Xem mẫu

  1. Journal of Thu Dau Mot University, No 5 (12) – 2013 NAÊNG LÖÏC THÍCH ÖÙNG CUÛA COÄNG ÑOÀNG DAÂN CÖ VEN BIEÅN TÆNH BEÁN TRE TRONG BOÁI CAÛNH BIEÁN ÑOÅI KHÍ HAÄU Leâ Thò Kim Thoa Tröôøng Ñaïi hoïc Khoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên Ñaïi hoïc Quoác gia thaønh phoá Hoà Chí Minh TOÙM TAÉT Naèm trong vuøng haï löu khu vöïc ñoàng baèng soâng Cöûu Long, Beán Tre coù ñòa hình thaáp, tieáp giaùp bieån Ñoâng vaø ñöôïc ñaùnh giaù laø tænh chòu aûnh höôûng saâu saéc bôûi bieán ñoåi khí haäu, ñieån hình laø xaâm nhaäp maën, haïn haùn, ngaäp luït do trieàu cöôøng vaø nöôùc bieån daâng. Trong thôøi gian gaàn ñaây, caùc hieän töôïng thôøi tieát, khí haäu cöïc ñoan dieãn ra thöôøng xuyeân vaø baát thöôøng gaây aûnh höôûng nghieâm troïng ñeán ñôøi soáng, sinh keá cuûa coäng ñoàng daân cö, ñaëc bieät laø ngöôøi ngheøo taïi ñòa phöông. Beân caïnh nhöõng noã löïc cuûa nhaø nöôùc, caùc toå chöùc ñoaøn theå xaõ hoäi nhaèm phoøng choáng, giaûm thieåu nhöõng ruûi ro do bieán ñoåi khí haäu gaây ra, coäng ñoàng daân cö, ñaëc bieät laø nhöõng ngöôøi ngheøo ñang sinh soáng taïi nhöõng vuøng ñaát thaáp, ven bieån seõ thích öùng, öùng phoù nhö theá naøo tröôùc taùc ñoäng cuûa bieán ñoåi khí haäu? Baøi vieát naøy trình baøy keát quaû nghieân cöùu naêng löïc thích öùng cuûa coäng ñoàng daân cö ngheøo ñang sinh soáng taïi caùc huyeän ven bieån cuûa tænh Beán Tre vaø nguyeän voïng cuûa ngöôøi daân trong coâng taùc phoøng choáng, giaûm thieåu ruûi ro do bieán ñoåi khí haäu. Töø khoùa: bieán ñoåi khí haäu, naêng löïc thích öùng, coäng ñoàng daân cö, ven bieån * 1. Giôùi thieäu do trieàu cöôøng vaø nöôùc bieån daâng. Trong Taùc ñoäng cuûa bieán ñoåi khí haäu (BÑKH) thôøi gian gaàn ñaây, caùc hieän töôïng thôøi tieát, ñeán caùc nguoàn taøi nguyeân, moâi tröôøng vaø söï khí haäu cöïc ñoan dieãn ra thöôøng xuyeân vaø phaùt trieån kinh teá xaõ hoäi cuûa caùc ñòa baát thöôøng gaây aûnh höôûng nghieâm troïng phöông cuõng nhö vaán ñeà an sinh cuûa coäng ñeán ñôøi soáng, sinh keá cuûa coäng ñoàng daân cö, ñoàng daân cö sinh soáng taïi caùc vuøng ven ñaëc bieät laø ngöôøi ngheøo taïi ñòa phöông. Beân bieån ñaõ vaø ñang laø moái quan taâm haøng ñaàu caïnh nhöõng noå löïc cuûa nhaø nöôùc, caùc toå cuûa chính phuû, caùc nhaø khoa hoïc vaø quaûn lí chöùc, ñoaøn theå xaõ hoäi trong vaø ngoaøi nöôùc chính quyeàn Vieät Nam vaø treân theá giôùi. nhaèm phoøng choáng, giaûm thieåu nhöõng ruûi Naèm ôû vò trí cuoái nguoàn cuûa ñoàng baèng ro do BÑKH gaây ra, coäng ñoàng daân cö, ñaëc soâng Cöûu Long, coù ñòa hình thaáp, tieáp giaùp bieät laø nhöõng ngöôøi ngheøo ñang sinh soáng bieån Ñoâng, Beán Tre ñöôïc ñaùnh giaù laø tænh taïi nhöõng vuøng ñaát thaáp, ven bieån seõ thích chòu aûnh höôûng saâu saéc bôûi BÑKH, ñieån öùng, öùng phoù nhö theá naøo tröôùc taùc ñoäng hình laø xaâm nhaäp maën, haïn haùn, ngaäp luït cuûa BÑKH? 72
