Xem mẫu

  1. 1 Ch−¬ng 1 §Æt vÊn ®Ò ViÖt Nam lµ mét n−íc nhiÖt ®íi, rõng vµ ®Êt rõng chiÕm 2/3 diÖn tÝch ®Êt ®ai c¶ n−íc. Rõng lµ m«i tr−êng sèng vµ n¬i ho¹t ®éng yÕu cña trªn 24 triÖu ®ång bµo thuéc 54 d©n téc kh¸c nhau, ®ång thêi rõng còng lµ nh©n tè quan träng vµ quyÕt ®Þnh hµng ®Çu gãp phÇn b¶o vÖ m«i tr−êng sinh th¸i. Tuy nhiªn cho ®Õn nay diÖn tÝch rõng n−íc ta ®· vµ ®ang bÞ suy gi¶m mét c¸ch nhanh chãng. Theo tµi liÖu cña Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT, tÝnh ®Õn n¨m 2000 trong tæng sè 19 triÖu ha ®Êt s¶n xuÊt l©m nghiÖp chØ cã 9,3 triÖu ha ®Êt cã rõng, tr÷ l−îng gç b×nh qu©n rÊt thÊp, kho¶ng 63 m3 gç/ ha, chñ yÕu lµ gç nhãm V ®Õn nhãm VIII, nh÷ng lo¹i gç thuéc nhãm I, II rÊt Ýt hoÆc hiÕm. Nguyªn nh©n lµm suy gi¶m tµi nguyªn rõng c¶ vÒ sè l−îng còng nh− chÊt l−îng cã rÊt nhiÒu song chñ yÕu lµ do sù can thiÖp v« ý thøc cña con ng−êi nh− chÆt ph¸ rõng lµm n−¬ng rÉy cña ®ång bµo c¸c d©n téc thiÓu sè, n¹n khai th¸c rõng, s¨n b¾n chim thó rõng bõa b·i, kinh doanh rõng kh«ng hîp lÝ. Mét nguyªn nh©n kh«ng kÐm phÇn quan träng ®ã lµ c«ng t¸c qu¶n lý b¶o vÖ rõng cßn nhiÒu bÊt cËp, n¹n ch¸y rõng vÉn liªn tiÕp x¶y ra, hµng n¨m lµm thiªu ch¸y hµng ngh×n ha rõng, s©u bÖnh h¹i th−êng xuyªn g©y dÞch lín ë nhiÒu n¬i, lµm ¶nh h−ëng ®Õn sù sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn cña c©y rõng mµ chóng ta ch−a cã biÖn ph¸p phßng trõ h÷u hiÖu Do vËy trong ®Þnh h−íng ph¸t triÓn l©m nghiÖp tõ n¨m 2000- 2010 mét môc tiªu quan träng bËc nhÊt lµ phÊn ®Êu ®−a ®é che phñ rõng cña toµn quèc lªn 43%. §Ó thùc hiÖn th¾ng lîi chiÕn l−îc quan träng nµy c«ng t¸c trång rõng ph¶i ®−îc ®Æc biÖt quan t©m. Trong c«ng t¸c trång rõng viÖc chän loµi c©y trång phï hîp víi môc ®Ých kinh doanh vµ ®óng yªu cÇu phßng hé lµ mét vÊn ®Ò khã kh¨n. Tuy nhiªn cho ®Õn nay vÒ c¬ b¶n chóng ta ®· x¸c ®Þnh ®−îc nh÷ng loµi c©y trång chñ yÕu vµ cã nh÷ng nghiªn cøu cÇn thiÕt ®¶m b¶o c¬ së cho viÖc x©y dùng c¸c
  2. 2 quy tr×nh, quy ph¹m trång rõng. Trong ch−¬ng tr×nh trång míi 5 triÖu ha rõng cña ChÝnh phñ c¸c loµi keo sÏ lµ loµi ®−îc g©y trång chñ yÕu. Nh÷ng loµi keo ®−îc trång phæ biÕn lµ Keo l¸ trµm (Acacia auriculiformis Cunn) vµ Keo tai t−îng (Acacia mangium Willd). C©y keo lµ c©y ®a t¸c dông, gç keo ®−îc dïng nhiÒu trong c«ng nghiÖp giÊy, lµm v¸n, lµm ®å gia dông vµ chóng cung cÊp mét l−îng cñi lín cho ng−êi d©n. Bªn c¹nh ®ã c©y keo cã bé rÔ rÊt ph¸t triÓn, cã nÊm céng sinh nªn chóng sinh tr−ëng ph¸t triÓn tèt trªn nhiÒu lo¹i ®Êt, kÓ c¶ ®Êt nghÌo xÊu. Trång keo nhanh chãng phñ xanh ®Êt trèng ®åi nói träc, chèng xãi mßn, ®iÒu tiÕt nguån n−íc vµ b¶o vÖ m«i tr−êng sinh th¸i, d−íi t¸n rõng keo ta cã thÓ trång c©y b¶n ®Þa ®Ó phôc håi rõng hçn giao. §Ó rõng trång cã thÓ ph¸t triÓn bÒn v÷ng, dÇn tiÕn tíi æn ®Þnh gÇn nh− rõng tù nhiªn th× c«ng t¸c ch¨m sãc, b¶o vÖ sau khi trång lµ hÕt søc quan träng. Do yªu cÇu cña x· héi nªn hiÖn t¹i vµ trong t−¬ng lai chóng ta sÏ cã nh÷ng diÖn tÝch rõng keo thuÇn loµi kh¸ lín. Cïng víi sù h×nh thµnh nh÷ng rõng keo thuÇn loµi lµ sù thay ®æi rÊt c¬ b¶n cña m«i tr−êng sinh th¸i. Trong khi c¸c nh©n tè sinh th¸i phi sinh vËt nh− khÝ hËu (nhiÖt ®é, ®é Èm, ¸nh s¸ng, giã,...) ®−îc c¶i thiÖn cïng víi sù ph¸t triÓn cña rõng keo th× c¸c nh©n tè sinh th¸i thuéc nhãm sinh vËt mét mÆt ®−îc c¶i thiÖn vµ mÆt kh¸c l¹i tiÒm Èn nguy c¬ mÊt æn ®Þnh. Cã thÓ thÊy râ ®iÒu nµy th«ng qua sù thay ®æi cña yÕu tè thøc ¨n trong rõng keo thuÇn loµi. Khi rõng keo thuÇn loµi ®−îc h×nh thµnh mét khèi l−îng thøc ¨n lµ l¸ keo, cµnh keo… rÊt lín ®· t¹o ®iÒu kiÖn rÊt thuËn lîi cho nh÷ng loµi c«n trïng ®¬n thùc vµ hÑp thùc sinh s«i vµ ph¸t triÓn. MÆc dï trong rõng Keo tai t−îng cã thÓ cã tíi 30 loµi s©u ¨n l¸ kh¸c nhau nh−ng do nguån thøc ¨n qu¸ phong phó nªn t¸c dông cña quan hÖ c¹nh tranh kh«ng ®−îc thÓ hiÖn vµ do ®ã mét sè loµi ®· cã thÓ ph¸t triÓn thµnh dÞch, vÝ dô: S©u n©u (Anomis fulvida GuenÐe) S©u v¹ch x¸m (Speiredonia retorta Linnaeus), S©u tói nhá (Acanthopsyche sp) [15].
