Gia tri van hoa trong trang phuc truyen thong cua nguoi Bahnar, Jrai

  • 3 months ago
  • 0 lượt xem
  • 0 bình luận

  • Ít hơn 1 phút để đọc

Giới thiệu

Bai viet trinh bay cac dac diem trang phuc truyen thong cua nguoi Bahnar, Jrai, dac trung van hoa trong trang phuc truyen thong cua nguoi Bahnar, Jrai.

Thông tin tài liệu

Loại file: PDF , dung lượng : 0.14 M, số trang : 4 ,tên

Xem mẫu

Chi tiết

  1. KHOA HOÏC XAÕ HOÄI - NHAÂN VAÊN 1 SỐ 04 NĂM 2019 Giá trị văn hóa trong trang phục truyền thống của người Bahnar, Jrai ThS. VŨ THỊ HUYỀN LY1 ThS. HOÀNG THỊ THANH HƯƠNG2 G ia Lai là mảnh đất hoa văn màu trắng. Phụ nữ thêm những chiếc vòng đồng nằm ở phía bắc của Bahnar khi mặc áo dài tay thì xung quanh bụng. Đây cũng Tây Nguyên, nơi đây ống tay áo luôn để ngỏ, buông chính là nơi để họ gài tẩu hút có nền văn hóa của hai tộc thõng từ vai xuống trông rất thuốc vào. người bản địa: Bahnar và Jrai duyên dáng. Trang phục truyền thống gắn với văn hóa và âm nhạc Váy của phụ nữ Bahnar của nam giới người Bahnar cồng chiêng, các lễ hội dân thường ngắn trên mắt cá gồm áo và khố. Ngoài ra còn gian, trong đó không thể chân váy là một tấm vải dệt có tấm choàng, khăn đội đầu, thiếu những sắc màu rực rỡ từ sợi bông, có màu đen hoặc túi đeo, đồ trang sức (vòng cổ, của trang phục truyền thống. xanh (chàm), có sọc, hoa văn vòng tay,...). 1. Đặc điểm trang phục ở ngang thân và gấu cùng với Áo của nam giới Bahnar truyền thống của người miếng đáp dệt hoa văn ở giữa là loại áo cộc tay, thân sau dài Bahnar, Jrai tấm vải. Khi mặc tấm vải được hơn thân trước, có màu đen Trang phục truyền thống quấn quanh thân dưới, từ eo hoặc màu chàm không có của người Bahnar, Jrai gồm áo trở xuống, rồi buộc túm phía khuy, cổ xẻ hình trái tim để và váy dành cho nữ, áo và khố trước và giắt vào cho chặt, lúc lộ ngực. Phổ biến có hai loại dành cho nam. Ngoài ra, còn mặc miếng đáp dệt hoa văn áo, một là áo trơn không có có một số vật dụng đi kèm như sẽ nằm ở phần mông. Ngoài hoa văn, chỉ có một vài sợi chỉ tấm choàng, khăn đội đầu, đồ ra còn có một mảnh vải nhỏ trang trí như hình bông hoa ở trang sức (hoa tai, vòng cổ, và dài, dệt hoa văn rất đẹp có hai bên hông gấu áo; hai là áo vòng tay,...). chiều dài khoảng 2,3m, chiều có đường viền đỏ quanh cổ áo, rộng khoảng 20cm - 25cm, gấu áo, đường sọc trắng dọc 1.1. Trang phục truyền được quấn quanh bụng hoặc hai bên hông áo hoặc có trang thống của người Bahnar may liền vào váy. Khi mặc dải trí đường hoa văn dọc hai bên Áo của phụ nữ Bahnar có hoa văn này được thả buông hông và gấu áo. hai loại: áo có tay hoặc không xuống hai bên hông nhằm có tay, có hai màu, một là áo Khố của nam giới Bahnar tăng thêm vẻ đẹp và duyên có nền đen hoặc chàm với hoa được quấn theo hình chữ T, sử dáng cho người phụ nữ. Để văn màu trắng, đỏ, vàng, hai là dụng theo cách quấn ngang tăng thêm vẻ đẹp và giữ váy áo có nền đen hoặc chàm với bụng dưới, luồn qua háng rồi cho chặt, phụ nữ Bahnar buộc che một phần mông, hai đầu ———————— (1) Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Gia Lai khố buông xuống phía trước (2) Ban Tuyên giáo tỉnh ủy Gia Lai và sau.