  2. Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 5 (12) – 2013 2. Ñòa baøn vaø phöông phaùp nghieân cöùu reå baùm ñaát toát. Theo nhaän ñònh cuûa baø con, Ñòa baøn nghieân cöùu ôû ba xaõ: An Thuûy troàng baàn, maém, ñöôùc ven soâng khoâng chæ (Ba Tri), Thöøa Ñöùc (Bình Ñaïi) vaø Thaïnh giuùp chaén soùng, gioù, giöõ ñaát, choáng saït lôû Haûi (Thaïnh Phuù) cuûa tænh Beán Tre. Ñaây laø hieäu quaû, chuùng coøn giuùp baûo veä ñeâ bao vaø ba xaõ naèm saùt bieån vaø gaàn cöûa soâng, chòu goùp phaàn hình thaønh baõi boài, môû roäng dieän aûnh höôûng saâu saéc cuûa thuûy trieàu vaø nöôùc tích canh taùc. Ngoaøi ra, phi lao cuõng ñöôïc bieån daâng. ngöôøi daân troàng doïc theo caùc con ñeâ. Döøa nöôùc ñöôïc troàng xung quanh gioàng caùt, nôi Phöông phaùp baûng hoûi vaø thaûo luaän coù nhieàu keânh raïch. nhoùm ñöôïc duøng ñeå khaûo saùt 80 hoä daân taïi ba xaõ nghieân cöùu. Noäi dung baûng hoûi vaø Khaûo saùt ñòa baøn cho thaáy, dieän tích thaûo luaän nhoùm taäp trung vaøo nhöõng hieåu röøng ngaäp maën bò khai thaùc, phaù laøm ñaàm bieát cuûa coäng ñoàng veà BÑKH, nhöõng saùng nuoâi toâm raát lôùn, theo nhaän ñònh cuûa baø kieán, moâ hình sinh keá hieäu quaû cuûa ngöôøi con, tröôùc ñaây röøng phoøng hoä raát daøy, caû 2 daân ñòa phöông trong boái caûnh BÑKH, moái km, giôø ñaây röøng moûng vaø thöa, ñaëc bieät laø lieân keát giöõa ngöôøi daân vôùi caùc toå chöùc ñoaøn röøng phoøng hoä taïi vuøng ven bieån thuoäc xaõ theå vaø chính quyeàn ñòa phöông; vaø nguyeän An Thuûy, Thöøa Ñöùc bò taøn phaù naëng neà. voïng cuûa ngöôøi daân trong coâng taùc phoøng Nguyeân nhaân khieán röøng ngaäp maën moûng choáng, giaûm nheï vaø thích öùng vôùi BÑKH. ñi laø do con ngöôøi chaët phaù böøa baõi, maët 3. Keát quaû, thaûo luaän khaùc soùng, gioù, baõo thoåi töø bieån vaøo ñaõ laøm caây ngaõ ñoå, troùc goác. Hieän töôïng xaâm thöïc, 3.1. Saùng kieán sinh keá cuûa coäng ñoàng xoùi lôû ngaøy moät nhieàu, xaûy ra treân dieän Trong saûn xuaát noâng nghieäp, sinh keá roäng, nhaát laø töø sau côn baõo Linda naêm ngöôøi daân phuï thuoäc nhieàu vaøo ñieàu kieän 1997, vaøo muøa gioù chöôùng, caùt theo doøng töï nhieân, caùc hieän töôïng thôøi tieát cöïc trieàu laán daàn caùc khu röøng ñöôùc doïc ven ñoan. Ñeå thích öùng vôùi söï thay ñoåi cuûa bieån xaõ Thaïnh Haûi, röøng ñöôùc ngaøy moät thôøi tieát khí haäu, ngöôøi daân luoân tìm toøi, thu heïp daàn. hoïc hoûi vaø khaùm phaù qui luaät cuûa töï Ñoái vôùi caùc hoä troàng hoa maøu treân ñaát nhieân, nhöõng saùng kieán sinh keá ñöôïc hình gioàng caùt, ñeå chaén gioù maïnh laøm hö haïi thaønh vaø phaùt trieån treân neàn taûng cuûa kinh nghieäm daân gian keát hôïp vôùi kieán hoa maøu, caùc noâng hoä nôi ñaây ñaõ laøm thöùc khoa hoïc. Sau ñaây laø moät soá saùng nhöõng “böùc töôøng” baèng nhöõng haøng caây kieán öùng phoù cuûa coäng ñoàng daân cö vôùi caùc bao quanh ruoäng hoa maøu. hieän töôïng thôøi tieát cöïc ñoan. 3.1.2. Tình hình thieáu nöôùc ngoït 3.1.1. Tình hình saït lôû, xoùi