Xem mẫu

  1. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016 Nghiên cứu Y học ĐỀ XUẤT HOẠT ĐỘNG GIẢM THIỂU ẢNH HƯỞNG CỦA SÓNG NHIỆT ĐẾN SỨC KHỎE CON NGƯỜI Nguyễn Thu Hà*, Nguyễn Duy Bảo*, Doãn Ngọc Hải* TÓM TẮT Đặt vấn đề: BĐKH đang làm gia tăng tần suất, mức độ nghiêm trọng của sóng nhiệt. Xây dựng kế hoạch, các hoạt động trong cộng đồng nhằm chủ động phòng ngừa ảnh hưởng của sóng nhiệt đến sức khỏe con người là hết sức cần thiết. Mục tiêu: Đề xuất các hoạt động nhằm chủ động giảm thiểu ảnh hưởng của sóng nhiệt đến sức khỏe con người trong cộng đồng. Phương pháp nghiên cứu: Đây là một đề xuất thông qua nghiên cứu thực tế điều tra trên 1686 người dân của một vùng nắng nóng tại miền Trung Việt Nam về khả năng tự phòng ngừa, ứng phó với sóng nhiệt; phỏng vấn tại các ban, ngành của địa phương và tổng hợp các tài liệu liên quan trên thế giới. Kết quả: Các hoạt động được đề xuất bao gồm: Giai đoạn trước khi xảy ra sóng nhiệt: Lập kế hoạch ứng phó với sóng nhiệt, đảm bảo kế hoạch được chấp nhận; quản lý các nguy cơ khẩn cấp trong cộng đồng; giám sát trang Web của cơ quan khí tượng; tăng cường nguồn lực y tế; quản lý tốt sức khỏe cộng đồng. Giai đoạn trong khi xảy ra sóng nhiệt: Thực hiện kế hoạch ứng phó với sóng nhiệt đã được phê duyệt; cập nhật cảnh báo thường xuyên về thời tiết và giải pháp đảm bảo sức khỏe trên các phương tiện thông tin đại chúng (trang Web của cơ quan khí tượng, internet, tivi, đài, báo, loa phát thanh phường/xã…); sẵn sàng đáp ứng chăm sóc y tế (khẩn cấp) tại các cơ sở y tế, đặc biệt là tuyến y tế cơ sở; thực hiện các hành động thích hợp khác. Giai đoạn sau khi xảy ra sóng nhiệt: Đánh giá việc thực hiện kế hoạch, giải pháp ứng phó với sóng nhiệt: hiệu quả, kinh nghiệm… được thực hiện ở cuối mỗi mùa hè. Tùy thuộc vào tần số của các đợt sóng nhiệt, có thể đánh giá được sau mỗi đợt nóng cụ thể ngay lập tức; cập nhật kế hoạch, giải pháp ứng phó với đợt nắng nóng mới cho phù hợp. Kết luận: Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong chủ động phòng ngừa ảnh hưởng của sóng nhiệt đến sức khỏe con người. Từ khoá: Phòng ngừa, sóng nhiệt, sức khỏe. ABSTRACT PROPOSED ACTIVITIES TO MINIMIZE THE EFFECT OF HEAT WAVES ON HEALTH Nguyen Duy Bao, Nguyen Thu Ha, Doan Ngoc Hai * Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Supplement of Vol. 20 - No 5 - 2016: 439 - 448 Background: Climate change leads to an increasing in frequency and severity of heat waves. Developing plans and activities for communities to prevent the effects of heat waves on human health is very necessary. Objectives: To propose activities to minimize the impact of heat waves on community health. Methods: The activities plan will be proposed based on research survey of 1686 people living at a hot zone in central Vietnam about ability to prevent, respond to heat waves; interview with local authorities and organizations, and review of relevant literatures. Results: Proposed activities include: Before the heat waves: develop actions plan to cope with heat waves, make sure the plan is approved; manage emergency risks; monitor meteorological websites; * Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường Tác giả liên lạc: TS.BS Nguyễn Thu Hà ĐT: 0904284487 Email: thuhayhld@gmail.com Chuyên Đề Y Tế Công Cộng 439
