức thi công trên công technology, Pretoria, South Africa, kiến khẳng định dùng vật liệu thay trường v.v… còn đang bị thắt chặt bởi 2001 thế để khỏi làm cạn kiệt tài nguyên mục tiêu chi phí (kinh tế) là chủ yếu 5. Edwin Zaccai. “Sustainable của môi trường và 80 % ý kiến xác mà ít bị chi phối bởi các quy định về development: characteristics and nhận quản lý rác xây dựng) trong khi đảm bảo sự cân bằng bền vững giữa interpretations” in Geographica đó nhiều ý kiến không đánh giá cao kinh tế với môi trường sinh thái và xã Helvetica n0 54, 1999 các nội hàm “công ăn việc làm” (tức hội. 6. Jamilus Hussin, Ismail Rahman, là xã hội phát triển ổn định) và tiêu Đối với ngành Xây dựng của nước Aftab Memon. “The way forward in dùng một cách hiệu quả vật liệu, năng ta hiện nay, việc nâng cao nhận thức sustainable construction: issues and lượng (tức là đảm bảo lợi ích kinh tế). và trang bị kiến thức về xây dựng bền challenges” in International Journal Điều này chứng tỏ sự nhận thức còn vững là vấn đề cấp thiết. Giải quyết of advances in applied science, vol.2, rất phiến diện, cứ cho bền vững là nhiệm vụ này trước hết là hoàn chỉnh no.1 March 2013 “bảo vệ môi trường” mà không có sự hệ thống pháp luật về xây dựng theo 7. Jonas Saparausska. “The main cân đối giữa ‘bảo vệ môi trường”, “phát hướng xây dựng bền vững và tăng aspects of sustainability evaluation triển kinh tế” và “phồn vinh xã hội”. cường công tác đào tạo, bồi dưỡng in construction” Httpleidykla.vgtu. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ kiến thức về bền vững trong xây dựng. itconferencesMBM 2017 Nhân tố khởi động cho quá trình 8. Malik Khalfan, Ali Noor, chuyển động bền vững là nhận thức Tài liệu tham khảo Tayyab Maqsood,Nawaf Alshanbri, và kiến thức [9]. Tuy nhà nước ta đã 1. Phạm Sơn Tùng. Xây dựng bền vững Amrit Sagoo. “Perceptions toward quan tâm nhiều song tinh thần bền 2. Từ điển bách khoa Việt Nam Suatainable Construction amongst vững vẫn chưa có được bước thâm 3. C. H Yue.”Role of government in Construction Contractors in State nhập mạnh mẽ vào xây dựng. Phần sustainable construction”. of Victoria, Autralia” in Journal of Economic, Business and management, Dùng VL Vol.3, No.10, October 2015 thay thế 9. Nazirah Abidin. “Investigating the wareness and application of sustainable construction concept Công ăn Quản lý rác việc làm xây dựng by Malaysian developers” in Journal 100 % Habitat International - ELSEVIER 80 % no.34 2010 60 % 40 % 10. Rekola, Mirkka, Makelainen, 20 % Tarja, and Hakkinen Tarja. “The role of design management in sustainable building process” in VIT 29.9.2010 Pháp luật 11. Rumin Yin, Vincent Cheng. nghiêm Chất lượng “Policy option for suatainable công trình construction” in the 2005 World Sustainable Building Conference, Tokyo, September 2005 Sử dụng hiệu quả vật liệu, năng lượng 12. http:/www.businessdictionary. com/definition/ “Perception”… Hình 3. Nhận thức của các chủ thể về khái niệm xây dựng bền vững Số 60.2018 XÂY DỰNG & ĐÔ THỊ 67