moøn ñaát Do daân soá ngaøy moät taêng, nöôùc ngoït Nhaèm choáng tình traïng saït lôû, xoùi moøn phuïc vuï sinh hoaït vaø saûn xuaát ngaøy caøng ñaát, ngöôøi daân ñaõ ñöa ra saùng kieán troàng trôû neân khan hieám, moãi noâng hoä ñeàu coù caây ñeå giöõ ñaát. ÔÛ caùc khu vöïc doïc theo caùc caùch öùng phoù, thích öùng rieâng tuøy thuoäc vaøo soâng raïch, ven bieån, caây phoå bieán ñöôïc gia caûnh töøng hoä. troàng ôû ñòa phöông laø caây baàn, caây maém, Trong sinh keá, nhieàu noâng hoä ñaõ maïnh caây ñöôùc, bôûi caây coù khaû naêng chòu ngaäp, boä daïn chuyeån ñoåi cô caáu caây troàng, töø troàng 73
  3. Journal of Thu Dau Mot University, No 5 (12) – 2013 luùa caàn nhieàu nöôùc, cho naêng suaát keùm bò nhieãm pheøn, ngöôøi daân ñaõ söû duïng voâi sang caây maøu coù theå chòu ñöôïc haïn toát, cho soáng loùng pheøn. naêng suaát cao nhö moâ hình troàng döa haáu, 3.1.3. Tình hình ngaäp luït, nhieãm maën ñaäu phoäng, saén… Ngoaøi ra, ñeå traùnh tình Nhöõng naêm gaàn ñaây, thôøi tieát thay ñoåi traïng boác hôi nöôùc, gaàn ñaây moâ hình troàng thaát thöôøng, nöôùc bieån coù xu höôùng ngaøy döa phuû baït goùp phaàn tieát kieäm ñöôïc nguoàn moät daâng cao, nhöõng bôø ñeâ duøng ngaên maën, nöôùc töôùi, maët khaùc haïn cheá ñöôïc coû daïi, ngaäp luït do trieàu cöôøng ñöôïc ngöôøi daân laøm traùnh xoùi moøn ñaát vaø giuùp ngaên ngöøa saâu ngaøy moät cao vaø to; nhieàu tuyeán ñeâ ñaõ ñöôïc raày. Moâ hình troàng döa haáu phuû baït ñöôïc xaây döïng nhaèm khaéc phuïc tình traïng uùng caùc noâng hoä öa chuoäng bôûi tính hieäu quaû ngaäp, baûo veä vaät nuoâi vaø caây troàng. kinh teá vaø phuø hôïp vôùi vuøng ñaát ñòa Ñoái vôùi caùc hoä troàng maøu, ñeå traùnh phöông. Beân caïnh ñoù, ngöôøi daân coøn tìm tình traïng ngaäp uùng, caùc noâng hoä ñaõ laøm caùch töôùi tieát kieäm nöôùc, saùng kieán voøi töôùi lieáp cuøng caùc möông thoaùt nöôùc. Ngoaøi ra, tieát kieäm nöôùc do oâng Em, ngöôøi daân xaõ An Thuûy taïo ra nhaèm giaûm bôùt löôïng nöôùc thaát höôùng lieáp cuõng ñöôïc baø con chuù yù laø song song hoaëc vuoâng goùc vôùi höôùng ñeâ bao ñeå thoaùt khi töôùi ñaõ ñöôïc oâng vaän duïng raát hieäu quaû. Ñoái vôùi caùc hoä nuoâi thuûy saûn, thuaän tieän trong vieäc ñieàu tieát nöôùc. nhaèm laøm giaûm caùc ñôït naéng noùng gaây ÔÛ nhöõng nôi ñaát nhieãm maën naëng, khoù cheát soø, nhieàu hoä ñaõ duøng löôùi choáng naéng canh taùc, nhieàu hoä daân ñaõ chuyeån sang nuoâi che cho caùc baõi öôm. toâm, ñem laïi hieäu quaû raát cao. Tìm kieám nguoàn nöôùc ngoït, beân caïnh 3.1.4. Caùc hieän töôïng thôøi tieát cöïc ñoan nguoàn nöôùc maët truyeàn thoáng töø caùc soâng ÔÛ Nam Boä tröôùc kia, khí haäu oân hoøa, ít raïch, baø con ñaõ phaùt hieän ra nguoàn nöôùc khi coù baõo, aùp thaáp nhieät ñôùi, loác xoaùy ngoït treân caùc gioàng caùt, ñaây laø nguoàn nöôùc hoaønh haønh gaây thieät haïi nghieâm troïng möa ñoïng laïi treân caùc gioàng. Khi ñaøo xuoáng nhaø cöûa, vöôøn ruoäng, do vaäy, ngöôøi