  2. 2 KHOA HOÏC XAÕ HOÄI - NHAÂN VAÊN Người Bahnar có hai loại mặc phần trang trí này nằm ở gùi, bò, ống tên, nỏ, tẩu, cán TẠP CHÍ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ MÔI TRƯỜNG khố, một loại khố có hoa văn, một bên hông của người mặc. rìu... đặc biệt thể hiện rõ nét có tua ở hai đầu khố, có đính Áo của nam giới Jrai có trên trang phục. Tất cả các họa thêm hạt cây tơrpeng 1, có chiều dài khoảng 70cm, chiều tiết hoa văn trên trang phục chiều dài khoảng hơn 4m, rộng khoảng 55cm, áo có hai Bahnar, Jrai là một thế giới tự chiều rộng khoảng 30cm. Một loại, loại có tay và loại không nhiên sinh động, phong phú... loại khố không có tua và hoa có tay. Áo không tay thường là được biểu hiện dưới dạng hình văn trang trí ở hai đầu khố áo có cổ hình trái tim, với hàng học hóa. nhưng lại có những đường sọc dây buộc phía trước, có đường Sở dĩ người Bahnar, Jrai chủ yếu là màu đỏ chạy suốt viền đỏ xung quanh nách, cổ đưa thiên nhiên vào các đồ hai bên và ở giữa theo chiều áo, gấu áo. Ngoài ra còn có hai án trang trí trên trang phục dài của khố, ở gần cuối của hai dải hoa văn chạy dọc hai bên vì họ sống gần gũi với thiên đầu khố cũng tập trung những áo từ trước ra sau, sau gấu áo nhiên và thiên nhiên có ảnh đường hoa văn màu trắng, đỏ có đường hoa văn và các tua hưởng rất lớn đến đời sống chủ yếu là những hình kỷ hà. chỉ. Áo dài tay của nam giới Jrai hàng ngày của họ. Trong quá Loại khố này có chiều dài hơn thường là áo cổ tròn hoặc cổ khứ, vì trình độ khoa học chưa 6m, chiều rộng khoảng 20cm. tim, có dải hoa văn theo chiều phát triển, người Bahnar, Jrai 1.2. Trang phục truyền ngang hai bên hông áo, vai chưa hiểu biết sâu sắc về các và cổ tay, gấu áo có tua hoặc hiện tượng tự nhiên nên mỗi thống của người Jrai không có tua. khi có chuyện gì không hay Áo của phụ nữ Jrai là loại xảy ra với cộng đồng của mình áo dài tay hoặc không có tay, Khố của nam giới Jrai như: thiên tai, dịch bệnh... có 5 màu đen, đỏ, vàng, xanh, thường có màu chàm hoặc đen, dài khoảng hơn 4m, rộng thì họ liền cho rằng đó là do trắng với những dải hoa văn ở mình đã làm các vị thần linh khoảng 29cm, có trang trí hoa cổ, ngực, bụng (gấu áo), nách, tức giận mà gây ra, điều đó văn theo rìa dọc khố, đặc biệt khuỷu tay, cổ tay theo chiều khiến họ ngày càng sùng bái là hai đầu khố. Ở hai đầu khố ngang thân áo. môi trường tự nhiên và tin có đính thêm hạt cây tơrpeng Váy của phụ nữ Jrai dài và các tua màu đen đỏ. vào quyền lực của các vị thần đến bàn chân, cũng có miếng trong tự nhiên mà mình sùng 2. Đặc trưng văn hóa bái. Cứ như thế trong xã hội đáp giàu hoa văn ở phần trong trang phục truyền Bahnar, Jrai tín ngưỡng “vạn mông như váy của phụ nữ thống của người Bahnar, Jrai vật hữu linh” được ra đời, điều Bahnar nhưng khi mặc phụ nữ Jrai chỉ quấn mảnh vải