  3. 3 Tõ th¸ng 4 n¨m 1999 ®Õn nay trong khu vùc rõng thuéc sù qu¶n lý cña H¹t kiÓm l©m Phó L−¬ng tØnh Th¸i Nguyªn th−êng xuyªn xuÊt hiÖn mét loµi c¸nh cøng ¨n h¹i l¸ keo víi møc ®é g©y h¹i kh¸ nghiªm träng. Trong thêi gian xuÊt hiÖn cña s©u nhiÒu khu vùc cã tíi 100% sè c©y bÞ h¹i, mét sè c©y ®· bÞ chÕt. Ngoµi th«ng tin vÒ sù cã mÆt cña loµi s©u h¹i nµy ch−a cã nghiªn cøu c¬ b¶n nµo nªn vÊn ®Ò qu¶n lý chóng gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. Cïng víi sù xuÊt hiÖn cña c¸c loµi s©u h¹i l¸ nguy hiÓm kÓ trªn cßn cã c¸c loµi thuéc Bé C¸nh cøng kh¸c nh− CÇu cÊu xanh (hä Curculionidae), bä hung (Scarabaeidae), bä l¸ (Chrysomelidae). §Ó gãp phÇn nhá bÐ cña m×nh vµo c«ng t¸c qu¶n lý b¶o vÖ rõng cña ®Þa ph−¬ng, nh»m ng¨n chÆn dÞch s©u h¹i t«i tiÕn hµnh thùc hiÖn ®Ò tµi “Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm sinh häc cña c«n trïng thuéc Bé C¸nh cøng h¹i l¸ keo vµ nh÷ng ph−¬ng ph¸p phßng trõ chóng t¹i huyÖn Phó L−¬ng tØnh Th¸i Nguyªn”
  4. 4 Ch−¬ng 2 Tæng quan c¸c vÊn ®Ò nghiªn cøu 2.1- Trªn thÕ giíi Ngay tõ khi loµi ng−êi míi xuÊt hiÖn, ®Æc biÖt lµ tõ lóc con ng−êi b¾t ®Çu biÕt trång trät vµ ch¨n nu«i, hä ®· va ch¹m víi sù ph¸ ho¹i nhiÒu mÆt cña c«n trïng. Do ®ã con ng−êi ph¶i b¾t tay vµo t×m hiÓu vµ nghiªn cøu vÒ c«n trïng. Nh÷ng tµi liÖu nghiªn cøu vÒ c«n trïng rÊt nhiÒu vµ phong phó. Trong mét cuèn s¸ch cæ cña Xªri viÕt vµo n¨m 3000 TCN ®· nãi tíi nh÷ng cuéc bay khæng lå vµ sù ph¸ ho¹i khñng khiÕp cña nh÷ng ®µn ch©u chÊu sa m¹c. Trong c¸c t¸c phÈm nghiªn cøu cña «ng nhµ triÕt häc cæ Hy L¹p aristoteles (384 - 322 TCN) ®· hÖ thèng ho¸ ®−îc h¬n 60 loµi c«n trïng. ¤ng ®· gäi tÊt c¶ nh÷ng loµi c«n trïng Êy lµ nh÷ng loµi ch©n cã ®èt. Nhµ tù nhiªn häc vÜ ®¹i ng−êi Thôy §iÓn Carl von LinnÐ ®−îc coi lµ ng−êi ®Çu tiªn ®−a ra ®¬n vÞ ph©n lo¹i vµ ®· tËp hîp x©y dùng ®−îc mét b¶ng ph©n lo¹i vÒ ®éng vËt vµ thùc vËt trong ®ã cã c«n trïng. S¸ch ph©n lo¹i thiªn nhiªn cña «ng ®· ®−îc xuÊt b¶n tíi 10 lÇn [22]. Liªn tiÕp c¸c thÕ kØ sau nh− thÕ kØ XIX cã Lamarck, thÕ kØ XX cã Handlirich, Krepton 1904, Ma-t−-nèp 1928, Weber 1938 tiÕp tôc cho ra nh÷ng b¶ng ph©n lo¹i c«n trïng cña hä. Héi c«n trïng häc ®Çu tiªn trªn thÕ giíi ®−îc thµnh lËp ë n−íc Anh n¨m 1745. Héi c«n trïng ë Nga ®−îc thµnh lËp n¨m 1859. Nhµ c«n trïng Nga Keppen (1882 - 1883) ®· xuÊt b¶n cuèn s¸ch gåm 3 tËp vÒ c«n trïng l©m nghiÖp trong ®ã ®Ò cËp nhiÒu ®Õn c«n trïng thuéc Bé C¸nh cøng. Nh÷ng cuéc du hµnh cña c¸c nhµ nghiªn cøu c«n trïng Nga nh− Potarin (1899- 1976), Provorovski (1895- 1979), Kozlov (1883 - 1921) ®· xuÊt b¶n nh÷ng tµi liÖu vÒ c«n trïng ë trung t©m ch©u ¸, M«ng Cæ vµ miÒn T©y Trung
  5. 5 Quèc. §Õn thÕ kØ XIX ®· xuÊt b¶n nhiÒu tµi liÖu vÒ c«n trïng ë Ch©u ¢u, ch©u Mü (gåm 40 tËp) ë Madagatsca (gåm 6 tËp) quÇn ®¶o Haoai, Ên §é vµ nhiÒu n−íc kh¸c trªn thÕ giíi.[22] Trong c¸c tµi liÖu nãi trªn ®Òu ®Ò cËp ®Õn c¸c loµi c«n trïng thuéc Bé C¸nh cøng nh−: mät, xÐn tãc vµ c¸c loµi c«n trïng c¸nh cøng ¨n h¹i l¸ kh¸c. ë Nga tr−íc C¸ch m¹ng th¸ng M−êi vÜ ®¹i ®· xuÊt hiÖn nhiÒu nhµ c«n trïng næi tiÕng. Hä ®· xuÊt b¶n nh÷ng t¸c phÈm cã gi¸ trÞ vÒ nh÷ng loµi nh− S©u rãm th«ng, S©u ®o ¨n l¸, Ong ¨n l¸, c¸c loµi thuéc Bé C¸nh cøng ¨n l¸ thuéc hä Chrysomelidae, Mät, Vßi voi, XÐn tãc ®ôc th©n… VÒ ph©n lo¹i n¨m 1910 - 1940 Volka vµ Sonkling ®· xuÊt b¶n mét tµi liÖu vÒ c«n trïng thuéc Bé C¸nh cøng (Coleoptera) gåm 240.000 loµi in trong 31 tËp. Trong ®ã ®· ®Ò cËp ®Õn hµng ngh×n loµi c¸nh cøng thuéc bä l¸ chrysomelidae [23]. N¨m 1948 A.I. Ilinski ®· xuÊt b¶n cuèn "Ph©n lo¹i c«n trïng b»ng trøng, s©u non vµ nhéng cña c¸c loµi s©u h¹i rõng" trong ®ã cã ®Ò cËp ®Õn ph©n lo¹i mét sè loµi Hä Bä l¸ [26]. N¨m 1964 gi¸o s− V.N Xegolop viÕt cuèn “ C«n trïng häc” cã giíi thiÖu loµi S©u c¸nh cøng