daân ít 1- 2 meùt seõ tìm thaáy nöôùc ngoït. ÔÛ nhöõng nôi coù kinh nghieäm trong vieäc öùng phoù vôùi gioàng cao, coù theå ñaøo xuoáng töø 4 – 6 meùt vaãn nhöõng hieän töôïng cöïc ñoan. Thôøi gian gaàn coøn nöôùc ngoït. Do khoâng am hieåu veà ñaát ñai ñaây, thôøi tieát, khí haäu thay ñoåi thaát thöôøng, thoå nhöôõng vaø ñòa hình nôi sinh soáng, nhieàu caùc côn baõo, aùp thaáp nhieät ñôùi coù xu höôùng hoä ñaøo gieáng theo caûm tính, nhieàu hoä ñaøo xaûy ra ngaøy caøng nhieàu, khoâng theo qui quaù saâu ôû nhöõng nôi ñaát gioàng coù ñoä daøy luaät neân ngöôøi daân khoù coù theå löôøng tröôùc moûng, laøm nöôùc bò nhieãm maën khoâng duøng vaø phoøng ngöøa. Chính vì vaäy, vaøo muøa möa ñöôïc. Daàn daàn, baø con ruùt kinh nghieäm chæ baõo, baø con thöôøng chaèng cheùo nhaø cöûa, ñaët ñaøo 2 – 3 meùt vaø ñaøo nhieàu gieáng ñeå coù ñuû bao caùt leân maùi nhaø choáng loác xoaùy, gioù nguoàn nöôùc phuïc vuï sinh hoaït vaø töôùi tieâu. maïnh. Coâng taùc kieåm tra, gia coá ñeâ ñieàu laø Beân caïnh nguoàn nöôùc ngoït ñöôïc tìm vieäc laøm tieáp theo ñeå phoøng ngöøa ngaäp luït thaáy treân caùc gioàng caùt, haàu heát ngöôøi daân do trieàu cöôøng. Tuy nhieân, coâng taùc naøy ñòa phöông ñaõ duøng heä thoáng maùng thu mang taàm vó moâ thuoäc chính quyeàn quaûn lí nöôùc vaø duøng lu, can nhöïa tröõ nöôùc möa vaø thi coâng, ngöôøi daân chæ ñoùng vai troø baùo uoáng daàn vaøo muøa khoâ. Ñoái vôùi nguoàn nöôùc caùo tình traïng khi phaùt hieän coù söï coá. Do 74
  4. Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 5 (12) – 2013 vaäy, neáu luõ vöôït qua ñeâ bieån thì ngöôøi daân daãn thuû tuïc vay voán ngaân haøng. Hoäi Noâng chæ bieát ngoài nhìn. Nhieàu hoä noâng daân daân ñoùng vai troø chuyeån giao khoa hoïc kó phaûn aûnh, chính quyeàn ñòa phöông coøn boù thuaät ñeán ngöôøi daân maø hoï ñöôïc caùc caùn boä tay thì caù nhaân töøng hoä gia ñình chæ bieát chuyeân moân höôùng daãn nhö traïm khuyeán “boû cuûa chaïy laáy ngöôøi” maø thoâi. noâng, phoøng noâng nghieäp. Tuy nhieân, 3.2. Moái lieân keát giöõa noâng daân vôùi caùc nhöõng hoaït ñoäng treân chöa ñem laïi hieäu toå chöùc ñoaøn theå, chính quyeàn ñòa phöông quaû cao hoaëc khoâng thöôøng xuyeân. Qua sô ñoà VENN vaø keát quaû phoûng vaán Chính vì vaäy, ña phaàn ngöôøi daân töï caùc noâng hoä cho thaáy, moái lieân keát giöõa thaân vaän ñoäng ñeå ñaûm baûo ñôøi soáng sinh keá noâng daân vôùi caùc ñoaøn theå ban ngaønh taïi cho gia ñình. Caùc noâng hoä ñaõ töï thieát laäp ñòa baøn xaõ khaûo saùt coøn khaù loûng leûo, mang nhoùm töï töông trôï thoâng qua hình thöùc chôi tính hình thöùc. Phaàn lôùn caùc noâng hoä huïi töï phaùt giöõa caùc chò em phuï nöõ ñeå giuùp khoâng troâng chôø, kì voïng nhieàu vaøo söï hoã voán khi caàn thieát. Nhoùm töï hoïc hoûi kinh trôï cuûa caùc toå chöùc, hoäi ñoaøn naøy. nghieäm nhaèm chia seû kinh nghieäm saûn Theo yù kieán phaûn hoài cuûa caùc noâng hoä, xuaát, nuoâi troàng thuûy