lại 2.1. Tín ngưỡng vạn này thể hiện rõ nét trên trang rồi giắt nút ở phần cạp váy là vật hữu linh qua trang phục phục truyền thống của họ. xong chứ không đeo thêm dải truyền thống của người Tín ngưỡng vạn vật hữu hoa văn ở hai bên và các vòng Bahnar, Jrai linh đã sinh ra cho người đồng như phụ nữ Bahnar. Thế Cuộc sống hằng ngày của Bahnar rất nhiều các vị thần nhưng, váy của phụ nữ Jrai người Bahnar, Jrai có mối quan có ảnh hưởng đến toàn bộ xã cũng rất rực rỡ nhờ được trang hệ mật thiết với thiên nhiên và hội Bahnar cổ truyền, trong trí hoa văn và những tua chỉ chịu sự chi phối sâu sắc của đó có “Yang Kơtơp (thần chim có đính hạt cây tơrpeng theo môi trường tự nhiên. Thực tế cu - thần chim bồ câu) là một chiều dài một bên mép vải, khi này ít nhiều được phản ánh, viên đá có hình con chim (đã 1 Hạt màu trắng sữa, hình bầu dục, ghi dấu ở hoa văn trang trí bị mất). Dân làng tin rằng: khi xỏ vào trang trí như hạt cườm. trên các vật dụng gia đình như đầu chim quay về hướng đông
  3. KHOA HOÏC XAÕ HOÄI - NHAÂN VAÊN 3 bắc và hướng nam thì dân làng phải quyết định số phận của hành Mộc - Kim. Màu vàng ứng SỐ 04 NĂM 2019 làm ăn được; nhưng khi chim mọi người sống trên mặt đất. với hành Thổ ở Trung tâm”[4]. quay đầu về hướng tây thì Bà dùng bột nặn thành hình Theo đó, màu đen tượng trưng làng sẽ gặp tai họa (có người từng đứa trẻ rồi cho nó lên cho hành Thủy (nước) là mùa đau hoặc chết).”[1]. Vì thế, hình mặt đất nhập vào những phụ đông, màu đỏ tượng trưng ảnh về thần chim cu xuất hiện nữ có thai. Mỗi đứa trẻ sắp sửa cho hành Hỏa (lửa) là mùa hè, rất nhiều trong trang phục được đưa đi đầu thai đều được màu xanh tượng trưng cho của người Bahnar với họa tiết bà Tung định sẵn cho nó một hành Mộc (cây) là mùa xuân, cườm (cổ) chim cu. số phận. Trong nhà bà Tung màu trắng tượng trưng cho có một khung dệt. Suốt ngày hành Kim (kim loại) là mùa Đồ án hoa văn mà người bà ngồi luồn từng sợi chỉ để thu, màu vàng tượng trưng Bahnar, Jrai yêu thích nhất, có dệt một tấm vải dài. Tấm vải cho hành Thổ (đất) chính là mặt nhiều nhất trong tất cả đó chính là cuộc đời của tất khoảng cánh giữa các mùa. những vật dụng có trang trí cả những con người trên mặt Ứng với những phân tích trên, hoa văn và không thể thiếu đất. Mỗi sợi chỉ là số phận của trong quá trình đi điền dã năm trong trang phục của họ chính từng người, cho nên các sợi chỉ 2011, chúng tôi đã được cụ bà là biểu tượng mặt trời với dạng cũng có những màu sắc khác người Jrai, tên là Nay H’Mel cách điệu sao tám cánh, người nhau”[2]. sinh năm 1936 ở thôn Buôn, Bahnar gọi là brưng, người Jrai xã Iatul, huyện Ia Pa cho biết gọi là pnga ptuh, đó chính là Người Bahnar, Jrai thường những màu sắc họ sử dụng biểu tượng của thần mặt trời. sử dụng 5 màu cơ bản cho bộ trong trang phục truyền thống trang phục truyền thống là Tín ngưỡng vạn vật hữu chính là biểu tượng của bốn đen, chàm (xanh), đỏ, vàng, linh còn biểu hiện ở thuyết mùa trong quá trình sản xuất