khoai t©y Leptinotarsa decemlineata Say lµ loµi h¹i nguy hiÓm ®èi víi c©y khoai t©y vµ mét sè loµi c©y n«ng nghiÖp kh¸c. [35] N¨m 1965 ViÖn hµn l©m khoa häc Nga ®· xuÊt b¶n 11 tËp ph©n lo¹i c«n trïng phÇn thuéc ch©u ¢u, trong ®ã cã tËp thø 5 chuyªn vÒ ph©n lo¹i Bé C¸nh cøng (Coleoptera) trong tËp nµy ®· x©y dùng b¶ng tra 1350 gièng thuéc Hä Bä l¸ chrysomelidae. N¨m 1965 vµ n¨m 1975 N.N Pa®i, A.N Boronxop ®· viÕt gi¸o tr×nh “C«n trïng rõng” trong c¸c t¸c phÈm nµy ®· ®Ò cËp ®Õn nhiÒu loµi c«n trïng Bé C¸nh cøng h¹i rõng nh−: mät, xÐn tãc, s©u ®inh vµ bä l¸…[30]
  6. 6 N¨m 1966 Bey - Bienko ®· ph¸t hiÖn vµ m« t¶ ®−îc 300.000 loµi c«n trïng thuéc Bé C¸nh cøng [23]. ë Trung Quèc m«n c«n trïng l©m nghiÖp ®· ®−îc chÝnh thøc gi¶ng d¹y trong c¸c tr−êng §¹i häc l©m nghiÖp tõ n¨m 1952, tõ ®ã viÖc nghiªn cøu vÒ c«n trïng l©m nghiÖp ®−îc ®Èy m¹nh. N¨m 1959 Tr−¬ng ChÊp Trung [32] ®· cho ra ®êi cuèn “S©m l©m c«n trïng häc” liªn tiÕp tõ n¨m 1965 gi¸o tr×nh “S©m l©m c«n trïng häc” ®−îc viÕt l¹i nhiÒu lÇn. Trong c¸c t¸c phÈm ®ã ®· giíi thiÖu h×nh th¸i, tËp tÝnh sinh ho¹t vµ c¸c biÖn ph¸p phßng trõ nhiÒu loµi bä l¸ ph¸ ho¹i nhiÒu loµi c©y rõng trong ®ã cã c¸c loµi: + Ambrostoma quadriimpressum Motsch + Gazercella aenescens Fairemaire + Gazercella maculli colis Motsch +Chrysomela populi Linnaeus + Chrysomela zutea Oliver + Chrysomera adamsi ornaticollis Chen + Plagiodera versicolora Laichart +Gaszrolina thoracica Boly + Chitea mellica Chen N¨m 1987 Th¸i Bang Hoa vµ Cao Thu L©m ®· xuÊt b¶n cuèn “ C«n trïng rõng V©n Nam” ®· x©y dùng mét b¶ng tra cña ba hä phô cña Hä Bä l¸ (Chrysomelidae) cô thÓ hä phô Chrysomelinea ®· giíi thiÖu 35 loµi, hä phô Alticinae ®· giíi thiÖu 39 loµi vµ hä phô Galirucinae ®· giíi thiÖu 93 loµi [25]. ë Rumani n¨m 1962 M.A. Ionescu ®· xuÊt b¶n cuèn “C«n trïng häc” trong ®ã cã ®Ò cËp ®Õn ph©n lo¹i Hä Bä l¸ Chrysomelidae. T¸c gi¶ cho biÕt
  7. 7 trªn thÕ giíi ®· ph¸t hiÖn ®−îc 24.000 loµi bä l¸ vµ t¸c gi¶ ®· m« t¶ cô thÓ ®−îc 14 loµi [23] . ë Mü theo tµi liÖu s¸ch h−íng dÉn vÒ lÜnh vùc c«n trïng ë B¾c ch©u Mü thuéc Mªhic« cña Donald.J.Borror vµ Richard. E. White (1970 - 1978) ®· ®Ò cËp ®Õn ®Æc ®iÓm ph©n lo¹i cña 9 hä phô thuéc Hä Bä l¸ Chrysomelidae. §ã lµ ®iÓm qua vÒ mét sè mèc lÞch sö næi bËt sù ph¸t triÓn nghiªn cøu vÒ c«n trïng cña thÕ giíi. V× c«n trïng lµ mét líp phong phó nhÊt trong giíi ®éng vËt nªn c¸c tµi liÖu nghiªn cøu vÒ c«n trïng còng v« cïng phong phó.[24] 2.2- Trong n−íc N¨m 1897 ®oµn nghiªn cøu tæng hîp ng−êi Ph¸p tªn lµ “Mission Parie” ®· ®iÒu tra c«n trïng §«ng D−¬ng, ®Õn n¨m 1904 kÕt qu¶ ®· ®−îc c«ng bè. VÒ c«n trïng ®· ph¸t hiÖn ®−îc 1020 loµi trong ®ã cã 541 loµi thuéc Bé C¸nh cøng, 168 loµi Bé C¸nh v¶y, 139 loµi Chuån chuån, 59 loµi mèi, 55 loµi Bé C¸nh mµng, 9 loµi Bé 2 c¸nh vµ 49 loµi thuéc c¸c bé kh¸c [29]. N¨m 1921 Vitalis de Salvza chñ biªn tËp “Faune Entomologi que de L’indochine” ®· c«ng bè thu thËp 3612 loµi c«n trïng. Riªng miÒn B¾c ViÖt Nam cã 1196 loµi [33]. Sau ®ã tõ n¨m 1904 - 1942 cã rÊt nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ c«n trïng ra ®êi nh− Bou-tan (1904) Bee-nier (1906) Braemer (1910) A.Magen (1910) L. Duport (1913 - 1919) NguyÔn C«ng TiÔu (1922 - 1935)… VÒ c©y l©m nghiÖp chØ cã c«ng tr×nh cña Bou-ret (1902) Ph¹m T− Thiªn (1922) vµ Vieil (1912) nghiªn cøu vÒ c«n trïng trªn c©y bå ®Ò, giÎ, såi…Nãi chung nghiªn cøu vÒ c«n trïng l©m nghiÖp tr−íc C¸ch M¹ng Th¸ng 8 cßn rÊt Ýt. Tõ n¨m 1954 sau khi hoµ b×nh ®−îc lËp l¹i, xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu s¶n xuÊt n«ng l©m nghiÖp viÖc ®iÒu tra c¬ b¶n vÒ c«n trïng míi ®−îc chó ý. N¨m 1961 vµ 1965, n¨m 1967 vµ 1968 Bé n«ng nghiÖp ®· tæ chøc c¸c ®ît ®iÒu tra c¬ b¶n x¸c ®Þnh ®−îc 2962 loµi c«n trïng thuéc 223 hä vµ 20 bé kh¸c nhau.