saûn. Hoï töï ñi vay caùc toå chöùc ñoaøn theå nhö Hoäi Noâng daân, ngaân haøng, töï lieân heä vôùi caùc ñaïi lí vaät tö Hoäi Phuï nöõ, Ñoaøn Thanh nieân, Hoäi Cöïu noâng nghieäp cung caáp gioáng, phaân boùn. Caùc chieán binh chöa coù söï quan taâm, hoã trôï thaät ñaïi lí naøy coù theå baùn thieáu cho caùc hoä daân söï cho ngöôøi daân. Hoaït ñoäng cuûa caùc hoäi vaø laáy tieàn sau khi vuï muøa keát thuùc. naøy coøn khaù môø nhaït vaø khoâng ñem laïi Sau khi thu hoaïch, caùc saûn phaåm baùn hieäu quaû nhö ngöôøi daân mong ñôïi. ra thò tröôøng phaûi qua trung gian laø caùc thöông laùi. Ñòa phöông chöa coù toå chöùc, ban ngaønh naøo ñöùng ra giuùp ñôõ, hoã trôï ngöôøi daân giaûi quyeát ñaàu ra cuûa saûn phaåm. Do vaäy, giaù caû saûn phaåm baùn ra thöôøng khoâng oån ñònh, tình traïng ñöôïc muøa thì maát giaù dieãn ra khaù phoå bieán. Coù theå thaáy, caùc hoä noâng daân coù moái töông taùc tröïc tieáp khaù gaàn vôùi caùc ñaïi lí vaät tö noâng nghieäp, caùc thöông laùi töï do. Trong khi vai troø cuûa caùc hoäi, ñoaøn theå khaùc nhö Hoäi Ngöôøi cao tuoåi, Hoäi Cöïu chieán binh, Ñoaøn Thanh nieân, UÛy ban Nhaân daân Hình 1. Moái töông taùc giöõa noâng daân vôùi caùc toå chöùc ñoaøn theå ban ngaønh xaõ coù raát ít söï töông taùc vôùi noâng daân. Theo Moät soá noâng hoä cho bieát, hai hoäi coù yù kieán cuûa ngöôøi daân, ban quaûn lí röøng, nhöõng ñoùng goùp nhaát ñònh cho noâng daân kieåm laâm, ñoàn bieân phoøng, Hoäi Chöõ thaäp hieän nay laø Hoäi Phuï nöõ vaø Hoäi Noâng daân. ñoû haàu nhö khoâng coù moái lieân heä tröïc tieáp Hoäi Phuï nöõ toå chöùc nhoùm tín duïng cho caùc naøo vôùi ngöôøi daân bôûi do tính ñaëc thuø cuûa chò em phuï nöõ tham gia, ñoàng thôøi höôùng coâng vieäc. 75
  5. Journal of Thu Dau Mot University, No 5 (12) – 2013 3.3. Naêng löïc thích öùng, öùng phoù cuûa linh hoaït cao trong vieäc ñieàu chænh lòch ngöôøi daân ñòa phöông muøa vuï moät caùch hieäu quaû vaø ñöa ra nhöõng Naêng löïc thích öùng, öùng phoù cuûa coäng giaûi phaùp öùng phoù kòp thôøi, coù taùc duïng ñoàng phuï thuoäc vaøo nhieàu yeáu toá nhö kinh khoâng chæ trong thôøi ñieåm hieän taïi maø coøn nghieäm ñaân gian, trình ñoä hoïc vaán, yeáu toá coù theå aùp duïng laâu daøi trong töông lai. Maëc kinh teá hoä gia ñình (ngheøo, trung bình, khaù duø thuoäc nhoùm sinh keá coù nhieàu saùng kieán giaû), giôùi, tính deã bò toån thöông cuûa töøng loaïi thích öùng, öùng phoù vôùi söï thay ñoåi cuûa ñaëc hình sinh keá tröôùc söï thay ñoåi cuûa ñaëc ñieåm ñieåm thôøi tieát, khí haäu, nhöng ñaây cuõng laø thôøi tieát, khí haäu cuøng caùc hieän töôïng thôøi nhoùm deã bò toån thöông nhaát do loaïi hình tieát cöïc ñoan. Caùc haønh ñoäng öùng phoù xuaát sinh keá phuï thuoäc raát nhieàu vaøo ñaëc ñieåm phaùt töø kinh nghieäm daân gian ñöôïc coäng töï nhieân, ñieàu kieän thôøi tieát, khí haäu. Moät soá giaûi phaùp öùng phoù hieän taïi cuûa caùc noâng ñoàng vaän duïng ñeå thích nghi vôùi caùc ñaëc hoä