Xem mẫu

  1. Năm thói quen x u trong ph ng v n và cách kh c ph c Thói x u 1: T CÂU H I ÓNG - Ví d : Anh có ph i là ngư i phân bi t ch ng t c không? Anh có gi t ngư i b n ng hành c a mình không? Anh có ng ý...? - H u qu : ây là m t l i t i t nh t. Nó g i câu tr l i có/không, l i r t tuy t v i v i nh ng ngư i tìm cách né tránh câu tr l i. Nh ng câu h i này ã gi t ch t cu c ph ng v n. Nh ng câu h i c trưng như "...ph i không? ...hay không?" ã trao th ch ng cho ngư i ư c ph ng v n. - Cách kh c ph c : Hãy t các câu h i có d ng: Cái gì? T i sao? Như th nào?... V a ơn gi n l i hi u qu . Thói x u 2: KHÔNG PH I CÂU H I - Ví d : " ó là m t quy t nh c ng r n" hay "Ngư i ta nói ông là m t lãnh o khó tính." - H u qu : M t ph n tư câu h i trong nhi u ph ng v n hoàn toàn không ph o là câu h i. Chúng là nh ng câu kh ng nh. L i m t l n n a
  2. chúng ta trao th ch ng cho ngư i ư c ph ng v n. Nh ng "câu h i" lo i này không òi h i câu tr l i. - Cách kh c ph c: Hãy nh r ng b n ang tìm ki m m t ph ng v n. B n không dùng ki n th c c a mình gây n tư ng v i ngư i tr l i ph ng v n. "H u h t các nhà báo u t nh ng câu h i kh ng khi p, trong ó b n h thư ng khoe khoang v i b n và các nhà báo khác nh ng gì mà h bi t, hơn là h i b n nghĩ gì". (John Townsend, tác gi cu n sách hư ng d n cách cư x v i báo gi i). Thói x u 3: HAI TRONG M T - Ví d : "Anh có quan h th nào v i ngài b trư ng và theo anh ông ta có làm sai không?" - H u qu : Câu h i l a ch n - hai cho cái giá c a m t. Chúng ta cho ngư i tr l i ch n câu h i d , h thư ng làm v y. B n h i hai câu và h u h t trong m i trư ng h p ch nh n ư c m t câu tr l i. - Cách kh c ph c: Hãy h i t ng câu m t. B các liên t như "và", "ho c"... Thói x u 4: KÍCH NG - H u qu : Nh ng câu h i cho ch th cơ h i ph n ng v i t dùng trong câu h i hơn là áp l i câu h i. ó có th là nh ng t ng kích ng hay ngôn ng cư ng i u ho c hung hăng. - Cách kh c ph c: Hãy dùng ngôn ng tr c di n.Câu h i càng cao gi ng, máy móc/hình th c thì câu tr l i càng ch ng m c/t nh t.
  3. Thói x u 5: CÂU H I VÔ T N (never-ending) - H u qu : Nh ng câu h i này thư ng lan man, làm ngư i tr l i ph ng v n b i r i và cu i cùng v dư i s c n ng c a t ng . - Cách kh c ph c: B n bi t mình ang ch i gì ngư i ư c ph ng v n. Hãy vi t trư c câu h i nh n câu tr l i thích h p. H i nh ng câu ng n và ơn gi n. Hãy làm cho ngư i tr l i ph ng v n góp ph n vào "n i dung" - ng cho h bi t n i dung. ng d oán trư c câu tr l i. Khi b n h i: "Anh/ch có vui sư ng/bu n không?" b n ã cho h bi t n i dung. Nhưng thay vào ó ta h i: "Anh ch c m th y th nào?". Câu h i này không g i ý gì. Quá nhi u ph ng v n thì ch ng khác nh ng cu c i câu cá là bao. Ph i có k ho ch ph ng v n. Và giai o n u c a vi c l p k ho ch là xác nh m c ích ph ng v n. i u chúng ta tìm là : - S th t - C m xúc - Phân tích - Câu chuy n c a ngư i làm ch ng - Trách nhi m - N i tâm nhân v t
  4. Viên sĩ quan c nh sát có th bi t s th t nhưng không tr l i nh ng câu h i v c m xúc; gia ình n n nhân có th cho bi t c m xúc nhưng có th h không bi t v v án; c hai i tư ng này không th cho bi t t ng th hay phân tích. ôi khi chúng ta phí ph m th i gian ph ng v n tìm hi u nh ng i u mà ngư i tr l i ph ng v n không th bi t. Nên hãy tính xem ai làm gì, cho m i ngư i ư c ph ng v n m t vai di n, trong t t c nh ng ngư i ư c h i ai là ngư i cho bi t v s th t, ai nói v c m xúc, h có th phân tích v n . R i b n có th xây d ng câu h i cho t ng m c ích c th . i v i các cu c ph ng v n t i hi n trư ng l y nh ng o n ph ng v n cho tin bài c n nh nh ng i m chính sau: - Xác nh m c ích c n ph ng v n - Bi t mình mu n cái gì - t nh ng câu h i ơn gi n t m c ích ó - t nh ng câu h i m (t i sao, như th nào và cái gì...) - Hãy c th . Nh ng câu h i mơ h s nh n ư c nh ng câu tr l i mơ h . - Vi t ra câu h i trư c khi ti n hành ph ng v n - Hãy l ng nghe câu tr l i ( ng m i chu n b câu h i ti p theo mà b l ph n b sung quan tr ng)