  8. 8 N¨m 1968 vµ sau nµy Medvedev ®· c«ng bè mét c«ng tr×nh vÒ Hä Bä l¸ Chrysomelidae ë ViÖt Nam trong ®ã cã 8 loµi míi ®èi víi khoa häc [28]. Trong cuèn “S©u h¹i rõng vµ c¸ch phßng trõ” cña t¸c gi¶ §Æng Vò CÈn 1973 cã giíi thiÖu mét sè lo¹i s©u hä bä hung h¹i l¸ b¹ch ®µn lµ: Bä hung n©u lín (Holotrichia sauteri Mauser); Bä hung n©u x¸m bông dÑt (Adoretus compressus); Bä hung n©u nhá (Maladera - sp), s©u tr−ëng thµnh cña nhãm nµy th−êng sèng ë trªn tÊt c¶ c¸c gièng b¹ch ®µn. Qua ®iÒu tra ë tr¹i Long Phó H¶i - §«ng TriÒu - Qu¶ng Ninh cho thÊy con Maladera sp g©y h¹i b¹ch ®µn tr¾ng nhiÒu h¬n b¹ch ®µn ®á. §èi t−îng h¹i cña chóng lµ l¸ vµ ngän non cña b¹ch ®µn, h×nh thøc h¹i lµ gÆm l¸, song Ýt cã hiÖn t−îng ¨n hÕt toµn bé l¸, v× thÕ c¸c rõng b¹ch ®µn ngay c¶ trong nh÷ng lóc cã dÞch s©u còng kh«ng x¶y ra hiÖn t−îng bÞ trôi l¸, chÎ cµnh. Nguyªn nh©n cña hiÖn t−îng nµy cã thÓ dÝnh lÝu ®Õn hiÖn t−îng ¨n bæ sung cña s©u mÑ. Bªn c¹nh ®ã t¸c gi¶ cßn cho biÕt thªm mét sè loµi s©u kh¸c nh−: + Bä võng (Lepidota bioculata) chóng ¨n c¶ c©y n«ng nghiÖp vµ c©y l©m nghiÖp, nhÊt lµ nh÷ng c©y nh− Ph−îng vÜ, Muång hoa vµng, Phi lao, B¹ch ®µn… chóng ph©n bè kh¸ réng ë miÒn B¾c ®Æc biÖt lµ vïng ®Êt c¸t hoÆc c¸t pha. + Bä sõng (Xylotrupes gideon L.) thuéc Bé C¸nh cøng, bé phô ®a thùc, Hä Bä hung chóng ¨n h¹i c¶ c©y n«ng nghiÖp vµ c©y l©m nghiÖp nh−ng thÝch gÆm vá non cña c¸c lo¹i c©y gç thuéc hä ®Ëu nh− Ph−îng vÜ, D−¬ng hoÌ… chóng ph©n bè réng kh¾p miÒn B¾c. + Bä c¸nh cam (Anomala cupripes Hope) còng nh− bä võng, bä sõng ph¸ ho¹i nhiÒu lo¹i c©y kh¸c nhau vµ chóng còng cã ph©n bè réng [4]. Trong gi¸o tr×nh "C«n trïng l©m nghiÖp" xuÊt b¶n n¨m 1989 cña TrÇn C«ng Loanh cã giíi thiÖu mét loµi Bä ¨n l¸ håi Oides decempunctata Billberg thuéc Hä Bä l¸ Chrysomelidae. T¸c gi¶ cho biÕt: Loµi s©u nµy xuÊt hiÖn ë rõng håi L¹ng S¬n nhÊt lµ hai huyÖn V¨n L·ng, Trµng §Þnh…Khi ph¸t dÞch
  9. 9 chóng ®· ¨n trôi l¸ hµng chôc ha rõng håi. Loµi s©u nµy chuyªn ¨n h¹i l¸ håi, khi ¨n chóng c¾n thµnh nh÷ng m¶ng lín lµm cho l¸ håi bÞ h¹i nghiªm träng. S©u non sau khi ¨n l¸ l¹i cã thÓ ¨n c¶ hoa vµ qña do ®ã t¸c h¹i l¹i cµng lín h¬n. - H×nh th¸i: S©u tr−ëng thµnh cã th©n dµi 12mm réng 8mm h×nh d¸ng gÇn gièng s©u tr−ëng thµnh bä rïa. R©u ®Çu h×nh sîi chØ cã 11 ®èt. M¾t kÐp nhá mÇu ®en. C¸nh cøng mµu vµng hoÆc mµu ®á ®ång than. Mçi c¸nh cã 5 chÊm ®en. Trøng h×nh bÇu dôc dµi kho¶ng 1mm, trøng ®Î thµnh khèi. Sau non míi në dµi 2-3mm mµu tr¾ng nh¹t. Sau mçi lÇn lét x¸c mµu cña s©u non chuyÓn dÇn sang mµu vµng. C¸c gai trªn l−ng mµu ®en. Khi s©u non thµnh thôc trªn l−ng cã mµu xanh biÕc. Nhéng mµu vµng dµi 10mm, buång nhéng lµm trong ®Êt. - TËp tÝnh: S©u non míi në ¨n bóp non vµ nô non sau chuyÓn sang ¨n l¸ giµ. Chóng th−êng bß lÎ tÎ 2- 3 con trªn mét l¸. Cuèi th¸ng 8 s©u non bß theo th©n c©y xuèng ®Êt vµo nhéng. S©u tr−ëng thµnh khi vò ho¸ còng bay lªn ¨n l¸. S©u tr−ëng thµnh ®Î trøng ë c¸c kÏ l¸ bªn ngoµi cã líp mµng bao phñ. Loµi s©u nµy mét n¨m chØ cã mét vßng ®êi vµ qua ®«ng ë giai ®o¹n nhéng. [11] C¸c nghiªn cøu vÒ s©u ¨n l¸ Keo tai t−îng vµ Keo l¸ trµm gÇn ®©y nhÊt ®−îc thùc hiÖn trong c¸c n¨m 1999-2001 (NguyÔn ThÕ Nh·, 2000,[15]), (§µo Xu©n Tr−êng, 2001 [21]). VÒ Keo tai t−îng cã c«ng tr×nh nghiªn cøu kh¸ tæng qu¸t ®−îc thùc hiÖn ë khu vùc phÝa B¾c ViÖt Nam trong ®ã 30 loµi s©u ¨n l¸ ®· ®−îc m« t¶ vµ ®¸nh gi¸ møc ®é nguy hiÓm cña chóng. Ba loµi s©u ¨n l¸ Keo tai t−îng ®−îc coi lµ nguy hiÓm nhÊt hiÖn nay lµ S©u n©u (Anomis fulvida GuenÐe), S©u v¹ch x¸m (Speiredonia retorta Linnaeus) vµ S©u tói nhá (Acanthopsyche sp.). C¸c nghiªn cøu vÒ chóng ®−îc thùc hiÖn ë Tuyªn
  10. 10 Quang, Hµ T©y, Phó Thä, Lµo Cai, Yªn B¸i. Víi 2 loµi thuéc hä Ngµi ®ªm c¸c th«ng sè vÒ ®Æc ®iÓm sinh vËt häc vµ sinh th¸i häc nh− h×nh th¸i, tËp tÝnh, l−îng thøc ¨n mµ chóng tiªu thô, c¸c loµi thiªn ®Þch ®· ®−îc c¸c t¸c gi¶ x¸c ®Þnh vµ sö dông ®Ó x©y dùng quy tr×nh phßng trõ. Trong sè 30 loµi ¨n l¸ Keo tai t−îng cã mét loµi ®−îc m« t¶ thuéc Hä Bä l¸ lµ loµi “Bä l¸ 4 chÊm“ Ambrostoma quadriimpressum Motschulsky. §©y lµ loµi còng thÊy cã mÆt trong c¸c tµi liÖu nghiªn cøu cña Trung Quèc [36]. Tuy nhiªn c¸c nghiªn cøu vÒ loµi s©u h¹i nµy cßn rÊt h¹n chÕ. §Ó x¸c ®Þnh ®−îc mèi quan hÖ cña s©u h¹i víi nh©n tè thøc ¨n mét sè t¸c gi¶ ®· cã c¸c nghiªn cøu vÒ sinh khèi l¸ c©y. §ã lµ c¸c nghiªn cøu cña Vò TiÕn ThÞnh trªn ®èi t−îng Keo tai t−îng [19]. Mét sè m« h×nh to¸n häc nh»m x¸c ®Þnh l−îng sinh khèi l¸ c©y ®· ®−îc kh¶o nghiÖm trong ®ã hµm bËc 2 thÓ hiÖn mèi quan hÖ gi÷a D1,3 víi diÖn tÝch l¸ non, gi÷a D1,3 víi diÖn tÝch l¸ b¸nh tÎ + l¸ giµ ®· ®−îc sö dông ®Ó x©y dùng b¶ng tra ng−ìng g©y h¹i cña 6 loµi s©u ¨n l¸ chñ yÕu. §Ò tµi nµy ®· sö dông kÕt qu¶ nghiªn cøu kÓ trªn ®Ó dù tÝnh kh¶ n¨ng ph¸t dÞch cña Bä l¸ xanh tÝm.