hieän nay laø ña daïng hoùa caùc loaïi rau ñieåm töï nhieân mang tính qui luaät vaø nhöõng maøu nhaèm giaûm thieåu tình traïng maát muøa, baát thöôøng cuûa hieän töôïng thôøi tieát, khí haäu ñaët bieät chuù yù tôùi khaâu choïn gioáng toát, phuø cöïc ñoan. Coù nhöõng giaûi phaùp giuùp ngöôøi daân hôïp vôùi ñieàu kieän töï nhieân vaø thôøi tieát, khí öùng phoù ñöôïc, nhöng cuõng coù nhöõng giaûi haäu ñòa phöông, aùp duïng moâ hình phuû baït phaùp chæ mang tính choáng cheá, taïm thôøi. nhaèm traùnh boác hôi, giaûm dòch beänh. Baûng 1. Khaû naêng thích öùng cuûa ngöôøi daân ñòa phöông Naêng löïc thích öùng cuûa caùc hoä nuoâi Khaû naêng thích öùng ngheâu, soø huyeát ñöôïc ñaùnh giaù ôû möùc ñoä Cao Trung T. bình- Thaáp trung bình. Nhöõng hoä naøy cuõng coù tính linh bình thaáp hoaït cao trong vieäc ñieàu chænh lòch muøa vuï, Loaïi hình sinh keá 1. Troàng maøu chuyeån ñoåi gioáng nuoâi phuø hôïp, mang laïi 2. Nuoâi ngheâu, soø huyeát hieäu quaû kinh teá cao vaø coù khaû naêng phuïc 3. Nuoâi toâm hoài töø töø khi gaëp phaûi nhöõng thay ñoåi thaát 4. Ñaùnh baét thuûy haûi saûn Trình ñoä hoïc vaán thöôøng cuûa thôøi tieát. Tuy nhieân, so vôùi caùc 1. Töø caáp 2 trôû leân hoä troàng maøu, caùc giaûi phaùp öùng phoù cuûa 2. Caáp 1 – caáp 2 3. Döôùi caáp 1 caùc hoä nuoâi ngheâu, soø huyeát coøn nhieàu haïn Kinh teá hoä gia ñình cheá, chöa tìm ra ñöôïc caùch giaûi quyeát hieäu 1. Giaøu quaû vaø do vaäy caùc haønh ñoäng öùng phoù ít 2. Khaù 3. Trung bình khaû thi. Moät trong nhöõng giaûi phaùp ñang 4. Ngheøo ñöôïc caùc noâng hoä naøy thöïc hieän nhaèm giaûm Giôùi tính 1. Nam bôùt ruûi ro laø duøng löôùi choáng naéng ñeå baûo 2. Nöõ veä caùc khu nuoâi öôm soø huyeát. (Nguoàn: Keát quaû khaûo saùt naêm 2011) Caùc hoä nuoâi toâm coù khaû naêng thích öùng Keát quaû khaûo saùt cho thaáy, caùc hoä vaøo loaïi trung bình thaáp. Nhoùm sinh keá troàng maøu coù naêng löïc thích öùng, öùng phoù naøy cuõng linh hoaït trong vieäc ñieàu chænh vôùi caùc hieän töôïng thôøi tieát cöïc ñoan toát lòch muøa vuï, chuyeån ñoåi gioáng nuoâi phuø hôn caùc hoä sinh keá khaùc (nuoâi thuûy saûn, hôïp, mang laïi hieäu quaû kinh teá cao vaø coù ñaùnh baét ven bôø…). Nhöõng hoä naøy coù tính khaû naêng phuïc hoài töø töø khi gaëp phaûi 76
  6. Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 5 (12) – 2013 nhöõng thay ñoåi thaát thöôøng cuûa thôøi tieát. Keát quaû khaûo saùt caùc noâng hoä cho thaáy, Tuy nhieân, sinh keá nuoâi toâm phuï thuoäc khaû naêng thích öùng vôùi taùc ñoäng cuûa BÑKH nhieàu vaøo nguoàn nöôùc, nhöng nhoùm naøy cuûa nhöõng hoä coù khaû naêng taøi chính doài daøo chöa coù giaûi phaùp öùng phoù mang tính khaû cao hôn caùc hoä khaù, trung bình vaø ngheøo. thi trong töông lai khi thôøi tieát khí haäu Caùc hoä naøy coù theå chuû ñoäng veà taøi chính thay ñoåi thaát thöôøng. Ñeå giaûm bôùt ruûi ro, neân coù nhöõng haønh ñoäng, giaûi phaùp öùng ngöôøi daân ñang tích cöïc chuyeån