  2. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016 strengthen health resources; manage community health effectively. During the heat waves: implement actions according to the approved plan; regularly update warnings about the weather and health protection solutions on various communications (meteorological websites, internet, television, radio, newspapers, speakers...); being ready to response to health emergency at the medical centers, especially at community health centers; and implement other appropriate actions. After the heat waves: Assess the implementation of plans and solutions to cope with the heat wave: efficiency, experience... at the end of each summer. Depending on the frequency of heat waves, evaluations can be made immediately after each specific heat wave. Plans for the upcoming heat waves should be appropriately updated. Conclusions: Communication has a significant role in active prevention to the effects of heat waves on human health. Keywords: Prevention, heat waves, health. ĐẶT VẤN ĐỀ nhà tài trợ tạo lập được cơ chế khuyến khích sử dụng và phát triển năng lượng tái tạo như Dưới tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH) năng lượng khí sinh học (biogas, phế thải đến vùng khí hậu Bắc Trung bộ nhiệt độ ở đây trong nông nghiệp ở nông thôn), năng lượng sẽ tăng nhiều nhất cả nước. Xoáy thuận nhiệt đới mặt trời (thiết bị đun nước nóng, chiếu sáng ảnh hưởng trực tiếp hoặc đổ bộ trong các thập bằng pin mặt trời), khí gas (bãi rác đô thị), kỷ sắp tới nhiều lên về tần số và mạnh thêm về năng lượng gió (phát điện, bơm nước vào cường độ và thất thường hơn về mùa so với hiện ruộng muối ở vùng ven biển, hải đảo), thủy nay. Gió Tây khô nóng (gió Lào) ngày càng khốc điện, đặc biệt là thủy điện nhỏ và cực nhỏ với liệt hơn, bắt đầu sớm hơn và kết thúc muộn hơn, công suất lắp đặt lên tới hàng nghìn MW (phát kết hợp với mùa bão thất thường hơn tạo nên điện ở vùng sâu, vùng xa hoặc điều tiết, cấp một mùa hè khắc nghiệt. Tại đây, nhiệt độ trung nước, tưới tiêu). bình tăng lên 0,50C vào năm 2020; 1,50C vào năm 2050 và 2,80C vào năm 2100. Đến khoảng cuối Mục tiêu nghiên cứu thế kỷ 21, mùa lạnh (Nhiệt độ TB
  3. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016 Nghiên cứu Y học quyết số 60/2007/NQ-CP ngày 03 tháng 12 năm Chăm sóc đặc biệt cho các nhóm cộng đồng 2007 của Chính phủ). dễ bị tổn thương. Kế hoạch hành động quốc gia về biến đổi khí Chuẩn bị sẵn sàng hệ thống y tế chăm sóc hậu giai đoạn 2012-2020 (Ban hành kèm theo sức khỏe. Quyết định số 1474/QĐ-TTg ngày 05 tháng 10 Quy hoạch đô thị dài hạn. năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ). Giám sát và đánh giá qua thực tế. Nghị quyết số 08/NQ-CP ngày 23/01/2014 Đề xuất các hoạt động cộng đồng để chủ của Chính phủ với kế hoạch hành động thực động phòng ngừa ảnh hưởng của sóng nhiệt đến hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW về chủ động ứng sức khỏe con người: phó với biến đổi khí hậu. Giai đoạn trước khi xảy ra sóng nhiệt Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của ngành y tế giai đoạn 2010-2015 Lập kế hoạch ứng phó với sóng nhiệt, đảm (Ban hành kèm theo Quyết định số 3557/QĐ- bảo kế hoạch ứng phó với các đợt sóng nhiệt BYT ngày 27 tháng 9 năm 2010 của Bộ trưởng /nắng nóng được chấp nhận và thực hiện. Bộ Y tế). Đối tượng tham gia Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi Cộng đồng: người dân, các nhóm đối tượng khí hậu của một tỉnh tại miền Trung Việt Nam dễ bị tổn thương (Những người lớn tuổi, trẻ em tính đến năm 2020. dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú; Dựa trên các kết quả nghiên cứu mô tả cắt những người có sẵn các bệnh (tiểu đường, bệnh ngang: tim, bệnh thận hoặc bệnh tâm thần...)