trắng. Theo Đỗ Thị Hòa thì linh hồn với thế giới của người nông nghiệp (đông, hè, xuân, họa tiết hoa văn “đối xứng chết thể hiện trong lễ bỏ mả. thu) là màu đỏ, đen, xanh, phản ánh quan niệm về vũ Hoa văn biểu trưng cho lễ bỏ trắng. Khi hỏi màu vàng tượng trụ âm dương, trời đất, lấy mả với nhà mồ, mái nhà mồ, trưng cho cái gì thì cụ không thiên nhiên làm hình mẫu... cây nêu, người múa xoang... trả lời được nhưng từ phân tích Màu đen tượng trưng cho đất cũng được người Jrai đưa vào này chúng ta có thể thấy màu rừng trù phú, màu đỏ thể hiện rất nhiều trong trang phục vàng chính là khoảng cách khát vọng và tình yêu”[3]. Có của mình. giữa các mùa trong một năm. thể màu sắc trên trang phục Ý nghĩa màu sắc hoa văn của người Bahnar, Jrai là biểu 2.2. Tín ngưỡng phồn của người Jrai gắn liền với một tượng của thuyết âm dương thực qua trang phục của người truyền thuyết dân gian, có liên ngũ hành trong quá trình Bahnar, Jrai quan đến tín ngưỡng “vạn vật nhận thức về vũ trụ ở văn hóa Tín ngưỡng phổ biến hữu linh” như sau: “Sau khi đã của các cư dân nông nghiệp. nhất của cư dân nông nghiệp làm ra thế giới, muôn loài và Theo Trần Ngọc Thêm “về màu là tín ngưỡng phồn thực với con người, yang trời Kơ-dei biểu thì hai màu đen, đỏ mang ước vọng cho cây trồng sinh tìm người thay mình cai quản tính đối lập âm dương rõ rệt sôi nảy nở, con người sinh sôi mặt đất. Bà Tung là một trong nhất nên ứng với hai hành nảy nở... Tín ngưỡng này biểu những người được yang Kơ- Thủy - Hỏa (hai phương Bắc hiện rộng khắp trong đời sống dei chọn lựa. Bà được phân Nam). Hai màu xanh, trắng người Bahnar, Jrai. Trong một công vừa cai quản thế giới cũng đối lập âm dương nhưng số nghi lễ ở các lễ hội nông của các hồn người chết, vừa kém rõ rệt hơn, ứng với hai nghiệp, người Bahnar, Jrai
  4. 4 KHOA HOÏC XAÕ HOÄI - NHAÂN VAÊN thường có những hành động miếng vải đáp này chính là còn có động tác giao cấu. TẠP CHÍ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ MÔI TRƯỜNG tượng trưng như chọc lỗ tra biểu hiện của tín ngưỡng Trần Phong đã miêu tả một hạt, rước mẹ lúa... Trong lễ bỏ phồn thực nhằm, nhấn mạnh lễ bỏ mả trước đây như sau: mả, người Bahnar, Jrai đẽo và tôn lên vẻ đẹp ở nơi mà “Trong một lễ bỏ mả ở làng tượng nhà mồ với rất nhiều người phụ nữ thực hiện thiên Hle Hlang (Kông Chro), khi hình ảnh phồn thực như: chức sinh nở ra con người. tiến hành grong - bơxát có khá tượng phụ nữ với cặp ngực Trang phục nam của nhiều miêu briêm có cả những căng tròn, tượng phụ nữ mang người Bahnar, Jrai tuy không em còn nhỏ tuổi bôi bùn, quấn thai, tượng hài nhi với tư thế phong phú, đặc sắc như trang vào tay chân bằng những sợi ở trong bụng mẹ, tượng đàn phục nữ nhưng cũng thể dây rừng hoặc lá cây và đánh ông với sinh thực khí nam hiện rõ tín ngưỡng phồn thực cồng chiêng; đặc biệt là cảnh rất to và tượng miêu tả hành qua chiếc khố nam. Trong tín hai thanh niên đeo mặt nạ thú vi giao phối của nam và nữ... ngưỡng phồn thực thì