Xem mẫu

  1. Lêi nãi ®Çu Tõ sau §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VI, ®Êt níc ta chuyÓn tõ c¬ chÕ tËp trung bao cÊp sang c¬ chÕ thÞ trêng cã sù ®iÒu tiÕt cña Nhµ níc theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa. Cho ®Õn nay, chóng ta ®· thu ®îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng kÓ, ®Æc biÖt lµ c¸c doanh nghiÖp sau mét thêi gian ngì ngµng tríc c¬ chÕ thÞ trêng nay ®· phôc håi v¬n lªn trong s¶n xuÊt kinh doanh. Trong c¬ chÕ thÞ trêng cã sù ®iÒu tiÕt cña Nhµ níc, c¸c doanh nghiÖp hoµn toµn tù chñ trong s¶n xuÊt, lÊy thu bï chi vµ kinh doanh ph¶i cã l·i. Tríc yªu cÇu ®ã, c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh kh«ng ngõng v¬n lªn hoµn thiÖn mäi ho¹t ®éng cña m×nh ®Ó thùc hiÖn môc tiªu: Gi¶m gi¸ thµnh, n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm, dÞch vô... ®Ó tõ ®ã n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh. §Ó thùc hiÖn ®îc c¸c môc tiªu ®ã, c¸c doanh nghiÖp cÇn ph¶i quan t©m vµ ph¸t huy hiÖu qu¶ c¸c ®ßn bÈy kinh tÕ trong qu¶n lý kinh tÕ. Bëi nã cã t¸c dông rÊt lín khi ta sö dông lµm c«ng cô qu¶n lý trong doanh nghiÖp. Mét trong nh÷ng c«ng cô mµ doanh nghiÖp sö dông ®ã lµ c«ng cô tiÒn l¬ng. TiÒn l¬ng lµ mét ®ßn bÈy kinh tÕ lîi h¹i trong c«ng t¸c qu¶n lý cña doanh nghiÖp. Nhµ níc cho phÐp c¸c doanh nghiÖp tù lùa chän c¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng cho phï hîp víi ®Æc ®iÓm s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh sao cho ph¸t huy tèt nhÊt ®ßn bÈy kinh tÕ cña tiÒn l¬ng. Qua thêi gian dµi ®îc häc tËp vµ nghiªn cøu t¹i trêng cïng víi qu¸ tr×nh thùc tËp t¹i C«ng ty g¹ch èp l¸t Hµ néi. VËn dông lý thuyÕt ®· ®îc häc víi kh¶o s¸t thùc tÕ t¹i C«ng ty t«i ®· chän ®Ò tµi:  Mét 1
  2. sè gi¶i ph¸p gãp phÇn hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng t¹i C«ng ty g¹ch èp l¸t Hµ néi LuËn v¨n bao gåm: Ch¬ng I: TiÒn l¬ng - mét ®ßn bÈy kinh tÕ lîi h¹i trong c«ng t¸c qu¶n lý cña doanh nghiÖp. Ch¬ng II: Thùc tr¹ng vÒ t×nh h×nh tr¶ l¬ng t¹i C«ng ty g¹ch èp l¸t Hµ Néi. Ch¬ng III: Mét sè biÖn ph¸p gãp phÇn hoµn thiÖn h×nh thøc tr¶ l- ¬ng t¹i C«ng ty g¹ch èp l¸t Hµ Néi. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n ThÇy gi¸o NguyÔn C¶nh LÞch, L·nh ®¹o C«ng ty, ®Æc biÖt lµ c¸n bé Phßng Tæ chøc lao ®éng ®· nhiÖt t×nh híng dÉn, gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Hµ Néi, th¸ng 5/2001 2
  3. Ch¬ng I TiÒn l¬ng - mét ®ßn bÈy kinh tÕ lîi h¹i trong c«ng t¸c qu¶n lý cña doanh nghiÖp I I./ Kh¸i niÖm, b¶n chÊt vµ chøc n¨ng cña tiÒn l¬ng 1. Kh¸i niÖm vÒ tiÒn l¬ng: Trong thùc tÕ, kh¸i niÖm vµ c¬ cÊu tiÒn l¬ng rÊt ®a d¹ng ë c¸c n- íc trªn ThÕ giíi. TiÒn l¬ng cã thÓ cã nhiÒu tªn gäi kh¸c nhau nh thï lao lao ®éng, thu nhËp lao ®éng... ë Ph¸p sù tr¶ c«ng ®îc hiÓu lµ tiÒn l¬ng, hoÆc l¬ng bæng c¬ b¶n, b×nh thêng hay tèi thiÓu vµ mäi thø lîi Ých, phô kho¶n kh¸c, ®îc tr¶ trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp b»ng tiÒn hay hiÖn vËt mµ ngêi sö dông lao ®éng tr¶ cho ngêi lao ®éng theo viÖc lµm cña ngêi lao ®éng. ë §µi loan, tiÒn l¬ng chØ mäi kho¶n thï lao mµ ngêi c«ng nh©n nhËn ®îc do lµm viÖc, bÊt luËn lµ l¬ng bæng, phô cÊp, tiÒn thëng hoÆc dïng mäi danh nghÜa kh¸c ®Ó tr¶ cho hä theo giê, ngµy, th¸ng, theo s¶n phÈm. Theo tæ chøc lao ®éng Quèc tÕ (ILO), tiÒn l¬ng lµ sù tr¶ c«ng hoÆc thu nhËp mµ cã thÓ biÓu hiÖn b»ng tiÒn vµ ®îc Ên ®Þnh b»ng tho¶ thuËn gi÷a ngêi sö dông lao ®éng vµ ngêi lao ®éng, hoÆc b»ng ph¸p luËt, ph¸p quy Quèc gia, do ngêi sö dông lao ®éng ph¶i tr¶ cho ngêi lao ®éng theo hîp ®ång lao ®éng cho mét c«ng 3