  11. 11 Ch−¬ng 3 Môc tiªu, ®èi t−îng vμ ph¹m vi nghiªn cøu 3.1 - Môc tiªu - X¸c ®Þnh mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i, sinh vËt häc vµ sinh th¸i häc cña Bä l¸ xanh tÝm thuéc Bé C¸nh cøng (Coleoptera). - §Ò xuÊt c¸c biÖn ph¸p ®iÒu tra, dù tÝnh, dù b¸o vµ phßng trõ ®èi víi loµi s©u h¹i chñ yÕu. 3.2- §èi t−îng nghiªn cøu S©u h¹i l¸ Keo tai t−îng thuéc Hä Bä l¸ (Chrysomelidae), Bé C¸nh cøng. 3.2.1- §Æc ®iÓm cña Hä Bä l¸ (Chrysomelidae) - R©u ®Çu lu«n ng¾n h¬n 1/2 chiÒu dµi th©n thÓ. - ChiÒu dµi th©n thÓ Ýt khi v−ît qu¸ 12mm, cã h×nh th¸i xoan («van). - M¾t kÐp trßn hoÆc h×nh bÇu dôc. - Bµn ch©n nh×n râ 4 ®èt nh−ng ®óng ra lµ 5 ®èt v× ®èt thø 4 rÊt nhá. - S©u tr−ëng thµnh th−êng ë trªn c¸c t¸n l¸ vµ hoa. - S©u non ¨n l¸ vµ rÔ c©y. - H×nh d¹ng chung cña s©u non lµ ®Çu ph¸t triÓn, 3 ®«i ch©n ngùc ph¸t triÓn. MÆt bông ph¼ng, mÆt l−ng cong lªn vµ cã nhiÒu gai hoÆc u nhá. - Nhéng lµ nhéng trÇn, nhéng th−êng lµm trong ®Êt vµ th−êng lµ tÇng ®Êt xèp. Hä Bä l¸ ®−îc chia thµnh nhiÒu hä phô nh−ng chñ yÕu lµ 9 hä phô sau ®©y: 1. Hä phô Chrysomelinae PhÇn lín c¸c loµi cã h×nh tr¸i xoan ®Õn h×nh trßn, c¬ thÓ cã d¹ng låi. Mµu s¾c s¸ng sña, ®Çu bÞ che kÝn mét phÇn bëi m¶nh l−ng ngùc tr−íc cho ®Õn gÇn m¾t kÐp. Hai r©u ®Çu cã ch©n n»m c¸ch kh¸ xa nhau. M¶nh l−ng ngùc tr−íc cã viÒn ë hai bªn mÐp.
  12. 12 PhÇn lín c¸c loµi ¨n cá d¹i, Ýt g©y h¹i vÒ kinh tÕ. Riªng loµi S©u ¨n l¸ Khoai t©y (Leptino decemlineata Say) lµ loµi cã trong danh s¸ch KiÓm dÞch thùc vËt ViÖt Nam. 2. Hä phô Eumolpinae S©u tr−ëng thµnh h×nh tr¸i xoan, cã l−ng nh« cong gièng nh− hä phô Chrysomelinae nh−ng nã cã ®iÓm kh¸c lµ: §èt chËu ch©n tr−íc trßn, ®èt bµn ch©n thø 3 cã 2 thuú n»m thÊp h¬n so víi bµn ch©n. Cã nhiÒu loµi th−êng cã mµu xanh ¸nh kim hoÆc mµu vµng cã c¸c ®èm chÊm nhá. 3. Hä phô Cassidinae Th©n thÓ h×nh tr¸i xoan réng hoÆc gÇn trßn, th©n bÌ ra hoÆc bÑt gièng nh− bä rïa. §Çu thß h¼n ra ngoµi hoÆc bÞ che kÝn hoµn toµn bëi m¶nh l−ng ngùc tr−íc. S©u non h×nh tr¸i xoan bÑt, cã nhiÒu gai vµ cã mét c¸i u chÎ g¹c ë cuèi th©n thÓ dïng ®Ó g¹t bá ph©n vµ m¶nh vôn. §Æc ®iÓm kh¸c bä rïa: Bµn ch©n cña Cassidinae nh×n râ 4 ®èt, ë bä rïa chØ nh×n râ 3 ®èt. 4. Hä phô Hispinae Th©n thÓ dµi tõ 4 – 7 mm, th−êng cã mµu n©u, trªn c¸nh tr−íc cã c¸c d¶i nh« lªn, hai bªn chóng th−êng cã c¸c hµng chÊm. C¸c hµng chÊm nµy ch¹y song song hoÆc h¬i to¶ ra ë phi¸ tr−íc. M¶nh l−ng ngùc tr−íc hÑp h¬n gèc c¸nh cøng. PhÇn lín s©u non ®ôc vµo l¸. 5. Hä phô Clytrinae + Cryptocephalinae + Chlamisinae C¸c loµi cña hä phô nµy nhá, th©n thÓ th−êng chØ dµi 6mm hoÆc nhá h¬n. Th©n thÓ h×nh trô, ®Çu bÞ che bëi m¶nh l−ng ngùc tr−íc gÇn tíi m¾t kÐp. C¸nh trªn kh«ng phñ hÕt bông, cßn chõa ra mét ®èt. Hä phô Clytrinae cã mÆt trªn c¸nh nh½n, r©u ®Çu h×nh sîi chØ hay h×nh chuú
