Xem mẫu

  1. Múa R i Nư c R i nư c là m t trong nh ng lo i hình ngh thu t dân gian c s c c a Vi t Nam và ch Vi t Nam m i có. Có th nói r i nư c là hình th c thu nh c a ngày h i làng c v không gian và th i gian. Ngh thu t múa r i nư c ư c hình thành t th i kỳ i Vi t (1010 – 1225), c th là i Lý Nhân Tông (1121). Bia Sùng Thi n Diên Linh d ng năm Thiên Phù Du Vũ th hai (1221) t i chùa i (Hà Nam Ninh) có vi t v lo i hình ngh thu t này “ Hư ng Trư ng lô sông bi c Ng i n báu Linh Quang. Nghìn thuy n như ch p gi t gi a dòng. Muôn tr ng như s m vang d y nư c. Dư i hiên ng c th t H i ng Phương Bá, trong th m an t u chương bi u sư tiên. Th rùa vàng i ba ng n núi trên m t d p d n, phơi mai văn l b n chân dư i dòng sông l l ng. Li c m t nhìn b , hé môi phun b n. Ng a trông gi i mũ nhà vua,
  2. cúi xét b u tr i l ng l ng. Trông vách d ng cheo leo, d o nh c Thi u réo r t. C a ng m ra, th n tiên xu t hi n. u là dáng i u Thiên cung, há ph i phong t Tr n th . Vươn tay nh dâng khúc i phong, nhăn mày thuý ng i ca V n T t. Chim quý t ng àn ca múa, thú lành thành i xênh xang. T i lúc áo vàng x bóng, xe báu s p v . n gi a ư ng b ng ph ng ngoài cõi Qu ng thiên. Hư ng ài cao v l c a, quay lưng Rùa l n i ba non. Ng m bàn son mà v y u kéo uôi an ph n. Chim líu lo trong mây, h g m h m xu ng núi. Tr h t oai hùng, c n v thu nh … L i có hai toà l u hoa, trong treo chuông vàng, kh c hình chú ti u mình m c áo nâu sòng, v n máy ng m giơ v chuông lên ánh. Nghe v bao gươm mà ng nghiêm quay m t, nhìn thánh minh mà khom c t cúi u…“
  3. R i nư c ư c ra i mi n b c, nơi có nhi u ao h . Có th nói R i nư c chùa Thày là cái nôi c a ngh thu t r i nư c Vi t Nam. Truy n thuy t k l i r ng thi n sư T ào H nh n làm tr trì t i chùa Thày và d y nhân dân múa r i nư c. Dư i th i Lê M t (1533 – 1788) sân kh u r i nư c chùa Thày (hay còn g i là “Thu ình”) ư c xây d ng như m t công trình ki n trúc trong h Long Trì trư c chùa. ây là m t nhà hát hoàn ch nh, ngoài sân kh u còn có hai gian bên c nh dàn nh c và di n viên chu n b . R i nư c là m t lo i hình ngh thu t bi u di n ngoài tr i, m t nư c làm sân kh u cho con r i làm trò, di n k ch.
  4. Ao, h là nơi d ng mái ình hay m t nhà nh d u ngư i i u khi n. Di n tích xung quanh ao, h là nơi cho khán gi thư ng th c lo i hình ngh thu t này. Sân kh u nư c ư c trang trí b ng các màn hoa văn r c r cùng v i ti ng loa, ti ng tr ng, ti ng chiêng … R i nư c thư ng ư c bi u di n vào nh ng ngày h i làng hay nh ng ngày h i xuân. “Chú T u” là hình tư ng c trưng c a ngh thu t múa r i nư c, cùng v i câu ca dao : Ta v ta t m ao ta Dù trong dù c ao nhà v n hơn
  5. NV ch ch t trong Nghê thu t R i nư c - chú T u Chú T u có thân hình tròn trĩnh, qu n kh i u, u trái ào ng nghĩnh, khoé m t tinh ngh ch, n cư i hóm h nh, thư ng m màn cho nh ng bu i di n. M t i u r t thú v trong r i nư c là t l kích thư c gi a các con r i ư c t o nên r t kh p khi ng. Ví d như trong c nh câu cá thì ngư i ánh cá r t bé còn con cá l i r t to … trong cùng m t không gian và th i gian. Nh ng trò r i nư c t o hình theo ki u ngây ngô, ngư c i này l i ư c khán gi m i th i i, m i châu l c ch p nh n và cùng thích thú hò reo.