…). Điều tra kiến thức, thái độ, thực hành của Hệ thống y tế: các cơ sở y tế, y tế cơ sở (bệnh 1686 người dân của một vùng nắng nóng tại viện, trạm y tế xã/phường…) miền Trung Việt Nam về khả năng tự phòng Các ban/ngành, tổ chức: Các ban/ngành, tổ ngừa, ứng phó với sóng nhiệt theo mẫu phiếu chức (chính phủ, phi chính phủ trong/ngoài thiết kế sẵn. nước) của cộng đồng. Phỏng vấn các các ban, ngành của địa Lập kế hoạch ứng phó sóng nhiệt phương. Những kế hoạch dài hạn thể hiện một tầm Tổng hợp các tài liệu liên quan trên thế giới nhìn trong thời gian dài cho cộng đồng, với về sóng nhiệt. những tác động tiềm năng cho tất cả các hội KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN đồng lập kế hoạch. Lập kế hoạch tích hợp là làm việc cộng tác, Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo một bộ phối hợp giữa cộng đồng, tư nhân và chính phủ nguyên tắc chung và các yếu tố cốt lõi của kế để đạt được mục tiêu này. hoạch hành động ứng phó sóng nhiệt tác động lên sức khỏe con người, bao gồm: Giám sát trang Web của cơ quan khí tượng Đảm bảo sức khỏe con người là quan trọng. Giám sát thông tin dự báo của các đợt nóng/sóng nhiệt sẽ xảy ra trong thời gian tới. Hệ thống cảnh báo chính xác và kịp thời. Kế hoạch cung cấp các cảnh báo sóng nhiệt cho Kế hoạch thông tin y tế liên quan đến nhiệt độ cao. cộng đồng. Tăng cường nguồn lực y tế tăng cường nâng Giảm tiếp xúc với nguồn nhiệt bên trong (do cao năng lực cho các cơ sở y tế, đặc biệt là tuyến con người tạo ra). y tế cơ sở (trạm y tế xã, phường) trong việc giải Chuyên Đề Y Tế Công Cộng 441
  4. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016 quyết kịp thời các ảnh hưởng tới sức khỏe dưới công tác chuyên môn cho cán bộ y tế để đáp tác động của sóng nhiệt. ứng tốt cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe của Tăng cường nhân lực, đào tạo nguồn nhân người dân. lực chất lượng cao, tập huấn thường xuyên về Quản lý nguy cơ khẩn cấp trong cộng đồng Hình 1: Quản lý nguy cơ khẩn cấp trong cộng đồng Tăng cường cơ sở vật chất cho tuyến y tế cơ sở các đợt nắng nóng. Ngoài ra, những người dễ bị Cơ số thuốc (dùng trong cấp cứu). tổn thương nên biết các thông tin chi tiết liên lạc của các dịch vụ y tế và trong trường hợp khẩn Trang thiết bị y tế. cấp. Phương tiện cấp cứu. Quản lý tốt sức khỏe cộng đồng: Xe cấp cứu. Quản lý các bệnh mãn tính. Phác đồ điều trị, cấp cứu. Đặc biệt chú ý tới các nhóm cộng đồng dễ bị Khả năng cấp cứu hàng loạt. tổn thương. Xác định các hành động thích hợp của y tế cơ Xác định các nhóm cộng đồng dễ bị tổn sở trong ứng phó với nắng nóng/sóng nhiệt thương: Nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương Xác định các hành động thích hợp của y tế cơ trong các đợt nắng nóng, bao gồm: sở trong ứng phó với nắng nóng/sóng nhiệt là rất Những người lớn tuổi (60 tuổi trở lên). cần thiết. Các hành động được thực hiện như: kế Trẻ em (dưới 5 tuổi). hoạch thông tin y tế cụ thể liên quan đến nhiệt; Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú. kế hoạch dài hạn; tổ chức các buổi tiêm chủng có đầy đủ nước uống; sẵn sàng các xe cấp cứu y tế, Những