töø nuoâi toâm phoù kòp thôøi khi söï coá xaûy ra. Trong khi ñoù, suù sang nuoâi toâm theû chaân traéng. Thôøi gian nhöõng hoä ngheøo bò ñoäng hoaøn toaøn. thu hoaïch toâm theû chaân traéng ngaén hôn so 3.4. Nguyeän voïng cuûa ngöôøi daân trong vôùi toâm suù vaø mang laïi hieäu quaû kinh teá cao öùng phoù vôùi BÑKH hôn. Theo yù kieán cuûa caùc nhaø khoa hoïc, moâ Nhaèm naâng cao khaû naêng choáng chòu hình nuoâi toâm theû chaân traéng khoâng beàn cuûa ngöôøi daân tröôùc taùc ñoäng cuûa BÑKH, vöõng do soá löôïng vaø chaát löôïng con gioáng caùc noâng hoä raát caàn söï quan taâm saâu saùt, haïn cheá, beänh dòch vaø haøm löôïng chaát thaûi hoã trôï cuûa chính quyeàn cuøng caùc ñoaøn theå phaân hoùa hoïc vaø thuoác tröø saâu duøng quaù ban ngaønh taïi ñòa phöông. Döôùi ñaây laø moät nhieàu gaây taùc ñoäng xaáu tôùi moâi tröôøng. soá nguyeän voïng cuûa baø con ñeà xuaát: Caùc hoä ñaùnh baét thuûy, haûi saûn laø nhoùm – Höôùng daãn caùch phoøng ngöøa vaø öùng coù khaû naêng thích öùng vaøo loaïi thaáp. Hoï phoù vôùi caùc hieän töôïng thôøi tieát cöïc ñoan cho haàu nhö bò ñoäng hoaøn toaøn tröôùc taùc ñoäng noâng daân; thöôøng xuyeân phoå bieán thoâng tin cuûa BÑKH. Khi nhaän ñöôïc thoâng tin baát veà nhöõng thay ñoåi cuûa thôøi tieát, caûnh baùo thöôøng veà thôøi tieát, khí haäu, hoï neo ñaäu taøu sôùm veà caùc hieän töôïng thôøi tieát cöïc ñoan thuyeàn cho ñeán khi thôøi tieát trôû veà traïng nhaèm giuùp ngöôøi daân chuyeån ñoåi muøa vuï, thaùi bình thöôøng. öùng phoù kòp thôøi. Chính quyeàn ñòa phöông Xeùt veà trình ñoä vaên hoùa, naêng löïc thích caàn thoâng tin kòp thôøi ñeán baø con khi coù baõo, öùng cuûa nhöõng noâng hoä coù trình ñoä hoïc vaán aùp thaáp nhieät ñôùi, loác xoaùy; hoã trôï noâng daân trung hoïc phoå thoâng trôû leân cao hôn caùc hoä di dôøi khi coù baõo; choáng saït lôû vaø chaén soùng coù trình ñoä vaên hoùa trung hoïc cô sôû vaø tieåu doïc theo röøng phoøng hoä; xaây ñeâ bao ngaên hoïc. Nhöõng hoä naøy coù khaû naêng naém baét vaø ngaäp luït do trieàu cöôøng; naïo veùt thoâng vaän duïng caùc thoâng tin khoa hoïc kó thuaät thoaùng keânh noäi ñoàng; naâng caáp cô sôû haï vaøo hoaït ñoäng sinh keá deã daøng hôn vaø vì taàng (caàu, ñöôøng). vaäy, hoï coù theå coù nhieàu saùng kieán hôn caùc – Qui hoaïch vuøng troàng troït, nuoâi thuûy hoä coù trình ñoä vaên hoùa thaáp. saûn hôïp lí traùnh khai thaùc nguoàn nöôùc Naêng löïc thích öùng vôùi caùc hieän töôïng ngaàm quaù möùc, xaû thaûi nöôùc nuoâi thuûy saûn thôøi tieát cöïc ñoan cuõng coù söï khaùc bieät roõ baát hôïp lí gaây aûnh höôûng ñeán caùc vuøng nuoâi veà giôùi tính. Nöõ giôùi ít coù cô hoäi tieáp caän laân caän; cung caáp caùc kieán thöùc khoa hoïc kó thoâng tin, haàu nhö moïi chuyeän trong gia thuaät trong troàng troït, nuoâi troàng thuûy haûi ñình do nam giôùi quyeát ñònh. Do vaäy, khaû saûn hieäu quaû; tö vaán caùch thöùc choïn gioáng naêng thích öùng, öùng phoù cuûa nöõ giôùi khi coù vaät nuoâi caây troàng toát. söï thay ñoåi thaát thöôøng veà thôøi tieát, khí – Nghieân cöùu, hoã trôï baø con tìm ra haäu thaáp hôn nhieàu so vôùi nam giôùi. gioáng vaät nuoâi caây troàng chòu maën, chòu 77