  4. viÖc ®· thùc hiÖn hay sÏ ph¶i thùc hiÖn, hoÆc nh÷ng dÞch vô ®· lµm hoÆc sÏ ph¶i lµm. ë ViÖt nam, hiÖn nay cã sù ph©n biÖt c¸c yÕu tè trong tæng thu nhËp cña ngêi lao ®éng tõ c«ng viÖc: TiÒn l¬ng (dông ý chØ l- ¬ng c¬ b¶n), phô cÊp vµ phóc lîi. Theo quan ®iÓm c¶i c¸ch tiÒn l- ¬ng n¨m 1993, tiÒn l¬ng lµ gi¸ c¶ søc lao ®éng, ®îc h×nh thµnh qua sù tho¶ thuËn gi÷a ngêi sö dông lao ®éng vµ ngêi lao ®éng phï hîp víi quan hÖ cung cÇu vÒ søc lao ®éng trªn thÞ trêng quyÕt ®Þnh vµ ®îc tr¶ cho n¨ng suÊt lao ®éng, chÊt lîng vµ hiÖu qu¶ c«ng viÖc. Nh vËy: tiÒn l¬ng ®îc hiÓu lµ sè tiÒn mµ ngêi lao ®éng nhËn ®îc tõ ngêi sö dông lao ®éng cña hä thanh to¸n l¹i t¬ng øng víi sè l- îng vµ chÊt l¬ng lao ®éng mµ hä ®· tiªu hao trong qu¸ tr×nh t¹o ra cña c¶i trong x· héi. 2./ B¶n chÊt cña tiÒn l¬ng: Theo quan ®iÓm cña Chñ nghÜa M¸c - Lªnin, tiÒn l¬ng lµ mét phÇn thu nhËp quèc d©n biÓu hiÖn b»ng tiÒn mµ ngêi lao ®éng nhËn ®îc ®Ó bï ®¾p cho lao ®éng ®· bá ra tuú theo sè lîng vµ chÊt lîng cña ngêi lao ®éng ®ã. Nh vËy tiÒn l¬ng lµ mét phÇn gi¸ trÞ míi s¸ng t¹o ra ®îc ph©n phèi cho ngêi lao ®éng ®Ó t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng cña m×nh. V× ngêi lao ®éng trong qu¸ tr×nh tham gia s¶n xuÊt ph¶i hao phÝ mét l¬ng søc lao ®éng nhÊt ®Þnh vµ sau ®ã ph¶i ®îc bï ®¾p b»ng viÖc sö dông t liÖu tiªu dïng. TiÒn l¬ng díi CNXH lµ mét bé phËn cña thu nhËp quèc d©n ®- îc Nhµ níc ph©n phèi cho ngêi lao ®éng v× thÕ nã chÞu ¶nh hëng cña mét lo¹t nh©n tè: Tr×nh ®é ph¸t triÓn s¶n xuÊt, quan hÖ gi÷a tÝch luü vµ tiªu dïng trong tõng thêi kú vµ chÝnh s¸ch cña Nhµ níc 4
  5. thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô kinh tÕ chÝnh trÞ trong thêi kú ®ã. Nh vËy tiÒn l¬ng cña ngêi lao ®éng cßn phô thuéc vµo hoµn c¶nh kinh tÕ x· héi cña §Êt níc. Mét nÒn kinh tÕ cßn nghÌo nµn l¹c hËu, c¸c ph¬ng tiÖn s¶n xuÊt cha tiªn tiÕn, tr×nh ®é lao ®éng cha cao, hiÖu qña s¶n xuÊt kinh doanh cßn thÊp th× tiÒn l¬ng cha thÓ cao ®îc. MÆt kh¸c, lóc ®ã thu nhËp quèc d©n cha ®ñ ®Ó ®¸p nhu cÇu cao vÒ tiÒn l¬ng cña toµn x· héi. Nh ta biÕt thu nhËp quèc d©n phô thuéc vµo hai yÕu tè ®ã lµ: Sè lîng lao ®éng trong khu vùc s¶n xuÊt vËt chÊt vµ n¨ng suÊt lao ®éng b×nh qu©n cña khèi s¶n xuÊt vËt chÊt. V× vËy, tiÒn l¬ng chØ ®îc t¨ng lªn trªn c¬ së t¨ng sè lîng lao ®éng trong khu vùc s¶n xuÊt vµ t¨ng n¨ng xuÊt lao ®éng cña khèi nµy. Theo quan ®iÓm ®æi míi hiÖn nay, tiÒn l¬ng ë níc ta ®· ®îc coi lµ gi¸ c¶ søc lao ®éng, coi søc lao ®éng lµ hµng ho¸ lµ mét bíc tiÕn quan träng trong nhËn thøc vÒ tiÒn l¬ng cña §¶ng vµ Nhµ níc ta vµ còng hoµn toµn phï hîp víi ®Æc ®iÓm cña t×nh h×nh ®Êt níc. §Êt níc ta ®ang trong chÆng ®êng ®Çu tiªn cña thêi kú qu¸ ®é lªn