người có sẵn các bệnh (tiểu đường, trợ giúp y tế 24/24h; chăm sóc đặc biệt đến các bệnh tim, bệnh thận hoặc bệnh tâm thần...). nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương… Bệnh viện, Những người suy nhược cơ thể. trạm y tế và các cơ sở chăm sóc người già cũng là Những người sống một mình, ít các quan hệ các tổ chức có liên hệ với những người dễ bị tổn xã hội. thương trong các đợt sóng nhiệt. Các địa phương Người phải dùng thuốc (như thuốc chống cần phải biết tận dụng thế nào để làm cho họ trầm cảm, điều trị chứng mất ngủ…). đóng góp vào kế hoạch chung trong ứng phó với 442 Chuyên Đề Y Tế Công Cộng
  5. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016 Nghiên cứu Y học Họ cũng bao gồm những người trong các thông báo nhiệt. trường hợp sau: Phối hợp cảnh báo về sức khỏe, dự phòng Những người không có thiết bị điều hòa chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng (phòng tránh không khí hoặc quyết định không sử dụng say nắng, say nóng…), đặc biệt các nhóm cộng điều hòa. đồng dễ bị tổn thương. Những người vô gia cư. Sẵn sàng đáp ứng chăm sóc y tế tại các cơ sở Người có thu nhập thấp. y tế, đặc biệt là tuyến y tế cơ sở (trạm y tế Những người đang ở ngoài trời vì lý do nào xã, phường) đó (đặc biệt phải hoạt động gắng sức như làm Khả năng cấp cứu hàng loạt. việc hoặc chơi thể thao). Xe cứu thương. Người dân ở các tầng trên của tòa nhà cao Nhân lực y tế. tầng. Thuốc men. Người ngoại quốc (không hiểu, không có Điện thoại khẩn cấp. thông tin về nắng nóng, dịch vụ y tế…). Cập nhật, báo cáo thường xuyên về y tế. Truyền thông, giáo dục sức khỏe trong cộng Chú ý tới các nhóm cộng đồng dễ bị tổn đồng thương. Cung cấp các tài liệu truyền thông trong Tuyên tuyền phòng tránh ảnh hưởng của sóng cộng đồng với các thông điệp chính: nhiệt lên sức khỏe cộng đồng: Uống đủ nước. Cung cấp các các thông điệp chính về sức Dinh dưỡng hợp lý. khỏe trên các bản tin dự báo thời tiết, tăng tần Ăn chín, uống sôi. suất cảnh báo. Biện pháp chống nắng nóng. Tuyên truyền phòng tránh nắng nóng: Uống Chống say nắng, say nóng…. đủ nước, dinh dưỡng hợp lý; tránh làm việc Các giải pháp khác: Quy hoạch đô thị, trồng ngoài trời trong thời gian nắng nóng gay gắt; nhiều cây xanh… quần áo bảo hộ, đội mũ nón, sử dụng biện pháp làm mát (quạt, điều hoà…). Giai đoạn trong khi xảy ra sóng nhiệt. Chính quyền địa phương có trách nhiệm: Thực hiện kế hoạch ứng phó với sóng nhiệt: Xây dựng và triển khai kế hoạch thực hiện Theo kế hoạch đã được chấp nhận. khẩn cấp của cấp trên (tỉnh/thành phố). Tăng cường, thay đổi kế hoạch cho đợt sóng Phát triển và thực hiện các kế hoạch y tế. nhiệt/nắng nóng khi cần thiết. Phát triển và thực hiện các kế hoạch cộng Cập nhật thường xuyên các kế hoạch ứng đồng. phó sóng nhiệt/đợt nắng nóng. Phát triển và thực hiện các yêu cầu về chế độ Cập nhật, cảnh báo thường xuyên trang Web báo cáo của cấp trên (tỉnh/thành phố). của cơ quan khí tượng: Tối đa hóa khả năng đáp ứng của cơ sở hạ Thông tin dự báo của các đợt nóng/sóng tầng và tiện nghi. nhiệt sẽ xảy ra. Quy định quy hoạch, bao gồm cả tiêu chuẩn Cung cấp các cảnh báo nhiệt cho cộng đồng: xây dựng và đồ án quy hoạch sử dụng đất, quy tăng tần suất cảnh báo. hoạch đô thị. Có ít nhất hai địa chỉ liên lạc để cập nhật các Chuyên Đề Y Tế Công Cộng 443
