Xem mẫu

  1. Ch­¬ng III Ch­¬ng Rèi lo¹n chuyÓn ho¸ c¸c chÊt I. Rè i lo ¹n c huyÓn ho ¸ Gluxit 1.1. §¹i c ­¬ng vÒ c huyÓn ho ¸ Gluxit 1 .1.1.Vai trß v µ ®­ê ng ®i c ña Gluxit tro ng c ¬ 1.1.1.Vai thÓ t hÓ - G lµ nguån n¨ng l­îng chñ yÕu vµ trùc tiÕp cña lµ c¬thÓ c¬ - Tham gia cÊu tróc tÕ bµo (AND, ARN, Tham mucopolysacarit, heparin,...) mucopolysacarit, +ChuyÓn ho¸: Tõ tinh bét, ® ­êng glucoza ChuyÓn niªm m¹c ruét tÜnh m¹ch cöa gan glycogen Glucoza huyÕt mµng tÕ bµo cung cÊp n¨ng l­îng (ATP), tæng hîp axit bÐo vµ mét sè axit amin.
  2. 1.1.2 . §iÒu ho µ c huy Ón ho ¸ g luxit § iÒu  Nguån bæ sung Glucoza huyÕt Nguån tiªu thô Nguån N guån bæ s ung: - Gluxit thøc ¨n sau b÷ ¨n a Gluxit - Glycogen cña gan - Glycogen cña c¬ Glycogen - Glucoza t© t¹o ë gan tõ axit amin vµ c¸c axit bÐo. Glucoza n N guån tiªu thô: Nguån - Gi¸ng ho¸ trong tÕ bµo ® cung cÊp n¨ng l­îng Ó Gi¸ng - Tæng hîp thµnh lipit vµ axit amin. Tæng - Th¶i qua thËn khi v­ît ng­ìng trong m¸u. Th¶i
  3. §iÒu ho µ né i tiÕt  - Ins ulin : lµm gi¶m glucoza huyÕt rÊt nhanh vµ lµm m¹nh nhê hai t¸c dông: m¹nh +§ ­a nhanh chãng glucoza qua mµng vµo tÕ bµo §­a +Lµm gi¶m qu¸ tr× t¹o glucoza tõ glycogen, L, nh P. P. - Adre nalin : T¨ng gi¸ng ho¸ glycogen g© t¨ng y T¨ng A dre nhanh vµ t¨ng cao glucoza huyÕt, t¨ng axit lactic vµ thÓ xªton trong m¸u. T¸c dông cña Adrenalin nhanh nh­ng kh«ng bÒn. Adrenalin - Glucagon : g© t¨ng glucoza huyÕt gièng nh­ y G lucagon g© Adrenalin, nh­ng t¸c dông æn ® Þnh vµ kÐo dµi h¬ n. h¬
  4. - G lucococticoit: G© t¨ng Glucoza huyÕt b»ng y c¸ch ng¨n c¶n glucoza thÊm vµo tÕ bµo (trõ tÕ bµo n·o) vµ t¨ng t© t¹o glucoza tõ protit. n bµo - S TH (tø c GH) øc chÕ hexokinaza t¨ng gi¸ng ho¸ glycogen, ho¹t ho¸ insulinaza, g© t¨ng glucoza y huyÕt m¹nh mÏ, cã thÓ g© glucoza niÖu. y huyÕt - Me n ins ulinaz a vµ kh¸ng thÓ chèng insulin Me (trong bÖnh lý) g© t¨ng Glucoza huyÕt do ph¸ y huû insulin. huû §iÒu hoµ ThÇn kinh: ThÇn kinh t¸c ® éng lªn chuyÓn ho¸ gluxit th«ng qua viÖc ® iÒu chØnh t¨ng hay gi¶m tiÕt c¸c hormon ® nãi ë trªn · (stress, sî h·i, tøc giËn, xóc ®éng…) ® g© Òu y t¨ng glucoza huyÕt. t¨ng
  5. 1.2. Rè i lo ¹n c ©n b»ng g luc o za huyÕt  1.2.1.Gi¶m glucoz a huyÕt  Nguyªn nh©n : N guyªn  - Gi¶m nguån bæ sung tõ ruét; Thøc ¨n kÐm Gi¶m  phÈm chÊt, khÈu phÇn kh«ng ® b¶o ® l­ ¶m ñ phÈm îng gluxit cÇn thiÕt, thiÕu c¸c men tiªu ho¸, c¸c îng bÖnh ® ­êng ruét g© trë ng¹i qu¸ tr× tiªu ho¸ y nh gluxit vµ hÊp thu glucoza. - Do rèi lo¹n dù tr÷ t¹i gan: gi¶m dù tr÷cña gan Do  trong c¸c bÖnh viªm gan, x¬gan, tho¸i ho¸ tÕ bµo gan; kh«ng huy ® éng ® nguån dù tr÷do ­îc thiÕu hôt c¸c men phosphorylaza, amylo1.6. glucozidaza. glucozidaza.