CNXH, nÒn kinh tÕ cßn tån t¹i nhiÒu chÕ ®é së h÷u ®an xen lÉn nhau, do ®ã tiÒn c«ng hay tiÒn l¬ng cßn tån t¹i díi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau víi b¶n chÊt kh¸c nhau. Trong thµnh phÇn kinh tÕ t b¶n t nh©n dùa trªn chÕ ®é së h÷u vÒ t liÖu s¶n xuÊt vµ bãc lét søc vµ bãc lét søc lao ®éng lµm thuª th× tiÒn c«ng lµ gi¸ c¶ søc lao ®éng vµ quan hÖ lao ®éng ë ®©y lµ quan hÖ chñ thî. Trong thµnh phÇn kinh tÕ quèc doanh vÒ mÆt së h÷u tËp thÓ mµ Nhµ níc lµ ngêi ®¹i diÖn ®øng ra qu¶n lý trong c¸c doanh nghiÖp quèc doanh th× quyÒn qu¶n lý vµ sö dông lao ®éng giao cho Gi¸m ®èc, mÆt kh¸c ngêi lao ®éng ®îc tù do hoµn toµn vÒ th©n thÓ (sù tù do nµy ®îc ph¸p luËt c«ng nhËn vµ b¶o hé). V× vËy, ®· cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó 5
  6. coi søc lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖp quèc doanh còng lµ hµng ho¸, nghÜa lµ tiÒn l¬ng vµ gi¸ c¶ søc lao ®éng. TiÒn l¬ng ë khu vùc nµy Nhµ níc t¸c ®éng th«ng qua hÖ thèng thang b¶ng l¬ng. C¸c doanh nghiÖp quèc doanh ®¹i diÖn cho Nhµ níc lµ ngêi sö dông lao ®éng tiÕn hµnh bè trÝ lao ®éng cho phï hîp víi kh¶ n¨ng vµ yªu cÇu cña ngêi lao ®éng trªn c¬ së ®ã ph©n phèi kÕt qu¶ s¶n xuÊt. ViÖc tr¶ l¬ng kh«ng chØ c¨n cø vµo hîp ®ång lao ®éng mµ cßn c¨n cø vµo kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh. 2.1 Chøc n¨ng cña tiÒn l¬ng Trong bÊt cø mét doanh nghiÖp nµo, doanh nghiÖp s¶n xuÊt còng nh doanh nghiÖp th¬ng m¹i, tiÒn l¬ng thùc hiÖn hai chøc n¨ng sau: 2.1.1 . VÒ ph¬ng diÖn x· héi : Trong bÊt cø chÕ ®é x· héi nµo, tiÒn l¬ng còng thùc hiÖn chøc n¨ng kinh tÕ c¬ b¶n cña nã lµ ®¶m b¶o t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng cho x· héi.Tuy nhiªn møc ®é t¸i s¶n xuÊt më réng cho ngêi lao ®éng vµ c¸ch tÝnh, c¸ch tr¶ tiÒn l¬ng trong mçi chÕ ®é lµ kh¸c nhau. Ngêi lao ®éng t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng cña m×nh th«ng qua c¸c t liÖu sinh ho¹t nhËn ®îc tõ kho¶n tiÒn l¬ng cña hä. §Ó t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng tiÒn l¬ng ph¶i ®¶m b¶o tiªu dïng c¸ nh©n ngêi lao ®éng vµ gia ®×nh hä. §Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch nµy trong c«ng t¸c tiÒn l¬ng ph¶i: + Nhµ níc ph¶i ®Þnh møc l¬ng tèi thiÓu; møc l¬ng tèi thiÓu ph¶i ®¶m b¶o nu«i sèng gia ®×nh vµ b¶n th©n hä. Møc l¬ng tèi thiÓu lµ nÒn t¶ng cho chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng vµ viÖc tr¶ l¬ng cho c¸c doanh nghiÖp, bëi vËy nã ph¶i ®îc thÓ chÕ b»ng ph¸p luËt buéc mäi doanh nghiÖp khi sö dông lao ®éng ph¶i thùc hiÖn. Møc l¬ng tèi 6
  7. thiÓu ®îc Ên ®Þnh theo gi¸ linh ho¹t, ®¶m b¶o cho ngêi lao ®éng lµm viÖc ®¬n gi¶n nhÊt trong ®iÒu kiÖn lao ®éng b×nh thêng bï ®¾p søc lao ®éng gi¶n ®¬n vµ mét phÇn tÝch luü t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng më réng vµ lµm c¨n cø ®Ó tÝnh c¸c møc l¬ng cho c¸c lo¹i lao ®éng kh¸c. + Møc l¬ng c¬ b¶n kh¸c: §îc x¸c ®Þnh trªn c¬ së møc gi¸ hµng vËt phÈm tiªu dïng trong tõng trêng hîp mét, bëi vËy khi gi¸ c¶ cã biÕn ®éng, ®Æc biÖt khi tèc ®é l¹m ph¸t cao ph¶i ®iÒu chØnh tiÒn l¬ng phï hîp ®Ó ®¶m b¶o ®êi sèng cña ngêi lao ®éng. 2.1.2 VÒ ph¬ng diÖn kinh