  6. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016 Thực hiện hành động thích hợp trong ứng phó Phối hợp các biện pháp. với nắng nóng/sóng nhiệt: Cộng đồng có thể được yêu cầu giảm thiểu Xác định các hành động thích hợp trong ứng việc sử dụng điều hòa nhiệt độ (khi cơ sở hạ tầng phó với nắng nóng/sóng nhiệt là rất cần thiết. năng lượng chưa đáp ứng đầy đủ) ngoại trừ Bao gồm: những người bệnh, người có nguy cơ cao. Cũng Kế hoạch thông tin y tế liên quan đến nhiệt. cần phải nhận thức được nghề nghiệp ảnh hưởng sức khỏe và cần đảm bảo an toàn cho Giảm tiếp xúc với nhiệt trong nhà/ngoài trời. người lao động (nhất là người lao động ngoài Chăm sóc các nhóm cộng đồng dễ bị tổn trời) trong các đợt sóng nhiệt. thương. Chăm sóc các nhóm dễ bị tổn thương Chuẩn bị của các nhà cung cấp dịch vụ. Các nhóm dân cư dễ bị tổn thương được xác Lập kế hoạch dài hạn. định cần được nâng cao nhận thức về ảnh hưởng Nên xem xét ngắn hạn, trung hạn và hành đến sức khỏe của đợt sóng nhiệt, khuyến khích, động lâu dài để giảm tác động của đợt nóng trên bảo vệ họ và thường xuyên liên lạc với dịch vụ cộng đồng. hỗ trợ cho người dân trong đợt nóng. Ví dụ: một số hành động ứng phó với nắng Gia đình, bạn bè hoặc các nhà cung cấp dịch nóng trong các kế hoạch thực hiện như: vụ cộng đồng, người có trách nhiệm, điều kiện Cung cấp nước đóng chai (tại buổi tiêm nên tiếp xúc trực tiếp (ví dụ bằng cách gọi điện chủng). thoại hoặc đến thăm) với những người dễ bị tổn Đưa trẻ em khuyết tật đến nơi có điều hòa thương để biết các thông tin chung của họ. nhiệt độ như ở các rạp chiếu phim và trung tâm Ngoài ra, những người dễ bị tổn thương nên có mua sắm. các thông tin chi tiết liên lạc của các dịch vụ y tế và trong trường hợp khẩn cấp. Mở cửa tại các khu trung tâm để mọi người có thể trú nóng. Chuẩn bị của các nhà cung cấp dịch vụ Hủy bỏ các hoạt động thể thao, hoạt động Các nhà cung cấp dịch vụ cộng đồng có khả ngoài trời không cần thiết. năng tiếp cận cao các nhóm dân cư dễ bị tổn Giảm tiếp xúc với nhiệt trong nhà/ngoài trời: thương trong các đợt sóng nhiệt, bởi vậy đào tạo đầy đủ để hỗ trợ các nhà cung cấp dịch vụ cần Sử dụng điều hòa nhiệt độ khu vực công nói gì và làm gì trong các đợt nắng nóng là rất cộng. quan trọng để có các thông tin liên quan tới các Sử dụng điều hòa không khí ở khu dân cư. nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Thiết kế xây dựng và đồ đạc (che các cửa sổ Bệnh viện, trạm y tế và các cơ sở chăm sóc phía nam và phía tây, nhất là các cửa kính; Sử người già cũng là các tổ chức có liên hệ với dụng quạt trần nếu nhà không có máy điều hòa những người dễ bị tổn thương trong các đợt không khí; Làm mát thụ động, rèm cửa chọn loại sóng nhiệt. Các địa phương cần phải biết tận rèm dày có màu sắc tươi sáng, nếu có cả rèm bên dụng thế nào để làm cho họ đóng góp vào kế trong và bên ngoài cửa càng tốt, có thể lắp kính hoạch chung trong ứng phó với sóng nhiệt. màu để góp phần giảm bức xạ nhiệt). Che phủ bởi không gian xanh, tận dụng lợi Giai đoạn sau khi xảy ra sóng nhiệt. thế của cây xanh. Đánh giá việc thực hiện kế hoạch, giải Các hành vi cá nhân lành mạnh (giảm thiểu pháp ứng phó với sóng nhiệt: hiệu quả, kinh gắng sức, sử dụng khăn ướt, vv ). nghiệm… được thực hiện ở cuối mỗi mùa hè. Tùy thuộc vào tần số của các đợt sóng nhiệt, 444 Chuyên Đề Y Tế Công Cộng