  6. - Do t¨ng møc tiªu thô: lao ® éng nÆng nhäc kÐo dµi, Do  bÖnh m·n tÝnh, sèt cao kÐo dµi... Rèi lo¹n qu¸ tr× nh phosphoryl ho¸ ë èng thËn, ¶nh h­ëng tíi qu¸ tr× t¸i nh hÊp thu glucoza ë c¸c tÕ bµo èng thËn. - Do rèi lo¹n ® iÒu hoµ thÇn kinh néi tiÕt nh­ øc chÕ Do  giao c¶m, c­êng phã giao c¶m, gi¶m tiÕt c¸c hormon glucagon, adrenalin, glucococticoit, STH.. hoÆc t¨ng tiÕt insulin. tiÕt HËu qu¶:  - G© thiÕu G.6.P trong tÕ bµo nªn t¹o c¶m gi¸c ® y ãi.  - KÝch thÝch giao c¶m dÉn tíi tim ® nhanh, run rÈy, Ëp KÝch  v· må h«i. - KÝch thÝch phã giao c¶m, t¨ng co bãp d¹ dµy, t¨ng KÝch  tiÕt dÞch tiªu ho¸, sïi bät mÐp, Øa ® lung tung, gi¶m ¸i tr­¬ lùc c¬ vËn ® ng , éng khã kh¨n, d·n ®ång tö. tr­¬
  7. - T¨ng ph© huû glycogen vµ huy ® n éng mì nªn T¨ng  trong m¸u xuÊt hiÖn thÓ xeton. - Bß s÷ th­êng hay bÞ gi¶m glucoza huyÕt Bß a  trong thêi kú cho s÷ cao nhÊt, nÕu nÆng cã a thÓ co giËt vµ chÕt. thÓ 1.2.2. T¨ng g luc o z a huy Õt  - Trong vµ sau b÷ ¨n qu¸ nhiÒu gluxit a  - Tr¹ng th¸i h­ng phÊn cña vá n·o, nhÊt lµ h­ng Tr¹ng  phÊn cña hÖ giao c¶m phÊn - BÖnh néi tiÕt, g© gi¶m tiÕt insulin, ­u n¨ng y BÖnh  tuyÕn yªn, tuyÕn th­îng thËn g© t¨ng tiÕt c¸c y hormon ® lËp víi insulin. hormon èi - T¨ng ho¹t tÝnh cña c¸c men insulinaza vµ T¨ng  kh¸ng thÓ chèng insulin kh¸ng
  8. HËu qu¶: HËu - G© glucoza niÖu, g© bÖnh ® ® y y ¸i ­êng, th­  êng gÆp ë chã. Song song víi rèi lo¹n gluxit cã êng rèi lo¹n chuyÓn ho¸ protit vµ rèi lo¹n chuyÓn ho¸ lipit t¹o ra nhiÒu axit bÐo vµ axetyl CoA, t¨ng thÓ xeton vµ colesterol trong m¸u, g© nhiÔm y ® toan. éc BÖnh ø ® äng glycogen, g© tÝch luü nhiÒu y BÖnh  glycogen ë gan do thiÕu men G.6. phosphataza. phosphataza. BÖnh t¨ng galactoza huyÕt do thiÕu men BÖnh  galacto- transferaza galacto- BÖnh ® ® BÖnh ¸i ­êng do thiÕu men phosphoryl ho¸ ë  tÕ bµo èng thËn. tÕ