  7. Journal of Thu Dau Mot University, No 5 (12) – 2013 ngaäp vaø chòu haïn toát; hoã trôï kó thuaät, giuùp coäng ñoàng taêng cöôøng khaû naêng choáng phöông phaùp chaên nuoâi hieäu quaû; höôùng chòu tröôùc nhöõng thay ñoåi baát thöôøng cuûa daãn baø con aùp duïng caùc moâ hình saûn xuaát, thôøi tieát vaø khí haäu. chaên nuoâi tieân tieán. – Naêng löïc thích öùng cuûa ngöôøi daân ven – Ña daïng hoùa caùc loaïi hình sinh keá bieån tænh Beán Tre tuyø thuoäc vaøo loaïi hình cho baø con. Ñòa phöông neân phaùt trieån du sinh keá, trình ñoä vaên hoaù, giôùi tính vaø khaû lòch sinh thaùi, du lòch tham quan di tích naêng taøi chính. lòch söû nhaèm goùp phaàn taïo vieäc laøm, taêng – Ngöôøi daân raát caàn söï hoã trôï cuûa Nhaø theâm thu nhaäp cho ngöôøi daân. Hoã trôï ñaàu nöôùc, caùc toå chöùc xaõ hoäi trong vieäc tìm ra ra cho saûn phaåm noâng nghieäp, traùnh bò caùc loaïi vaät nuoâi caây troàng coù khaû naêng thöông laùi eùp giaù. choáng chòu, thích öùng vôùi caùc hieän töôïng 4. Keát luaän thôøi tieát cöïc ñoan cuõng nhö nhöõng saùng – Kinh nghieäm daân gian, saùng kieán kieán khoa hoïc giuùp baø con phaùt trieån sinh trong sinh keá coù yù nghóa quan troïng nhaèm keá beàn vöõng. ADAPTIVE CAPACITY OF PEOPLE LIVING IN COASTAL AREAS OF BEN TRE PROVINCE IN THE CONTEXT OF CLIMATE CHANGE Le Thi Kim Thoa University of Social Sciences and Humanities Vietnam National University of Ho Chi Minh City ABSTRACT Located in lower section of the Mekong delta, low lying area and contiguous with the East sea, Ben Tre is evaluated as one of the most regions seriously affected by the impact of climate change. Typically saline intrusion, drought, flood tide and sea level rise. In recent times, extreme weather and climate have happened regularly and unusually, that affects human lives and likelihood. Beside the efforts of government and social organizations in reducing and mitigating the risk from climate change impacts, local community, especially how has poor people who is living in low lying and coastal areas adapted and coped with climate change impacts? This paper presents the result of studying capacity building of poor people living in the coastal districts of Ben Tre province ans some expectations to government and other organizations on climate change impacts. TAØI LIEÄU THAM KHAÛO [1]. CARE International (2009), Caåm nang phaân tích khaû naêng bò toån thöông vaø naêng löïc thích öùng vôùi bieán ñoåi khí haäu. [2]. Oxfam (2008), Vietnam climate change, adaptation and poor people, Oxfam in Viet Nam, Ha Noi. [3]. Srivasan. A (2004), Local knowledge for facilitating adaptation to climate change in Asia and the Pacific: Policy Implications, IGES-CP working paper. 78