  7. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016 Nghiên cứu Y học có thể không đánh giá được sau mỗi đợt nóng. Thông điệp truyền thông Tuy nhiên, sau mỗi đợt chính nên đánh giá các Thông điệp truyền thông trong một đợt nắng hoạt động cụ thể ngay lập tức. Sau khi đánh nóng cung cấp kịp thời và thông tin chính xác giá, hội đồng địa phương thực hiện các bước cho cộng đồng để giảm tác động của sự kiện cần thiết để giải quyết các vấn đề phát sinh và nhiệt độ cao, các đợt sóng nhiệt. Các thông điệp cập nhật kế hoạch ứng phó với đợt nắng nóng tiến hành: Trước mùa hè, được thử nghiệm mới cho phù hợp. trong cộng đồng, bao gồm nhóm cộng đồng dễ Xây dựng kế hoạch, giải pháp ứng phó với bị tổn thương và có mục tiêu cụ thể (là các nhóm sóng nhiệt cho các đợt tiếp theo. dân cư dễ bị tổn thương cụ thể hoặc cả cộng Hoạt động truyền thông đồng). Để truyền thông có hiệu quả, các thông điệp cần phải: Ngôn ngữ đơn giản, cụ thể, Truyền thông, giáo dục sức khỏe cộng đồng, thường xuyên, phù hợp, thông điệp mục tiêu, nâng cao ý thức phòng ngừa bệnh tật và các biến dịch ra ngôn ngữ địa phương, có sẵn một loạt chứng của bệnh tật để giảm thiểu ảnh hưởng tới các định dạng, dễ nhớ, dễ hành động và tiếp cận sức khỏe dưới tác động của sóng nhiệt. được cộng đồng. Các thông tin được cung cấp sẽ Chiến lược truyền thông phụ thuộc vào nguy cơ và sự cần thiết của đối Truyền thông có vai trò rất quan trọng. tượng mục tiêu. Các thông điệp quan trọng nên Trong quá trình lập kế hoạch tổng thể ứng phó được truyền thông cho cộng đồng để giảm ảnh với các đợt sóng nhiệt, cần thiết đưa ra chiến hưởng tới sức khỏe của con người trong các đợt lược truyền thông. Chiến lược này cần xác định sóng nhiệt như: Giữ cho nhà mát mẻ, giữ cho các nhóm đối tượng cung cấp thông tin, nội khỏi nóng, giữ cho cơ thể mát mẻ và ẩm, giúp đỡ dung quan trọng và phù hợp, khung thời gian và những người khác, phải làm gì nếu bạn cảm thấy các công cụ. không khỏe, phải làm gì khi những người khác Truyền thông nội bộ có vấn đề sức khỏe. Các địa phương cần xây dựng chiến lược Phương pháp truyền thông thông tin nội bộ: Tập huấn cho các tổ chức, cá Sử dụng nhiều cách thông tin và hỗ trợ để nhân về quy trình, kế hoạch liên quan đến đợt giúp đỡ cộng đồng chuẩn bị tốt hơn cho ứng phó sóng nhiệt, hành động và cách thông tin liên với các đợt sóng nhiệt: thông tin và hỗ trợ của lạc. Nhân viên địa phương cảnh báo về đợt nhà nước, chính phủ; địa phương; các nhà cung sóng nhiệt sắp xảy ra. Thông báo tại địa cấp dịch vụ; tổ chức phi chính phủ. phương khi đợt sóng nhiệt không còn xảy ra Thông tin về những nguy cơ của đợt nóng và hoặc đã kết thúc. biện pháp phòng ngừa nên bắt đầu trước khi Thông tin liên lạc với các bên liên quan mùa hè. Giới thiệu các thông tin sớm sẽ đảm bảo Các bên liên quan (các tổ chức, cá nhân trong cộng đồng được chuẩn bị tốt hơn và có thể thay và ngoài nước) cũng cần phải có một chiến lược đổi hành vi bất lợi. truyền thông. Chiến lược này có thể đơn giản Hầu hết các thông tin có thể được phổ biến hoặc phức tạp tùy thuộc vào mối quan hệ giữa một cách thụ động thông qua tờ rơi và các bài địa phương và các bên liên quan. Chiến lược báo. Tuy nhiên, nên xem xét tới đối tượng mục truyền thông cần xác định thông tin liên lạc như tiêu. Người già, đặc biệt, cần tăng cường thông thế nào, các bên liên quan mong đợi gì khi tham qua các thông tin hoạt động, các biện pháp từ các gia, ai trong các tổ chức có thể đóng góp và có nhà cung cấp dịch vụ. Tương tự như vậy, khi quyền quyết định về kế hoạch ứng phó với các phổ biến thông tin đợt nắng nóng chú ý đến văn đợt nắng nóng. hóa và ngôn ngữ cho thích hợp. Chuyên Đề Y Tế Công Cộng 445