  9. 2. Rè i lo ¹n c huyÓn ho ¸ pro tit  2.1. §¹i c ­¬ng vÒ c huyÓn ho¸ protit  2.1.1.Vai trß v µ nguån gèc cña protÝt trong c¬ thÓ  Protit lµ vËt chÊt sèng quan träng nhÊt  P tham gia cÊu tróc c¬b¶n cña TB vµ m«, c¸c men vµ tham  c¸c hormon cÇn thiÕt cho sù sèng vµ c¸c KT b¶o vÖ c¬ thÓ. thÓ. P còng lµ nguån cung cÊp n¨ng l­îng khi tèi cÇn thiÕt.  P ® cÊu t¹o tõ c¸c axit amin. Trong èng tiªu ho¸, P ® ­îc ­  îc gi¸ng ho¸ thµnh hçn hîp c¸c aA nhê c¸c men vµ ® ­îc îc hÊp thu vµo tÜnh m¹ch ruét – qua tÜnh m¹ch cöa vµo gan, ë gan víi hÖ thèng men khö amin, khö carboxyl vµ chuyÓn amin hçn hîp c¸c aA ® ® ­îc iÒu chØnh cho phï hîp víi nhu cÇu tõng lóc cña c¬thÓ. Tõ ® c¸c aA ® ã ­îc cung cÊp cho c¸c TB hoÆc tæng hîp thµnh albumin vµ globulin cho huyÕt t­¬ NÕu thõa sÏ bÞ khö amin ® ng. Ó ® vµo vßng chuyÓn ho¸ chung. ­a
  10. 2.1.2. S ù tæ ng hîp p ro tÝt  Mçi lo¹i protÝt cã cÊu tróc ® Æc tr­ng riªng thÓ Mçi  hiÖn b»ng sè l­îng vµ tr× tù s¾p xÕp c¸c axit nh amin, ® m· ho¸ tõ tr× tù bé ba nucleotit ­îc nh trong gien cÊu tróc. Nhê vËy, mçi protÝt cã chøc n¨ng riªng biÖt vµ ® Æc hiÖu. Sù sai sãt trong trong cÊu tróc cña protÝt ® b¾t nguån Òu tõ gien trong AND, ® gäi lµ rèi lo¹n vÒ chÊt ­îc cña tæng hîp protÝt. cña Rèi lo¹n tæng hîp vÒ l­îng cã thÓ b¾t nguån tõ Rèi  ho¹t ® éng cña gien ® iÒu hoµ hoÆc do ho¹t ® éng qu¸ m¹nh hay qu¸ yÕu cña mét c¬quan hay mét nhãm tÕ bµo (khèi u, ph×® hay teo, ¹i tho¸i ho¸).
  11. 2.1.3. Sù gi¸ng ho¸ protÝt (tho¸i biÕn)  Mçi P ® cã tuæi thä riªng biÓu thÞ b»ng thêi gian Òu Mçi  b¸n tho¸i ho¸ (A lµ 20 ngµy, G lµ 10 ngµy) v×vËy P trong c¬thÓ ® ® míi víi thêi gian kh«ng gièng ­îc æi nhau. §ã lµ sù gi¸ng ho¸ sinh lý. C¸c aA – s¶n phÈm cña sù gi¸ng ho¸ ® t¸i sö dông tíi 90%, c¬thÓ cÇn bæ ­îc sung 10% tõ thøc ¨n. Sù gi¸ng ho¸ cã liªn quan chÆt chÏ víi sù tæng hîp, thÝ dô sù t¨ng tæng hîp P ë c¸c khèi u cã thÓ g© t¨ng gi¸ng ho¸ P toµn th© y n. cã C©n b»ng nit¬: Nhu cÇu vÒ P cã thÓ x¸c ® Þnh ® ­îc  b»ng l­îng nit¬th¶i ra theo n­íc tiªñ vµ ph© trong 24 n giê (lo¹i trõ l­îng nit¬phi P trong thøc ¨n). Khi l­îng N mµ gia sóc ¨n vµo b»ng l­îng N cña c¬thÓ ph© huû th¶i ra n ngoµi th×gäi lµ c© b»ng ® vÒ nit¬ n Òu . C©n b»ng d­¬ng : L­îng N ¨n vµo nhiÒu h¬ l­îng th¶i n L­îng  ra C©n b»ng ©m: L­îng N th¶i ra nhiÒu h¬ l­îng ¨n vµo n 