tÕ: TiÒn l¬ng lµ mét ®ßn bÈy kinh tÕ cã t¸c dông kÝch thÝch lîi Ých vËt chÊt ®èi víi ngêi lao ®éng lµm cho hä v× lîi Ých vËt chÊt cña b¶n th©n vµ gia ®×nh m×nh mµ lao ®éng mét c¸ch tÝch cùc víi chÊt lîng kÕt qu¶ ngµy cµng cao. §Ó trë thµnh ®ßn bÈy kinh tÕ, viÖc tr¶ l¬ng ph¶i g¾n liÒn víi kÕt qu¶ lao ®éng, tæ chøc tiÒn l¬ng ph¶i nh»m khuyÕn khÝch ngêi lao ®éng n©ng cao n¨ng xuÊt, chÊt lîng vµ hiÖu qu¶ lao ®éng. Lµm nhiÒu hëng nhiÒu, lµm Ýt hëng Ýt, kh«ng lµm kh«ng hëng. Béi sè cña tiÒn l¬ng ph¶i ph¶n ¸nh ®óng sù kh¸c biÖt, trong tiÒn l¬ng gi÷a lo¹i lao ®éng cã tr×nh ®é thÊp nhÊt vµ cao nhÊt ®îc h×nh thµnh trong qu¸ tr×nh lao ®éng. II. vai trß cña tiÒn l¬ng trong c«ng t¸c qu¶n lý doanh nghiÖp hiÖn nay Víi chøc n¨ng c¬ b¶n nãi trªn, vai trß cña tiÒn l¬ng ®îc biÓu hiÖn : 7
  8. 1. VÒ mÆt kinh tÕ: TiÒn l¬ng ®ãng vai trß ®Æc biÖt quan träng, quyÕt ®Þnh trong viÖc æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ gia ®×nh. NÕu tiÒn kh«ng ®ñ trang tr¶i, møc sèng cña ngêi lao ®éng bÞ gi¶m sót, hä ph¶i kiÕm thªm viÖc lµm ngoµi doanh nghiÖp nh vËy cã thÓ lµm ¶nh hëng kÕt qu¶ lµm viÖc t¹i doanh nghiÖp. ngîc l¹i nÕu tiÒn l¬ng tr¶ cho ngêi lao ®éng lín h¬n hoÆc b»ng møc l¬ng tèi thiÓu th× sÏ t¹o cho ngêi lao ®éng yªn t©m, phÊn khëi lµm viÖc, dån hÕt kh¶ n¨ng vµ søc lùc cña m×nh cho c«ng viÖc v× lîi Ých chung vµ lîi Ých riªng, cã nh vËy d©n míi giµu, níc míi m¹nh. 2. VÒ mÆt chÝnh trÞ x· héi: Cã thÓ nãi tiÒn l¬ng lµ mét nh©n tè quan träng t¸c ®éng m¹nh mÏ nhÊt, nÕu nh tiÒn l¬ng kh«ng g¾n chÆt víi chÊt lîng, hiÖu qu¶ c«ng t¸c, kh«ng theo gi¸ trÞ søc lao ®éng th× tiÒn l¬ng kh«ng ®ñ ®¶m b¶o ®Ó s¶n xuÊt, thËm chÝ t¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n søc lao ®éng ®· lµm cho ®êi sèng cña ®¹i bé phËn cña ngêi lao ®éng, kh«ng khuyÕn khÝch hä n©ng cao tr×nh ®é nghiÖp vô, tr×nh ®é tay nghÒ. V× vËy, tiÒn l¬ng ph¶i ®¶m b¶o c¸c yÕu tè cÊu thµnh ®Ó ®¶m b¶o nguån thu nhËp, lµ nguån sèng chñ yÕu cña ngêi lao ®éng vµ gia ®×nh hä lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ngêi lao ®éng hëng l¬ng hoµ nhËp vµo thÞ trêng lao x· héi . §Ó sö dông ®ßn bÈy tiÒn l¬ng ®èi víi ngêi lao ®éng ®ßi hái c«ng t¸c tiÒn l¬ng trong doanh nghiÖp ph¶i ®Æc biÖt coi träng. Tæ chøc tiÒn l¬ng trong doanh nghiÖp ®îc c«ng b»ng vµ hîp lý sÏ t¹o ra hoµ khÝ cëi më gi÷a nh÷ng ngêi lao ®éng, h×nh thµnh khèi ®oµn kÕt thèng nhÊt, trªn díi mét lßng, mét ý chÝ v× sù nghiÖp ph¸t triÓn vµ v× lîi Ých b¶n th©n hä. ChÝnh v× vËy mµ ngêi lao ®éng tÝch cùc lµm viÖc b»ng c¶ lßng nhiÖt t×nh, h¨ng say vµ hä cã quyÒn tù hµo vÒ møc l¬ng hä ®¹t ®îc. 8
  9. Ngîc l¹i, khi c«ng t¸c tæ chøc tiÒn l¬ng trong doanh nghiÖp thiÕu tÝnh c«ng b»ng vµ hîp lý th× kh«ng nh÷ng nã sÏ sinh ra nh÷ng m©u thuÉn néi bé thËm chÝ kh¸ gay g¾t ®èi víi ngêi lao ®éng víi nhau, víi nh÷ng ngêi lao ®éng víi cÊp qu¶n trÞ, cÊp l·nh ®¹o doanh nghiÖp, mµ cã lóc cßn cã thÓ g©y ra sù ph¸ ngÇm dÉn ®Õn sù ph¸ ho¹i ngÇm dÉn nh÷ng ®Õn sù l·ng phÝ to lín trong s¶n xuÊt. V× vËy, víi nhµ qu¶n trÞ doanh nghiÖp, mét trong nh÷ng c«ng viÖc cÇn ®îc quan t©m hµng ®Çu lµ ph¶i theo dâi ®Çy ®ñ c«ng t¸c tiÒn l¬ng, thêng xuyªn l¾ng