  13. 13 Hä phô Chlamisinae mÆt trªn c¸nh tr−íc cã nèt h×nh rÔ. S©u tr−ëng thµnh cña nã mµu ®en huyÒn, cã nh÷ng chÊm mµu n©u ®á, mµu vµng hoÆc mµu da cam. Nã cã tÝnh gi¶ chÕt khi ch¹m vµo. S©u non n»m trong bäc. 6. Hä phô Criocerinae C¸c loµi cña hä phô nµy cã m¶nh l−ng ngùc tr−íc trßn, ë phÝa sau hÑp h¬n gèc cña c¸nh tr−íc. Trªn c¸nh tr−íc cã nhiÒu hµng chÊm lâm. §Çu nh« ra nh−ng phÇn sau h¬i hÑp h¬n phÇn tr−íc. Hä nµy nhá nh−ng cã mét sè loµi h¹i mïa mµng nghiªm träng. 7. Hä phô Galerucinae S©u tr−ëng thµnh t−¬ng tù nh− hä phô Criocerinae nh−ng th©n thÓ t−¬ng ®èi xèp, m¶nh l−ng ngùc tr−íc cã gê ë hai bªn mÐp vµ ®Çu kh«ng thu hÑp l¹i ë phÝa sau. 8. Hä phô r©u dµi Donaciinae S©u tr−ëng thµnh cã th©n dµi, r©u ®Çu dµi gièng nh− mét sè loµi xÐn tãc. Mµu s¾c cña nã hÇu nh− ®en hoÆc n©u th−êng cã ¸nh kim lo¹i. Th©n dµi tõ 5,5mm ®Õn 12mm. S©u non ¨n l¸ c©y ë d−íi n−íc. S©u truëng thµnh sèng ë trªn t¸n l¸ vµ hoa cña nh÷ng c©y mäc trong n−íc. 9. Hä phô Alticinae S©u tr−ëng thµnh cßn gäi lµ bä chÑt, cã th©n dµi tõ 2 – 5mm mµu ®en hoÆc h¬i xanh l¬, ®«i khi cã chÊm nhá. §Æc biÖt cã ®èt ®ïi ch©n sau to vµ cã thÓ nh¶y ®−îc xa 50-60mm. R©u ®Çu cã phÇn ch©n r©u n»m kh¸ s¸t nhau. §èt chËu ch©n tr−íc h×nh nãn. S©u non ¨n rÔ c©y, mét sè ®ôc l¸, ®ôc cµnh non, s©u tr−ëng thµnh ¨n l¸. 3.2.2- §Æc ®iÓm cña Keo tai t−îng Keo tai t−îng cã tªn khoa häc lµ Acacia mangium Willd thuéc Hä Trinh n÷ (Mimosaceae), Keo tai t−îng lµ c©y gç nhì chiÒu cao cã thÓ ®¹t tíi 30m, ®−êng kÝnh lªn tíi 40 cm.
  14. 14 Keo tai t−îng lµ c©y nguyªn s¶n ë B¾c Australia vµ phÝa §«ng Ind«nªxia, Keo tai t−îng ®−îc nhËp vµo n−íc ta tõ n¨m 1960, ngay tõ thêi gian ®Çu Keo tai t−îng ®· tá ra cã nh÷ng ®Æc ®iÓm −u viÖt ®−îc g©y trång víi nhiÒu môc ®Ých kh¸c nhau. Keo tai t−îng lµ c©y cã t¸n dÇy, rÔ cã nhiÒu nèt sÇn cã kh¶ n¨ng cè ®Þnh ®¹m nªn cã kh¶ n¨ng sèng ®−îc ë nhiÒu n¬i ®Êt nghÌo dinh d−ìng kh« h¹n hay trªn ®Êt chua kiÒm. Do ®ã Keo tai t−îng ®−îc coi lµ c©y tiªn phong phñ xanh ®Êt trèng ®åi nói träc, c¶i t¹o ®Êt, chèng xãi mßn, c¶i t¹o m«i tr−êng sinh th¸i. Gç keo ®−îc dïng víi nhiÒu môc ®Ých kh¸c nhau nh− x©y dùng, c«ng nghiÖp giÊy, v¸n… Keo tai t−îng cã biªn ®é sinh th¸i réng, sinh tr−ëng tèt ë vïng nhiÖt ®íi Èm cã vÜ ®é ®Þa lý tõ 70 - 200 ®Æc biÖt lªn tíi 300. Keo tai t−îng cã thÓ sèng ®−îc ë ®é cao 700m so víi mÆt biÓn. NhiÖt ®é trung b×nh n¨m thÝch hîp cho Keo tai t−îng sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn tõ 260- 300, nhiÖt ®é tèi ®a lµ 340C nhiÖt ®é tèi thÊp lµ 60C. L−îng m−a thÝch hîp cho Keo tai t−îng sinh sèng lµ nh÷ng n¬i cã l−îng m−a trung b×nh lµ 1300-1800mm. Keo tai t−îng cã kh¶ n¨ng chÞu ®−îc 4 th¸ng kh« h¹n. Keo tai t−îng sèng ®−îc trªn nhiÒu lo¹i ®Êt vµ ®iÒu kiÖn lËp ®Þa kh¸c nhau. Tuy nhiªn chóng sinh tr−ëng tèt ë nh÷ng vïng ®Êt cã thµnh phÇn c¬ giíi nhÑ ®Õn nÆng tõ ®Êt dÇy ®Õn ®Êt máng, tõ ®Êt c¸t ®Õn ®Êt thÞt, tõ ®Êt sÐt ®Õn ®¸ v«i. Chóng sinh tr−ëng ph¸t triÓn tèt ë nh÷ng n¨m ®Çu. Phó L−¬ng lµ mét huyÖn miÒn nói phÝa B¾c cña tØnh Th¸i Nguyªn, ë ®©y cã rÊt nhiÒu lo¹i ®Êt thÝch hîp cho Keo tai t−îng sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn. Qua ®iÒu tra chóng t«i thÊy nh÷ng rõng Keo tai t−îng ë ®©y ®Òu cã ®−êng kÝnh trung b×nh tõ 15-23cm, chiÒu cao trung b×nh tõ 15 - 25m. Do cã nguån thøc ¨n dåi dµo nªn nh÷ng n¨m qua cã nhiÒu loµi s©u g©y h¹i Keo tai t−îng t¹i ®©y, ®Æc biÖt lµ loµi bä l¸ thuéc Bé C¸nh cøng (Coleoptera).