  8. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016 Hình 2: Đề xuất thông điệp truyền thông Một số phương pháp được sử dụng, phổ truyền hình; chia sẻ thông tin với mạng lưới hiện biến tầm quan trọng sức khỏe, thông điệp: Tờ có, chẳng hạn như mạng lưới nâng cao sức khỏe; rơi, áp phích, tài liệu quảng cáo và tập tài liệu; chuyển thông tin cho các bệnh nhân của bác sĩ; thông tin trên mạng nội bộ và internet các trang thông báo cho các tổ chức, cơ sở chăm sóc người web; bài viết trên báo địa phương và khu vực, già và nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương; hỏi bản tin hoặc tạp chí; chương trình phát sóng trên thăm những người thuộc nhóm cộng đồng dễ bị các đài phát thanh địa phương; quảng cáo trên tổn thương bởi các nhà cung cấp dịch vụ, tình nguyện viên hoặc hàng xóm. 446 Chuyên Đề Y Tế Công Cộng
  9. Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016 Nghiên cứu Y học Các phương tiện truyền thông nên được xem cộng trong cộng đồng, đặc biệt trong nhóm dễ bị kỹ lưỡng, chặt chẽ bởi việc mang lại các kết quả tổn thương. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là tốt nhất. Chú ý tới các ấn phẩm thường xuyên những tác động này có thể được giảm với một số nhận được hàng trăm phương tiện truyền thông biện pháp tương đối đơn giản. phát hành mỗi tuần. Trong nhiều trường hợp chỉ Bouchama (2007)(2) nghiên cứu xác định một cần gửi một thông cáo báo chí có nhiều khả năng số yếu tố tiên lượng có thể giúp phát hiện những để có được kết quả mong muốn (Ví dụ: một mối cá nhân có nguy cơ cao nhất trong các đợt nắng quan hệ chặt chẽ với truyền hình địa phương nóng và các cấp cơ sở để can thiệp giảm khả hoặc đài phát thanh cho phép thông tin về đợt năng nguy cơ với sóng nhiệt. Các giải pháp can nắng nóng và cách bảo vệ sức khỏe con người thiệp giảm nguy cơ tử vong trong nắng nóng được thông báo trong bản tin thời tiết). Điều này bao gồm: làm tăng cơ hội hỗ trợ cụ thể khi mỗi đợt sóng Làm việc ở trong nhà có điều hòa không khí: nhiệt được dự báo sẽ xảy ra(3). OR=0,23 (95%CI=0,1-0,6). Akompab D.A. (2012)(1) nghiên cứu tại Úc Tới nơi có môi trường nhiệt độ mát mẻ: năm 2012 trên 267 người thấy các nguồn chính OR=0,34 (95%CI=0,2-0,5). mà người dân nhận được thông tin cuộc các Tăng tiếp xúc với xã hội: OR=1,4 đợt sóng nhiệt là truyền hình (89,9%), đài phát (95%CI=0,2-0,8). thanh (71,2%), báo chí (43,5%). 73% số người được hỏi thường xuyên theo dõi tin tức về các Đây là các giải pháp có kết quả khá tốt. Các đợt sóng nhiệt. giải giải pháp có ít kết quả mong mốn hơn là: Bởi vậy việc lựa chọn phương tiện truyền Tắm nhiều hơn: OR=0,32 (95%CI=0,1-1,1). thông phù hợp với người dân địa phương có Sử dụng quạt mát: OR=0,60 (95%CI=0,4-1,1). vai trò rất quan trọng trong truyền thông, giáo KẾT LUẬN dục sức khỏe, nâng cao ý thức phòng ngừa bệnh tật và các biến chứng của bệnh tật để Các hoạt động trong cộng đồng nhằm chủ giảm thiểu ảnh hưởng tới sức khỏe dưới tác động phòng ngừa ảnh hưởng của sóng nhiệt đến động của sóng nhiệt. sức khỏe con người được đề xuất qua nghiên cứu tại một thành phố thuộc khu vực bắc Trung Phối hợp truyền thông với các đối tác bộ nhằm đảm bảo mọi nguồn lực, kế hoạch, giải Địa phương có thể phối hợp với các đơn vị pháp