nghe vµ ph¸t hiÖn kÞp thêi nh÷ng ý kiÕn bÊt ®ång hoÆc nh÷ng m©u thuÉn cã kh¶ n¨ng xuÊt hiÖn trong ph©n phèi tiÒn l¬ng, tiÒn thëng cña ngêi lao ®éng qua ®ã cã sù ®iÒu chØnh tho¶ ®¸ng hîp lý. Tãm l¹i, trong ®êi sèng x· héi, trong doanh nghiÖp tiÒn l¬ng ®ãng vai trß ®Æc biÖt quan träng, nã kh«ng chØ ®¶m b¶o cho ®êi sèng cña ngêi lao ®éng, t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng mµ cßn lµ mét c«ng cô ®Ó qu¶n lý doanh nghiÖp, lµ ®ßn bÈy kinh tÕ hiÖu lùc. Tuy nhiªn, chØ trªn c¬ së ¸p dông ®óng ®¾n chÕ ®é tiÒn l¬ng, ®¶m b¶o c¸c nguyªn t¾c cña nã th× míi ph¸t huy ®îc mÆt tÝch cùc vµ ngîc l¹i sÏ lµm ¶nh hëng xÊu ®Õn toµn bé ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. III./ C¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng trong doanh nghiÖp hiÖn nay A. C¸c nguyªn t¾c tr¶ l¬ng trong doanh nghiÖp: §Ó ph¸t huy tèt t¸c dông cña tiÒn l¬ng trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh vµ ®¶m b¶o hiÖu qu¶ cña c¸c doanh nghiÖp, khi tr¶ l¬ng cho ngêi lao ®éng cÇn ®¹t ®îc c¸c yªu cÇu sau: 9
  10. - B¶o ®¶m t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng vµ kh«ng ngõng n©ng cao ®êi sèng vËt chÊt, tinh thÇn cho ngêi lao ®éng. - Lµm cho n¨ng suÊt lao ®éng kh«ng ngõng n©ng cao. - §¶m b¶o tÝnh ®¬n gi¶n, râ rµng, dÔ hiÓu. §Ó ph¶n ¸nh ®Çy ®ñ c¸c yªu cÇu trªn, khi tæ chøc tr¶ l¬ng ph¶i ®¶m b¶o c¸c nguyªn t¾c c¬ b¶n sau: 1.Tr¶ l¬ng ngang nhau cho lao ®éng nh nhau: §Ò ra nguyªn t¾c nµy lµ nh»m qu¸n triÖt nguyªn t¾c ph©n phèi theo lao ®éng, ph¸t huy søc m¹nh cña nh©n tè con ngêi vµ v× con ngêi. Ngêi sö dông lao ®éng kh«ng ®îc tr¶ c«ng cho ngêi lao ®éng thÊp h¬n møc l¬ng tèi thiÓu do Nhµ Níc quy ®Þnh, kh«ng ®îc ph©n biÖt giíi tÝnh, tuæi t¸c, d©n téc...mµ ph¶i tr¶ c«ng ngang nhau cho lao ®éng nh nhau nÕu kÕt qu¶ lao ®éng vµ hiÖu qu¶ nh nhau trong cïng mét ®¬n vÞ lµm viÖc. Trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn nay cßn tån t¹i nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ th× nguyªn t¾c nµy ®ang bÞ vi ph¹m, tiÒn l¬ng cha qu¸n triÖt nguyªn t¾c ph©n phèi theo lao ®éng mang nÆng tÝnh b×nh qu©n. 2. TiÒn l¬ng ph¶i ®¶m b¶o t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng. X· héi muèn tån t¹i vµ ph¸t triÓn th× con ngêi lµ nh©n tè t¸c ®éng ph¶i thêng xuyªn tiªu dïng c¸c cña c¶i vËt chÊt. §Ó cã cña c¶i vËt chÊt th× nÒn s¶n xuÊt x· héi ph¶i tiÕn hµnh liªn tôc, do ®ã søc lao ®éng yÕu tè c¬ b¶n cÊu thµnh qu¸ tr×nh s¶n xuÊt còng cÇn lu«n lu«n ®îc sö dông vµ t¸i t¹o. Thùc hiÖn nguyªn t¾c nµy tiÒn l¬ng ph¶i lµ gi¸ c¶ søc lao ®éng phï hîp víi quan hÖ lao ®éng cña ph¸p luËt Nhµ Níc. Thùc 10
  11. hiÖn viÖc tr¶ l¬ng g¾n víi gi¸ trÞ míi s¸ng t¹o ra, ®ång thêi ph¶n ¸nh ®óng kÕt qu¶ lao ®éng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ. Møc l¬ng tèi thiÓu ph¶i lµ nÒn t¶ng cña chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng vµ cã c¬ cÊu hîp lý vÒ sinh häc, x· héi häc, b¶o hiÓm tuæi giµ vµ nu«i con. TiÒn l¬ng cña ngêi lao ®éng lµ ®Ó t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng, tøc lµ ®¶m b¶o cho ®êi sèng cña b¶n th©n hä vµ gia ®×nh cña ngêi lao ®éng. §iÒu quan träng lµ sè lîng t liÖu sinh ho¹t mµ ngêi lao ®éng ®îc nhËn khi hä chuyÓn ho¸ sè tiÒn l¬ng nhËn ®îc qua c¸c kh©u ph©n phèi lu th«ng trùc tiÕp lµ gi¸ c¶ vµ ph¬ng thøc phôc vô cña thÞ trêng. 