  15. 15 3.3- Ph¹m vi nghiªn cøu 3.3.1- VÞ trÝ ®Þa lÝ Phó L−¬ng lµ huyÖn nói thÊp, n»m ë phÝa B¾c thµnh phè Th¸i Nguyªn. Trung t©m huyÖn lþ c¸ch thµnh phè Th¸i Nguyªn 22km däc theo quèc lé 3 nèi Hµ Néi - Th¸i Nguyªn - B¾c K¹n - Cao B»ng. - PhÝa B¾c gi¸p tØnh B¾c K¹n - PhÝa Nam gi¸p Thµnh phè Th¸i Nguyªn - PhÝa §«ng gi¸p huyÖn §ång Hû - PhÝa T©y gi¸p huyÖn §¹i Tõ 3.3.2- §Þa h×nh Phó L−¬ng lµ huyÖn cã ®Þa h×nh t−¬ng ®èi phøc t¹p, ®é cao trung b×nh so víi mÆt biÓn tõ 100 - 400m. C¸c x· phÝa B¾c vµ T©y B¾c cã ®Þa h×nh nói cao, chia c¾t phøc t¹p t¹o ra nhiÒu khe suèi, ®é cao trung b×nh 300 - 400m, ®é dèc lín, phÇn lín diÖn tÝch cã ®é dèc trªn 200. C¸c x· phÝa nam b»ng ph¼ng h¬n cã ®é dèc th−êng d−íi 150 vµ t−¬ng ®èi thuËn lîi cho s¶n xuÊt n«ng l©m nghiÖp. DiÖn tÝch cã ®é dèc t−¬ng ®èi b»ng (d−íi 80) chiÕm 30,4% diÖn tÝch cña huyÖn, diÖn tÝch cã ®é dèc trªn 200 chiÕm 31,3% diÖn tÝch cña toµn huyÖn. 3.3.3- §Êt ®ai Tæng diÖn tÝch ®Êt tù nhiªn cña huyÖn lµ 35.282,42ha. §Êt ch−a sö dông cßn tíi 12.153,37ha chiÕm 34,5% tæng diÖn tÝch ®Êt tù nhiªn cña huyÖn. §Êt n«ng nghiÖp chiÕm 29,56%, ®Êt l©m nghiÖp chiÕm 29,52%. Do sö dông ®Êt ®ai mét c¸ch bõa b·i nªn tµi nguyªn ®Êt cña huyÖn ngµy cµng bÞ xÊu ®i, ®Êt bÞ röa tr«i, xãi mßn, diÖn tÝch ®Êt trèng ®åi nói träc ngµy cµng t¨ng. Do ®ã trong c«ng t¸c quy ho¹ch sö dông ®Êt cña huyÖn ph¶i hÕt søc quan t©m, bè trÝ ®Êt ®ai ®óng môc ®Ých vµ cã hiÖu qu¶. Theo kÕt qña ®iÒu tra cña Së §Þa chÝnh tØnh Th¸i Nguyªn th× huyÖn Phó L−¬ng cã 13 lo¹i ®Êt chÝnh sau:
  16. 16 BiÓu 3.1: C¸c lo¹i ®Êt chÝnh cña huyÖn Phó L−¬ng STT Lo¹i ®Êt KÝ hiÖu DiÖn tÝch (ha) Tû lÖ (%) 1 §Êt phï sa ®−îc båi Pb 37,50 0,11 2 §Êt phï sa kh«ng ®−îc båi P 400,00 1,17 3 §Êt phï sa ngßi suèi Py 1.381,35 4,03 4 §Êt phï sa cã tÇng loang læ Pf 468,75 1,37 5 §Êt ®á vµng biÕn ®æi do trång lóa Fl 193,75 0,56 6 §Êt dèc tô D 5.275,00 15,37 7 §Êt b¹c mµu B 312,50 0,91 8 §Êt mµu vµng trªn phï sa cæ Fp 1.496,87 4,36 9 §Êt n©u ®á trªn ®¸ v«i Fv 881,25 2,56 10 §Êt vµng nh¹t trªn c¸t Fq 4.731,25 13,79 11 §Êt vµng nh¹t phiÕn th¹ch sÐt F3 13.050,00 38,03 12 §Êt n©u ®á trªn mac ma baz¬ trung b×nh Fk 4.187,50 12,20 13 §Êt ®á vµng trªn ®¸ biÕn chÊt Fj 1.900,00 5,54 3.3.4- KhÝ hËu thuû v¨n Do ë chÝ tuyÕn B¾c trong vµnh ®ai nhiÖt ®íi b¸n cÇu nªn khÝ hËu cña huyÖn Phó L−¬ng mang tÝnh chÊt cña khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa. Trong n¨m cã hai mïa râ rÖt, mïa ®«ng l¹nh nhiÖt ®é xuèng thÊp, (cã th¸ng xuèng tíi 30C) vµ th−êng cã c¸c ®ît giã mïa §«ng B¾c, hanh kh«. Mïa nãng tõ th¸ng 4 ®Õn th¸ng 10, trong mïa nµy nhiÖt ®é th−êng cao vµ cã m−a lín. - NhiÖt ®é trung b×nh n¨m kho¶ng 220C, th¸ng cã nhiÖt ®é thÊp lµ th¸ng 1 nhiÖt ®é lµ 15,6. NhiÖt ®é tèi ®a trung b×nh lµ 27,20C, nhiÖt ®é tèi thÊp trung b×nh lµ 120C. Th¸ng cã nhiÖt ®é trung b×nh cao nhÊt lµ th¸ng 7 (28,50C)
  17. 17 - §é Èm kh«ng khÝ trung b×nh n¨m lµ 82%. Th¸ng cã ®é Èm kh«ng khÝ thÊp nhÊt lµ th¸ng 11: 77%. Th¸ng cã ®é Èm kh«ng khÝ cao nhÊt lµ th¸ng 4 vµ th¸ng 8 ®¹t 86%. - L−îng m−a TB n¨m ®¹t 2097 mm. Th¸ng 7 lµ th¸ng cã l−îng m−a cao nhÊt 419,3 mm vµ sè ngµy m−a lµ 17-18 ngµy/th¸ng. Th¸ng 12 vµ th¸ng 1 lµ hai th¸ng cã l−îng m−a Ýt nhÊt kho¶ng 24-25mm/th¸ng vµ chØ cã tõ 8 - 10 ngµy cã m−a/th¸ng. - L−îng bèc h¬i trung b×nh n¨m ®¹t 741,8mm. Trong ®ã th¸ng 5 lµ th¸ng cã l−îng bèc h¬i lín nhÊt 79,8mm. ThÊp nhÊt lµ th¸ng 2 chØ cã 47,8mm. - H−íng giã: giã mïa ®«ng b¾c xuÊt hiÖn tõ th¸ng 10 n¨m tr−íc ®Õn th¸ng 2 n¨m sau. Giã ®«ng vµ ®«ng nam tõ th¸ng 3 - th¸ng 9. BiÓu 3.2: KhÝ hËu thuû v¨n huyÖn Phó L−¬ng (Nguån do tr¹m khÝ hËu thuû v¨n Th¸i Nguyªn cung cÊp) §é Èm kh«ng khÝ NhiÖt ®é kh«ng khÝ 0C L−îng m−a (mm) L−îng (%) H−íng bèc h¬i Th¸ng giã Tèi L−îng Sè ngμy (mm) TB Tèi cao TB Tèi thÊp thÊp m−a (mm) 1 15,6 19,6 3,0 79 66 25,3 10,5 50,1 §B 2 16,7 20 4,2 81 68 40,1 11,8 47,8 §B 3 19,9 23 6,1 85 71 49,3 17,4 57,7 § 4 23,4 26,9 13 86 68 126,9 17,7 65,3 §N 5 27,2 31,6 16,9 82 60 225,8 14,1 79,8 §N 6 28,2 32,7 19,7 83 63 350,2 17 68,5 §N 7 28,5 32,8 20,5 83 64 419,3 17,3 71,3 §N 8 27,8 32,1 21,7 86 64 371,5 19,3 64,4 §N 9 26,9 31,5 16,3 83 66 278,6 15 57,1 §N 10 24,3 29,1 12 80 65 148,7 10,4 57,3 §B 11 20,6 25,5 7,2 77 61 42,2 6,8 63,8 §B 12 17,5 22 3,2 78 60 24,1 6,8 58,7 §B TB 22 27,2 12 82 64,6 174,7 13,7 62,1 C¶ 276,6 32,6 143,8 983 776 2097 164,4 741,8 n¨m