  12. 2 .2. Rè i lo¹n c huyÓn ho¸ P 2.2.  2. 2.1. Rèi lo¹n tæ ng hîp v Ò l­îng  T¨ng tæ ng hîp chung T¨ng  BiÓu hiÖn b»ng sù ® ång ho¸ axit amin v­ît dÞ ho¸, c©n BiÓu  b»ng nit¬d­¬ tÝnh, c¬thÓ ph¸t triÓn. GÆp trong: ng thêi kú sinh tr­ëng, ® ang b× phôc; trong bÖnh lý nh gÆp khi c­êng tuyÕn yªn...T¨ng tæng hîp chung bao giê còng kÌm gi¶m gi¸ng ho¸ chung. còng T¨ng tæ ng hîp t¹i c hç  GÆp trong ph×® c¬quan, liÒn vÕt th­¬ phôc håi ¹i ng, GÆp  thiÕu m¸u... Sù ® ång ho¸ axit amin (® dÊu) cña c¬ ¸nh quan t¨ng râ rÖt, nh­ng sù ® ång ho¸ toµn th© cã thÓ n h¬ t¨ng, b× th­êng hoÆc cßn gi¶m (nh­ trong ung i nh th­: c© b»ng th­êng © tÝnh). th­: n m
  13. Gi¶m tæ ng hîp c hung : gÆp trong ® kÐo dµi, suy ãi gÆp  dinh d­ìng, suy kiÖt, l·o ho¸, báng, sèt kÐo dµi... víi biÓu hiÖn c© b»ng nit¬© tÝnh râ rÖt (nghÜa lµ kÌm n m t¨ng gi¸ng ho¸) vµ thÓ hiÖn râ ë protit huyÕt t­¬ ng. t¨ng  Gi¶m tæ ng hîp t¹i chç : t¾c m¹ch c¬quan, teo c¬ G i¶m quan, suy tuû, ho¹i tö c¬quan... quan,  2.2.2. Rè i lo¹n Protit huyÕt t­¬ng  P trong huyÕt t­¬ ng cã nguån gèc chñ yÕu tõ gan (95% trong albumin, 85% globulin), tõ hÖ vâng néi m« ngoµi gan vµ tõ mét sè m« kh¸c (globumin, men, kh¸ng thÓ, horm«n, c¸c chÊt vËn chuyÓn...) horm«n,  Protit huyÕt t­¬ng cã c ¸c nhiÖm vô s au : - T¹o ra ¸p lùc keo ® gi÷n­íc trong lßng m¹ch. Ó T¹o - B¶o vÖ c¬thÓ, chèng nhiÔm ® nhiÔm khuÈn. éc,
  14. - Chøa mét sè men, tham gia chuyÓn ho¸ c¸c chÊt. chÊt. - Chøa mét sè chÊt vËn chuyÓn (s¾t, ® ång, Hb, Chøa lipit, hocm«n, thuèc,...). lipit, - Chøa c¸c chÊt ® «ng m¸u. - Lµ nguån axit amin cung cÊp cho c¬thÓ: Lµ protit huyÕt t­¬ tho¸i biÕn trong èng tiªu ho¸, ng trë vÒ m¸u cung cÊp cho c¬thÓ trong tr­êng hîp c¬thÓ thiÕu protit. - Thêi gian b¸n huû cña albumin lµ 20 vµ cña globulin lµ10 ngµy. globulin - Tû lÖ A/G trong huyÕt t­¬ lµ mét h»ng sè tuú ng Tû thuéc vµo loµi gia sóc.