3. §¶m b¶o tèc ®é t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng lín h¬n tèc ®é t¨ng tiÒn l¬ng b×nh qu©n: §Ò ra nguyªn t¾c nµy nh»m thùc hiÖn yªu cÇu cña t¸i s¶n xuÊt më réng, kÕt hîp gi÷a t¨ng trëng kinh tÕ víi tiÕn bé x· héi, gi÷a ®¸p øng nhu cÇu tríc m¾t vµ ch¨m lo lîi Ých l©u dµi. Thùc hiÖn nguyªn t¾c nµy, cÇn g¾n chÆt tiÒn l¬ng víi n¨ng suÊt lao ®éng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ. Gi¶i quyÕt tèt mèi quan hÖ gi÷a: Lµm vµ ¨n, thóc ®Èy mäi ngêi khai th¸c mäi kh¶ n¨ng tiÒm tµng ®Ó kh«ng ngõng n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng x· héi. Nguyªn t¾c nµy cã kh¶ n¨ng thùc hiÖn ®îc, bëi v× nh÷ng nh©n tè lµm t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng nhiÒu h¬n nh÷ng nh©n tè lµm t¨ng tiÒn l¬ng. TiÒn l¬ng phô thuéc vµo viÖc n©ng cao tr×nh ®é lµnh nghÒ cña ngêi lao ®éng do n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông thêi gian lao ®éng do Nhµ Níc t¨ng l¬ng...N¨ng suÊt lao ®éng t¨ng lªn kh«ng chØ phô thuéc vµo c¸c nh©n tè lµm t¨ng tiÒn l¬ng mµ cßn phô thuéc vµo c¸c nh©n tè kh¸c nhau: Do ph¸t triÓn cña khoa häc kü 11
  12. thuËt vµ viÖc ¸p dông tiÕn bé khoa häc kü thuËt, c«ng nghÖ míi vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt. Do c¶i tiÕn vµ n©ng cao tr×nh ®é tæ chøc s¶n xuÊt vµ tiÕt kiÖm, ph¸t huy c¸c yÕu tè thuËn lîi cña ®iÒu kiÖn tù nhiªn... 4. Thùc hiÖn mèi t¬ng quan hîp lý vÒ tiÒn l¬ng vµ thu nhËp cña c¸c bé phËn lao ®éng x· héi: C¬ së ®Ó ®Ò ra nguyªn t¾c nµy nh»m b¶o ®¶m sù c«ng b»ng vµ b×nh ®¼ng x· héi, kÕt hîp hµi hoµ lîi Ých gi÷a c¸ nh©n víi tËp thÓ vµ céng ®ång x· héi. Thùc hiÖn nguyªn t¾c nµy cÇn xem xÐt gi¶i quyÕt tèt mèi quan hÖ vÒ thu nhËp vµ møc sèng gi÷a c¸c tÇng líp d©n c, gi÷a nh÷ng ngêi ®ang lµm viÖc víi nh÷ng ngêi nghØ hu, nh÷ng ngêi hëng chÝnh s¸ch x· héi. Trong khu vùc Nhµ Níc, cÇn thùc hiÖn tr¶ l¬ng hoµn toµn b»ng tiÒn trªn c¬ së xo¸ bá c¸c chÝnh s¸ch chÕ ®é cung cÊp hiÖn vËt mang tÝnh chÊt tiÒn l¬ng. X¸c lËp quan hÖ hîp lý vÒ tiÒn l¬ng vµ thu nhËp gi÷a c¸c khu vùc, c¸c ngµnh nghÒ trªn c¬ së x¸c ®Þnh béi sè vµ møc l¬ng bËc 1 khi x©y dùng c¸c hÖ thèng thang, b¶ng l¬ng, phô cÊp vµ c¬ chÕ tr¶ l¬ng, tr¶ thëng. Nhµ Níc cã chÝnh s¸ch ®iÒu tiÕt thu nhËp mét c¸ch hîp lý gi÷a c¸c bé phËn d©n c, c¸c vïng, c¸c ngµnh. B./ C¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng trong doanh nghiÖp: 1. H×nh thøc tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm: HiÖn nay phÇn lín c¸c doanh nghiÖp níc ta ®Òu ¸p h×nh thøc tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm. Tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm lµ h×nh thøc tiÒn l¬ng c¨n cø vµo sè lîng s¶n phÈm s¶n xuÊt ra cña mçi ngêi vµ ®¬n gi¸ l¬ng s¶n phÈm ®Ó tr¶ l¬ng cho c¸n bé c«ng nh©n viªn chøc. 12