  18. 18 3.3.5 - D©n sinh kinh tÕ Theo kÕt qu¶ ®iÒu tra ®Õn cuèi n¨m 2000 toµn huyÖn Phó L−¬ng cã 102.997 ng−êi, 4062 khÈu trong ®ã ng−êi Kinh chiÕm 54,2%, ng−êi Tµy chiÕm 21,1%, ng−êi Nïng chiÕm 4,5%, ng−êi S¸n D×u chiÕm 8,05%, ng−êi Dao chiÕm 4,04%, ngoµi ra cßn mét sè d©n téc kh¸c nh− Th¸i, H’M«ng, Hoa… MËt ®é d©n sè b×nh qu©n cña huyÖn lµ 290 ng−êi/1km2, thÊp h¬n so víi b×nh qu©n chung cña tØnh Th¸i Nguyªn lµ 80 ng−êi/1km2. Nh−ng sù ph©n bè d©n c− cña huyÖn Phó L−¬ng kh«ng ®Òu gi÷a c¸c x· trong huyÖn, c¸c x· phÝa Nam cña huyÖn vµ thÞ trÊn mËt ®é d©n sè lªn tíi 468 ng−êi/km2. Nh×n chung møc sèng d©n c− cña huyÖn cßn thÊp, sè hé kh¸, giµu chØ chiÕm 10,8%, sè hé trung b×nh chiÕm 74,7% vµ cßn tíi 14,5% sè hé nghÌo ®ãi. Do n¨ng suÊt n«ng nghiÖp thÊp, ng−êi d©n tËp chung vµo khai th¸c rõng nªn sè l−îng rõng tù nhiªn gi¶m, ®êi sèng ng−êi d©n cßn cã nhiÒu khã kh¨n, hä ch−a cã ý thøc qu¶n lý b¶o vÖ rõng. 3.3.6 - Tµi nguyªn rõng DiÖn tÝch ®Êt rõng cña huyÖn hiÖn nay lµ 10.418ha, trong ®ã diÖn tÝch rõng tù nhiªn lµ 7.352 ha vµ diÖn tÝch rõng trång lµ 3.066ha. Nh− vËy tû lÖ che phñ cña th¶m thùc vËt rõng trªn ®Þa bµn huyÖn ®¹t 29,5% diÖn tÝch tù nhiªn, tû lÖ nµy ch−a ®¶m b¶o møc c©n b»ng sinh th¸i ë mét huyÖn vïng ®åi nói. V× vËy trong quy ho¹ch sö dông ®Êt cÇn chó ý c¸c gi¶i ph¸p ®Ó phôc håi t¨ng vèn rõng, t¨ng diÖn tÝch c¸c lo¹i c©y trång cã t¸n che réng vµ thêi gian che phñ dµi trong n¨m, ®Ó ®¶m b¶o tû lÖ che phñ cña th¶m thùc vËt ®¹t møc c©n b»ng sinh th¸i (40 - 50% diÖn tÝch tù nhiªn). 3.3.7 - §Æc ®iÓm cña rõng trång keo Rõng keo cña huyÖn Phó L−¬ng chñ yÕu ®−îc trång theo ch−¬ng tr×nh 327 tõ n¨m 1994 - 1997 vµ theo nhiÒu m« h×nh kh¸c nhau, cã l« ®−îc trång thuÇn loµi cã l« trång hçn loµi keo, b¹ch ®µn, mì, c©y b¶n ®Þa hoÆc trång keo
  19. 19 xen chÌ. HiÖn nay c¶ huyÖn cã 347,15ha rõng keo thuÇn loµi, c¸c loµi keo ®−îc g©y trång chñ yÕu lµ Keo tai t−îng (Acacia mangium Willd), Keo l¸ trµm (Acacia auriculiformis Cunn) vµ mét sè diÖn tÝch ng−êi d©n ®ang thö nghiÖm trång loµi Keo lai . C¸c loµi keo ®−îc trång ë ®©y ®Òu sinh tr−ëng ph¸t triÓn tèt, cïng víi sù sinh tr−ëng ph¸t triÓn tèt cña keo còng xuÊt hiÖn nhiÒu s©u h¹i. Do vËy c«ng t¸c dù tÝnh dù b¸o s©u h¹i cÇn ph¶i ®−îc tiÕn hµnh th−êng xuyªn, liªn tôc nh»m x¸c ®Þnh c¸c loµi s©u bÖnh h¹i nghiªm träng trong tõng giai ®o¹n, tõ ®ã ®−a ra biÖn ph¸p phßng trõ thÝch hîp, ®¶m b¶o cho rõng trång keo sinh tr−ëng ph¸t triÓn tèt, t¨ng s¶n l−îng vµ chÊt l−îng gç, æn ®Þnh m«i tr−êng sinh th¸i.
  20. 20 Ch−¬ng 4 Néi dung vμ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 4.1- Néi dung nghiªn cøu 4.1.1- Thµnh phÇn loµi c«n trïng c¸nh cøng h¹i Keo tai t−îng 4.1.2- §Æc ®iÓm h×nh th¸i vµ ph©n lo¹i cña loµi chñ yÕu - M« t¶ ®Æc ®iÓm h×nh th¸i cña tõng pha - X¸c ®Þnh tªn khoa häc vµ vÞ trÝ ph©n lo¹i cña loµi. 4.1.3- §Æc ®iÓm sinh vËt häccña loµi chñ yÕu - Pha tr−ëng thµnh + TËp tÝnh giao phèi + Kh¶ n¨ng sinh s¶n + H×nh thøc ®Î trøng, vÞ trÝ ®Î trøng + H×nh thøc ph¸ ho¹i + Thêi gian ph¸t triÓn cña pha tr−ëng thµnh - Pha trøng + Thêi gian ph¸t triÓn cña trøng + Sù biÕn ®æi mµu s¾c cña trøng. - Pha s©u non + TËp tÝnh di chuyÓn vµ lÊy thøc ¨n. + C¸c tuæi s©u non vµ qu¸ tr×nh lét x¸c. + Thêi gian ph¸t triÓn cña s©u non - Pha nhéng + Qu¸ tr×nh ho¸ nhéng + Thêi gian ph¸t triÓn cña nhéng 4.1.4- §Æc ®iÓm sinh th¸i häccña loµi chñ yÕu 4.1.4.1- Thøc ¨n cña loµi chñ yÕu - Loµi c©y thøc ¨n.
nguon tai.lieu . vn