sinh vật đi lại làm những động tác Trong trang phục Bahnar, Jrai thực khí nam là biểu tượng “dâm dục” giữa những tốp phụ tín ngưỡng phồn thực cũng cho nét phồn thực của người nữ múa, có miêu briêm là nam được thể hiện rất rõ qua kiểu đàn ông. Vì vậy chiếc khố được giả nữ (đeo cặp vú), làm người cách trang phục và lối trang trang trí hoa văn rất phong đàn bà mang bụng chửa”[6]. trí hoa văn. phú cùng các tua chỉ màu ở Sau khi thực hiện xong lễ bỏ hai đầu khố tạo điểm nhấn, mả thì những bộ trang phục Trang phục nữ với chiếc làm nổi bật bộ phận mang tính mà miêu briêm mặc cũng được áo, váy quấn bó sát người làm phồn thực của người đàn ông. bỏ lại bên nhà mồ cho người ở nổi lên những đường nét của thế giới của các hồn ma. Như cơ thể. Áo của phụ nữ Bahnar, Tín ngưỡng phồn thực vậy, ta thấy hình ảnh miêu Jrai rất được chú ý sắp xếp còn được thể hiện rất rõ trong briêm chính là hình ảnh phản hoa văn ở cổ, tay, ngực, gấu lễ bỏ mả (pơthi) của người ánh ước vọng phồn thực của áo (bụng) nhưng điểm hoa Bahnar, Jrai. Có một kiểu trang người Bahnar, Jrai không chỉ văn mà họ chú ý nhất vẫn là phục đặc trưng trong lễ bỏ ở thế giới của người sống mà hoa văn ở phần gấu áo vì vùng mả là những người đeo mặt ở cả thế giới của người chết./. bụng chính là nơi bao bọc nạ, bôi bùn hoặc hóa trang thai nhi - sự sinh sôi nảy nở bằng lá cây đi quanh nhà mồ của con người. Hoa văn trên đánh cồng chiêng, nhảy múa TÀI LIỆU THAM KHẢO váy của phụ nữ Bahnar, Jrai và làm những động tác kỳ 1. Nguyễn Thị Kim Vân 2013: Tín ngưỡng và tôn giáo dân tộc Bahnar, Jrai - NXB cũng được chú ý rất nhiều ở lạ. Người Bahnar gọi những Văn hóa dân tộc, trang 40. 2. http://dichvudulich. phần lưng váy, phần mông và hình tượng này là miêu briêm net.vn/index.php?option=com_ chân váy. Trong đó điểm nổi (miêu: mặt nạ, briêm: người k2&view=item&id=149:Ngh%E1%BB%81%20 d%E1%BB%87t&Itemid=9&tmpl=compon bật nhất chính là phần mông, bôi bùn, quấn lá cây); người ent&print=1 3. Đỗ Thị Hòa (cb) 2008: Trang phục các với miếng vải đáp phía sau Jrai gọi chung là bram. Các tộc người nhòm ngôn ngữ Môn - Khmer. - HN: mông váy (pddâm hay kpal) miêu briêm được thể hiện nghi NXB Văn hóa dân tộc, trang 62 4. Trần Ngọc Thêm 2006: Tìm về bản được trang trí rất nhiều hoa thức quan trọng nhất trong lễ sắc văn hóa Việt Nam. - TP. HCM: NXB Tổng Hợp, trang 135 văn. Một số học giả cho rằng, bỏ mả, đó là grong bơxát (lễ 5. Ngô Đức Thịnh 1994: Trang phục cổ miếng đáp này có thể là tàn rước quanh nhà mồ). Các miêu truyền các dân tộc Việt Nam. - HN: NXB Văn hóa dân tộc, trang 199 - 200. dư của việc trước đây phụ nữ briêm thường là nam giới, một 6. Trần Phong 2002: Miêu briêm - hình Bahnar, Jrai cũng đóng khố số hóa trang thành nữ giới tượng độc đáo trong lễ bỏ mả. - Báo Gia Lai Nguyệt san, số 9, trang 15. như nam giới[5]. Ngoài giả với cặp vú hay phụ nữ mang thiết đó, chúng tôi còn thấy thai. Đôi khi các miêu briêm

Download

Xem thêm
Thông tin phản hồi của bạn
Hủy bỏ