  13. Së dÜ nh vËy lµ v× chÕ ®é l¬ng cÊp bËc vµ c¸c kho¶n phô cÊp cha kiÓm tra gi¸m s¸t ®îc chÆt chÏ vÒ søc lao ®éng cña mçi ngêi ®Ó ®·i ngé vÒ tiÒn l¬ng mét c¸ch ®óng ®¾n. H×nh thøc tiÒn l¬ng tr¶ theo s¶n phÈm lµ h×nh thøc c¨n b¶n ®Ó thùc hiÖn quy luËt ph©n phèi theo lao ®éng. §Ó qu¸n triÖt ®Çy ®ñ h¬n n÷a nguyªn nh©n, nguyªn t¾c ph©n phèi theo sè lîng vµ chÊt lîng lao ®éng nghÜa lµ c¨n cø trùc tiÕp vµo kÕt qu¶ lao ®éng cña mçi ngêi s¶n xuÊt. Ai lµm nhiÒu, chÊt lîng s¶n phÈm tèt, ®îc hëng nhiÒu l¬ng, ai lµm Ýt chÊt lîng s¶n phÈm xÊu th× hëng Ýt l¬ng. Nh÷ng ngêi lµm viÖc nh nhau th× ph¶i ®îc hëng l¬ng b»ng nhau. MÆt kh¸c chÕ ®é tr¶ l¬ng s¶n phÈm cßn c¨n cø vµo sè lîng lao ®éng chÊt lîng lao ®éng kÕt tinh trong tõng s¶n phÈm cña mçi c«ng nh©n lµm ra ®Ó tr¶ l¬ng cho hä, lµm cho quan hÖ gi÷a tiÒn l¬ng vµ n¨ng suÊt lao ®éng, gi÷a lao ®éng vµ hëng thô cã mèi quan hÖ chÆt chÏ víi nhau. 1.1 Thùc hiÖn chÕ ®é tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm cã nhiÒu t¸c dông nh sau: Lµm cho mçi ngêi lao ®éng v× lîi Ých vËt chÊt mµ quan t©m ®Õn viÖc n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, b¶o ®¶m hoµn thµnh toµn diÖn vµ vît møc kÕ ho¹ch nhµ níc. V× h×nh thøc l- ¬ng s¶n phÈm c¨n cø trùc tiÕp vµo sè lîng, chÊt lîng s¶n phÈm cña mçi ngêi s¶n xuÊt ra ®Ó tÝnh l¬ng nªn cã t¸c dông khuyÕn khÝch ngêi c«ng nh©n tÝch cùc s¶n xuÊt, tËn dông thêi gian lµm viÖc t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng. H¬n n÷a chØ nh÷ng s¶n phÈm tèt míi ®îc tr¶ l¬ng cao nªn ngêi c«ng nh©n nµo còng cè g¾ng s¶n xuÊt b¶o ®¶m chÊt lîng s¶n phÈm tèt. Nh 13
  14. vËy n¨ng suÊt lao ®éng t¨ng, chÊt lîng s¶n phÈm b¶o ®¶m th× gi¸ thµnh s¶n phÈm sÏ h¹. - KhuyÕn khÝch ngêi c«ng nh©n quan t©m ®Õn viÖc n©ng cao tr×nh ®é v¨n ho¸, tr×nh ®é chuyªn m«n, khoa häc kü thuËt hîp lý ho¸ s¶n xuÊt vµ lao ®éng tÝch cùc s¸ng t¹o vµ ¸p dông c¸c ph¬ng ph¸p s¶n xuÊt tiªn tiÕn. Khi thùc hiÖn tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm, c«ng nh©n ph¶i phÊn ®Êu ®Ó thêng xuyªn ®¹t vµ vît møc c¸c ®Þnh møc lao ®éng ®Ò ra do ®ã hä kh«ng ®¬n thuÇn dùa vµo sù lao ®éng hÕt m×nh, tËn dông thêi gian lµm viÖc mµ ph¶i cè g¨ng häc tËp ®Ó kh«ng ngõng n©ng cao tr×nh ®é v¨n ho¸ khoa häc kü thuËt th× míi cã thÓ dÔ dµng thiÕp thu, n¨m v÷ng vµ ¸p dông c¸c ph¬ng ph¸p s¶n xuÊt tiªn tiÕn. H¬n n÷a hä cßn ph¶i biÕt t×m tßi suy nghÜ ®Ó ph¸t huy s¸ng kiÕn, c¶i tiÕn kü thuËt, hîp lý ho¸ s¶n xuÊt. Cã nh vËy th× s¶n phÈm lµm ra sÏ t¨ng vµ søc lao ®éng sÏ gi¶m xuèng. - §Èy m¹nh viÖc c¶i tiÕn, tæ chøc qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, thóc ®Èy viÖc thùc hiÖn tèt chÕ ®é h¹ch to¸n kinh tÕ. Khi ¸p dông chÕ ®é tiÒn l¬ng tÝnh theo s¶n phÈm ®åi hái ph¶i cã sù chuÈn bÞ s¶n xuÊt nhÊt ®Þnh. Ph¶i cñng cè kiÖn toµn tæ chøc s¶n xuÊt, kü thuËt s¶n xuÊt, tæ chøc lao ®éng ®¶m b¶o cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®îc c©n ®èi hîp lý. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn do n¨ng suÊt lao ®éngcña c«ng nh©n t¨ng, nhiÒu vÊn ®Ò míi ®Æt ra cÇn gi¶i quyÕt nh cung cÊp nguyªn vËt liÖu ®óng quy c¸ch chÊt lîng, kÞp thêi gian. KiÓm tra nghiÖm thu ®îc chÝnh x¸c sè lîng, chÊt lîng s¶n phÈm. §iÒu chØnh l¹i lao ®éng trong d©y chuyÒn s¶n xuÊt. Thèng kª thanh to¸n tiÒn l¬ng nhanh chãng chÝnh x¸c, ®óng kú h¹n... C¸c vÊn ®Ò ®ã ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn n¨ng suÊt tiÒn l¬ng cña c«ng nh©n nªn hä rÊt quan t©m ph¸t hiÖn vµ yªu cÇu gi¶i quyÕt. BÊt kú mét hiÖn tîng 14