  6. R i nư c bao g m nhi u lo i hình trong ngh thu t dân gian như : kh c g , t c tư ng, di n xư ng, văn h c, âm nh c và ngh thu t c a các ngh th công như : sơn th p, an lát, b n dây … Ngh thu t “Sơn son th p vàng” ã giúp nh ng con r i m c m c, tr n tr i có nh ng ánh vàng, ánh b c ho t ng trên m t nư c ã t o nên s lung linh huy n o và kỳ di u. Lúc này khi nhìn xu ng m t h g n sóng, lăn tăn l i th y hình bóng con r i ư c ph n chi u xu ng, th c th c, o o hoà qu n v i nhau, tôn vinh thêm v p l ng l y và mơ màng c a các con r i. Ch nh trang l i R i nư c
  7. Hai hình th c i u khi n con r i nư c mà các ngh nhân thư ng dùng là : Trò dây và trò sào. Tuy nhiên các k thu t nhà ngh v n ư c b o lưu. - Trò dây : Con r i ư c g n vào s i dây và m i ho t ng c a con r i này u theo s i dây i u khi n. Hi u qu c a trò dây giúp có th i u khi n con r i i xa kho ng 20 m – 30 m, con r i có th ti n sát b ao (nơi khán gi ng i) m i nư c, m i tr u, nh n hoa … - Trò sào : ây là trò ư c các phư ng r i nư c s d ng nhi u nh t vì tính ơn gi n và hi u qu . Trò sào là ngư i i u khi n con r i b ng chi c sào. Mu n ưa con r i ra xa như trò dây ngư i ta s d ng th pháp n i sào. Thu kh c ho nhưng trên sân kh u r i nư c l i vô cùng hài hoà. Chính t vi c k t h p gi a l a v i nư c khéo léo và tài tình như v y mà r i nư c Vi t Nam ngày càng thêm h p d n ngư i xem. Nh ng con r i nư c – linh h n c a ng ru ng Vi t Nam ã d n d t chúng ta vào m t c nh th n tiên, ch t n t i nơi nư c và l a hoà qu n v i nhau.
  8. V i r i nư c, vi c t o hình con r i và l p t máy móc là quan tr ng b c nh t, k t i là ngh thu t bi u di n. N u như trong các b môn ngh thu t khác ngư i di n viên ra sân kh u ư c khán gi bi t n thì nh ng di n viên r i nư c luôn ph i ngâm mình dư i nư c, khéo léo i u khi n nh ng cây sào v i vô s s i dây mà không l k thu t c a mình và ch xu t hi n khi t m mành tre cu n lên vào phút chót bu i di n. Có th nói ngôn ng ngh thu t r i nư c là các c ng hình th . Ngh sĩ t o hình s n xu t ra con r i là cơ s v t ch t và k thu t c a ngh thu t r i.
  9. Ngh thu t i u khi n và âm nh c ã th i linh h n làm cho con r i s ng ng trư c ngư i xem. Ngh thu t l ng ti ng ã ưa văn h c vào sân kh u. Do không ch dành riêng cho nh ng ngư i nông dân như xưa, nay ã ph c v nhi u t ng l p trong xã h i nên ngh thu t r i nư c ngày m t hoàn thi n và phong phú hơn. Âm nh c trong r i nư c thư ng n ng v thanh nh c hơn khí nh c. Nh ng làn i u thư ng ư c s d ng là chèo, dân ca, quan h , ch u văn, tu ng … Âm nh c trong múa r i nư c là s nh c l i âm nh c c a múa sân ình, n i tr i nh t là tr ng múa sư t . Dàn nh c r i nư c g m : - B gõ : Tr ng cái, tr ng , thanh la, não b t, mõ - B dây : Nh , h - B g y : nguy t, tam, tranh, tam th p l c - B hơi : Sáo trúc, kèn b u
  10. Các ti t m c cs c: - Xay lúa - Giã g o - Múa T u - Múa r ng - Múa sư t - T linh - Leo c t t pháo - Múa bát tiên
  11. - B t vt - ánh cá - Ch i trâu - ua thuy n - Lân tranh c u Các trích o n trong sân kh u ca k ch c truy n : - Th Màu lên chùa (chèo) - Th t c m M nh Ho ch (tu ng) - Chém tá (tu ng) Các nghi th c tôn giáo : - T th n - Ch y àn - B tc - M l ng
  12. Ngh thu t múa r i nư c ã óng góp tích c c vào s gìn gi và phát huy v n văn hoá dân gian c a a phương và c nư c. R i nư c Vi t Nam là m t óng góp ngh thu t vào kho tàng r i qu c t .