  5. Ph ng v n trư ng quay thư ng dài hơn và có nhi u cơ h i ngư i ph ng v n bày t tính cách c a mình. Hai ngư i ph ng v n gi i nh t c a BBC là Jeremy Paxman và David Frost. H có phong cách hoàn toàn khác nhau. Jeremay Paxman chuyên ph ng v n các chính tr gia. Ông gi b ông ang b các ch th l a b p. Tri t lý cơ b n c a ông ta là t i sao ngư i này l i nói d i? Ông r t kiên trì. Trong m t l n ph ng v n m t c u b trư ng thu c ng B o th , ông ã h i m t câu n l n th 14. Ông ã không nh n ư c câu tr l i th ng th n, nhưng sau 14 l n né tránh thì câu tr l i ã không còn m y quan tr ng. David Frost có cách ti p c n m m d o. Ông ví ph ng v n v i câu chuy n ng ngôn c a Ed p v cu c tranh cãi gi a gió và m t tr i xem ai có th làm ngư i àn ông c i áo khoác nhanh hơn. Gió th i m nh và ngư i àn ông cu n mình ch t hơn trong cái áo khoác và kéo cao c áo. M t tr i chi u nh ng tia n ng m và ngư i àn ông ã c i b áo ra. B n quy t c ph ng v n c a David Frost: 1. Không bao gi t câu h i úp ngư i tr l i không b qua ph n này hay ph n kia c a câu h i. 2. Không bao gi t câu h i dài ư c câu h i ng n hay ch ơn thu n là có/không.
  6. 3. T m ngưng (pause) là công c r t h u hi u. Dùng nó v i cái g t u, n cư i: thông i p chuy n n ngư i tr l i ph ng v n là – tôi bi t còn n a y và anh bi t là còn n a... và hãy nói ti p i. 4. T p nghe ch ng: ng bám ch t vào nh ng câu h i l p trư c và ng b gi t mình b i câu tr l i b t ng . i v i nhi u ngư i, nghe ơn thu n là ch cơ h i l ib t u nói. Trong cu n sách “ t câu h i” c a mình, Paul McLoughin ã c p n ngh thu t ph ng v n: “N u tôi có th vi t ch m t chương v cách th c ph ng v n thì nó s là v cách nghe. Và n u tôi ch ư c vi t m t câu thì nó s là câu sau: anh càng chú ý l ng nghe, ngư i nói s càng hùng bi n”. ng s s im l ng. ó chính là m t trong nh ng cách h u hi u nh t l y ư c nhi u thông tin hơn. Chúng ta nên tránh s im l ng kéo dài. tránh tình hu ng khó x , chúng ta can thi p l p nh ng nh ng kho ng tr ng im l ng ó. Các t ch c ào t o ngư i ph ng v n bi t i u này. Cu n sách c a m t t ch c có tr s ttawa (Canada) vi t: “N u t m ngưng (pause) kéo dài hơn 2 giây, ngư i ph ng v n ph i vào cu c”. L n t i b n hãy th im l ng m t chút. Hãy m m cư i, g t u và b n có th nh n ra r ng ngư i tr l i ph ng v n không th không thêm m t chút vào câu tr l i trư c ó. Và r t có th nó là cái ph n thêm nho nh mà b n ang c n tìm. M t s ph ng v n òi h i chúng ta ph i qui trách nhi m. Chúng ta có nhi m v bu c ngư i tr l i ph ng v n nh n trách nhi m v hành ng hay
  7. quy t nh c a h . Và n u ngư i tr l i ph ng v n ang b ch trích thì chúng ta ph i ưa nh ng l i ch trích ó t i h . Ngư i ta có th né tránh câu h i c a chúng ta nhưng 2 tháng hay 2 năm sau chúng ta có th g p may vì ã có c nh né tránh ó trong băng c a mình. N u b n là phóng viên báo hình thì ph ng v n là m t thách th c th c s vì ph i ch u áp l c v m t k thu t và biên t p. V m t cơ h c, b n ph i m t n i m nét, l sáng, t m nhìn ngang m t (eyeline). V m t ngh thu t s là h u c nh nào, khuôn hình ra sao? Và r i c nh ng v n v biên t p, s là câu h i nào. Dư i ây là m t vài g i ý: - ng i n phút cu i m i nghĩ t i ph ng v n. - Kh o sát ph i cho b n bi t ch th c a b n s nói gì – nhi m v c a là giúp h nói ra rõ ràng. - Vi t ra danh sách nh ng câu h i - t các câu h i m - t các câu h i ơn gi n - Ph n l n các câu h i ph i là: “T i sao? Cái gì? Như th nào?” - L y khuôn hình r ng hơn bình thư ng b n kh i ph i lo ch th chuy n ng ra ngoài c nh.
  8. - Luôn gi ti p xúc b ng m t. - Dùng ngôn ng c ch - tay và m t - khuy n khích hay d ng ngư i tr l i ph ng v n.