  15. Gi¶m vÒ l­îng protit huy Õt t­¬ng G i¶m BiÓu thÞ t× tr¹ng gi¶m protit trong c¬thÓ, mµ c¬chÕ nh BiÓu  chung lµ gi¶m tæng hîp vµ t¨ng gi¸ng ho¸ protit chung, hoÆc cung cÊp kh«ng c© b»ng víi sö dông. n hoÆc C ¸c nguyªn nh©n th-êng gÆp nh-: C¸c  - ThiÕu n¨ng l­îng vµ protªin trong khÈu phÇn, rèi lo¹n ThiÕu  hÊp thu nÆng ë èng tiªu ho¸. Gi¶m tæng hîp chung do c¸c bÖnh x¬gan, suy gan...  - T¨ng sö dông P (hµn g¾n vÕt th­¬ phôc håi mÊt ng, T¨ng  m¸u, hoÆc trong c¸c bÖnh tiªu hao suy mßn c¬thÓ nh­ lao, nhiÔm khuÈn, sèt cao... lao, - MÊt ra ngoµi nhiÒu: báng réng, thËn nhiÔm mì, æ mñ MÊt  lín, rß rØ kÐo dµi ë vÕt th­¬ ng. lín,
  16. - Tû lÖ A/G cã thÓ bÞ ® ng­îc v×trong mäi tr­êng hîp ¶o Tû  kÓ trªn albumin bao giê còng gi¶m sót nhanh h¬ n (ph© tö nã nhá, ® dÔ qua v¸ch m¹ch h¬ n Ó n). (ph© - C¸c dÊu hiÖu kÌm theo lµ: sót c© teo c¬ thiÕu m¸u, n, , C¸c  l© lµnh vÕt th­¬ gi¶m ® kh¸ng chung vµ cã thÓ u ng, Ò phï. phï. T¨ng protit huy Õt t­¬ng : rÊt hiÕm gÆp (trong bÖnh u rÊt  tuû), mµ th­êng chØ lµ t¨ng biÓu kiÕn (t¨ng gi¶) do mÊt n­íc, lµm m¸u bÞ c« ® Æc. n­íc, Thay ®æ i thµnh phÇn protit huy Õt t­¬ng  B»ng ® B»ng iÖn di, protit huyÕt t­¬ ® chia lµm 5 phÇn ng ­îc  chÝnh chÝnh Albumin, α1 – globulin, α2- globulin, β - globulin, γ - Albumin, globulin, 2-  globulin
  17. - Albumin gi¶m trong tÊt c¶ c¸c tr­êng hîp gi¶m protit Albumin  huyÕt t­¬ vµ protit toµn c¬thÓ . huyÕt ng - α- globulin t¨ng trong viªm cÊp, ho¹i tö tæ chøc (viªm globulin  gan, viªm c¬tim, nhåi m¸u...), rèi läan chuyÓn ho¸ (thËn nhiÔm mì, nhiÔm bét). Thµnh phÇn nµy liªn quan víi ® nhít cña m¸u, khi t¨ng lµm tèc ® l¾ng m¸u t¨ng. é é - β- globulin cã vai trß quan träng trong vËn chuyÓn mì globulin  v×vËy nã t¨ng lªn khi cã t¨ng lipÝt huyÕt, gÆp trong c¸c bÖnh: ® ® ¸i ­êng, x¬cøng m¹ch, t¾c mËt, thËn nhiÔm mì...) mì...) - γ - globulin t¨ng trong c¸c tr­êng hîp cã t¨ng kh¸ng thÓ globulin  (nhiÔm khuÈn, u t­¬ bµo, mÉn c¶m...). ng (nhiÔm Nªn chó ý : mét thµnh phÇn bÞ gi¶m cã thÓ lµm thµnh mét  phÇn kh¸c t¨ng t­¬ ® v×kÕt qu¶ ® ng èi iÖn di ® biÓu ­îc thÞ b»ng %, vµ tæng sè cña chóng lµ 100%.
  18. HËu q u¶: +Albumin: víi rÊt nhiÒu nhãm ­a n­íc HËu  trªn bÒ mÆt ph© tö, cã vai trß quan träng n trong gi÷æn ® Þnh tr¹ng th¸i ph© t¸n cña protit n trong huyÕt t­¬ V×vËy, nÕu albumin gi¶m ng. th×protit huyÕt t­¬ dÔ bÞ tña nhÊt lµ khi ng thªm vµo nh÷ kim lo¹i nÆng (t¸c nh© chiÕm ng n n­íc). n­íc). +Khi P huyÕt t­¬ gi¶m sÏ lµm gi¶m tû träng ng Khi huyÕt t­¬ dÉn tíi t¨ng tèc ® l¾ng hång cÇu, ng, é gÆp trong: x¬gan, phï thËn, suy dinh d­ìng hoÆc cã thai. +Khi trong huyÕt t­¬ cã nhiÒu fibrinogen vµ α- ng globulin, hång cÇu bÞ kÕt tô thµnh côm, v× vËy hång cÇu sÏ l¾ng nhanh h¬ gÆp trong n, viªm cÊp, bÖnh lao, viªm c¬tim, viªm thËn,
nguon tai.lieu . vn