sẵn sàng ứng phó với sóng nhiệt một cách cung cấp dịch vụ và bác sĩ hoặc y tá để phổ biến có hiệu quả. Các hoạt động bao gồm: thông tin. Các loại thông tin và phương tiện Giai đoạn trước khi xảy ra sóng nhiệt: Lập kế thích hợp nhất trong việc truyền đạt cần được hoạch ứng phó với sóng nhiệt, đảm bảo kế hoạch thảo luận và thống nhất. Thời gian truyền đạt được chấp nhận; quản lý các nguy cơ khẩn cấp thông tin là rất quan trọng cho hiệu quả. Địa trong cộng đồng; giám sát trang Web của cơ phương và các đối tác thống nhất thông tin cần quan khí tượng; tăng cường nguồn lực y tế; quản thiết để tiếp cận đối tượng mục tiêu. Để phổ biến lý tốt sức khỏe cộng đồng. thông tin cũng có thể cần phải đào tạo. Việc đào Giai đoạn trong khi xảy ra sóng nhiệt: Thực tạo có thể bao gồm giáo dục về ứng phó với các hiện kế hoạch ứng phó với sóng nhiệt đã được đợt sóng nhiệt, làm thế nào để xác định những phê duyệt; cập nhật cảnh báo thường xuyên về người bị nạn từ các đợt nắng nóng và làm thế thời tiết và giải pháp đảm bảo sức khỏe trên các nào tốt nhất để chuyển tiếp các thông tin… Điều phương tiện thông tin đại chúng (trang Web của quan trọng là có các bằng chứng cho thấy đợt cơ quan khí tượng, internet, tivi, đài, báo, loa nóng có thể có một tác động đáng kể về y tế công phát thanh phường/xã…); sẵn sàng đáp ứng Chuyên Đề Y Tế Công Cộng 447
  10. Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016 chăm sóc y tế (khẩn cấp) tại các cơ sở y tế, đặc 2. Bouchama A, Dehbi M, Mohamed G et al (2007). “Prognostic factors in heat wave related deaths: a meta-analysis”. Arch biệt là tuyến y tế cơ sở; thực hiện các hành động Intern Med. 2007 Nov 12;167(20):2170-6. Epub 2007 Aug 13. thích hợp khác. 3. Kovats RS, Hajat S (2008). “Heat stress and public health: a critical review”, Annu Rev Public Health. 2008;29:41-55. Giai đoạn sau khi xảy ra sóng nhiệt: Đánh 4. UNDP (2007). Biến đổi khí hậu ở Việt Nam, Chỉ đạo chiến lược của giá việc thực hiện kế hoạch, giải pháp ứng phó UNDP. Hội thảo Biến đổi khí hậu và quản lý thiên tai ở Việt Nam, 22/11/2007. với sóng nhiệt: hiệu quả, kinh nghiệm… được 5. Viện Khoa học khí tượng thuỷ văn và môi trường (2010). Biến thực hiện ở cuối mỗi mùa hè. Tùy thuộc vào tần đổi khí hậu và tác động ở Việt Nam, Nhà xuất bản khoa học kỹ số của các đợt sóng nhiệt, có thể đánh giá được thuật. 6. Viện Khoa học khí tượng thuỷ văn và môi trường (2011). Tác sau mỗi đợt nóng cụ thể ngay lập tức. cập nhật độngcủa biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước Việt Nam, Nhà xuất kế hoạch, giải pháp ứng phó với đợt nắng nóng bản khoa học kỹ thuật. mới cho phù hợp. 7. Viện Khoa học khí tượng thuỷ văn và môi trường (2011). Tài liệu hướng dẫn “Đánh giá tác động của Biến đổi khí hậu và xác định Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong các giải pháp thích ứng”. Nhà xuất bản tài nguyên –môi trường chủ động phòng ngừa ảnh hưởng của sóng nhiệt và bản đồ Việt Nam. đến sức khỏe con người. Ngày nhận bài báo: 30/5/2016 TÀI LIỆU THAM KHẢO Ngày phản biện nhận xét bài báo: 7/7/2016 1. Akompab DA, Bi P, Williams S et al (2013). “Heat waves and climate change: applying the health belief model to identify Ngày bài báo được đăng: 05/10/2016 predictors of risk perception and adaptive behaviours in adelaide, australia”. Int J Environ Res Public Health. 2013 May 29;10(6):2164-84 448 Chuyên Đề Y Tế Công Cộng