  15. nµo vi ph¹m ®Õn kü thuËt c«ng nghÖ vµ chÕ ®é phôc vô c«ng t¸c, ngêi c«ng nh©n kh«ng nh÷ng t×m c¸ch kh¾c phôc kÞp thêi mµ cßn tÝch cùc ®Ò phßng nh÷ng khuyÕt ®iÓm cã thÓ x¶y ra. §ång thêi ®Êu tranh chèng hiÖn tîng tiªu cùc, lµm viÖc thiÕu tr¸ch nhiÖm trong c¸n bé qu¶n lý vµ c«ng nh©n s¶n xuÊt. - Cñng cè vµ ph¸t triÓn m¹nh mÏ phong trµo thi ®ua XHCN, x©y dùng t¸c phong th¸i ®é lao ®éng XHCN. Phong trµo thi ®ua ph¸t triÓn lµ do nhiÖt t×nh yªu níc, ý thøc gi¸c ngé XHCN vµ tr×nh ®é v¨n ho¸ kü thuËt cña c«ng nh©n, do n¨ng suÊt lao ®éng ®îc n©ng cao mµ cã. Muèn thi ®ua ®¹t ®îc bÒn bØ thêng xuyªn liªn tôc th× ph¶i båi dìng b»ng vËt chÊt míi cã t¸c dông. Tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm lµ ph¬ng tiÖn tèt nhÊt ®Ó thùc hiÖn yªu cÇu ®ã. §éng viªn thi ®ua liªn tôc m¹nh mÏ ®ång thêi ¸p dông mét c¸ch ®óng ®¾n chÕ ®é tiÒn l- ¬ng tÝnh theo s¶n phÈm sÏ kÕt hîp chÆt chÏ ®îc hai mÆt khuyÕn khÝch b»ng lîi Ých vËt chÊt vµ ®éng viªn tinh thÇn ®Ó thóc ®Èy vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt. Hai vÊn ®Ò nµy ph¶i dùa vµo nhau vµ thóc ®Èy lÉn nhau lµm cho n¨ng suÊt lao ®éng ngµy cµng t¨ng vµ phong trµo thi ®ua XHCN ngµy cµng më réng vµ cã chÊt lîng cao. Ngoµi ra chÕ ®é l¬ng s¶n phÈm cßn gãp phÇn båi dìng gi¸o dôc cho c«ng nh©n cã høng thó nhiÖt t×nh trong lao ®éng - cã ý thøc tr¸ch nhiÖm quan t©m ®Õn viÖc cña tËp thÓ. Qua nh÷ng t¸c dông kÓ trªn ta thÊy chÕ ®é tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm cã ý nghÜa kinh tÕ, chÝnh trÞ quan träng. Nã ®éng viªn m¹nh mÏ mäi ngêi tÝch cùc s¶n xuÊt víi chÊt lîng tèt vµ n¨ng suÊt cao. Võa 15
  16. t¨ng thu nhËp cho c¸ nh©n ngêi lao ®éng võa lµm t¨ng h¬n s¶n phÈm cho x· héi gãp phÇn thay ®æi nÒn kinh tÕ c¶ níc. 1.2 §iÒu kiÖn vµ h×nh thøc tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm: Muèn tæ chøc tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm doanh nghiÖp chuÈn bÞ c¸c ®iÒu kiÖn sau ®©y: 1.2.1 C«ng t¸c chuÈn bÞ s¶n xuÊt: - ChuÈn bÞ vÒ nh©n lùc: Khi tæ chøc tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm, viÖc chuÈn bÞ vÒ nh©n lùc lµ vÊn ®Ò cÇn thiÕt v× con ngêi lµ yÕu tè quan träng trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Con ngêi cã qu¸n triÖt ý nghÜa t¸c dông cña chÕ ®é l¬ng s¶n phÈm th× míi ®Ò cao tinh thÇn tr¸ch nhiÖm, tÝch cùc vµ quyÕt t©m t¹o ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho viÖc thùc hiÖn chÕ ®é l¬ng s¶n phÈm. §Ó chuÈn bÞ tèt yÕu tè con ngêi cÇn phª ph¸n c¸c t tëng rôt rÌ, cÇu toµn, khuynh híng lµm bõa, lµm Èu. ThiÕu chuÈn bÞ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt, thiÕu chØ ®¹o chÆt chÏ g©y hoang mang dao ®éng trong c«ng nh©n. Ph¶i gi¶i thÝch gi¸o dôc cho c«ng nh©n hiÓu râ môc ®Ých ý nghÜa cña chÕ ®é l¬ng s¶n phÈm vµ cho hä thÊy môc tiªu phÊn ®Êu cña hä vÒ s¶n lîng vµ n¨ng suÊt lao ®éng, chÊt lîng s¶n phÈm, chi phÝ s¶n xuÊt. Ngoµi ra cßn ph¶i båi dìng, n©ng cao nghiÖp vô cho c¸n bé lao ®éng tiÒn l¬ng, c¸n bé kü thuËt, kiÓm tra chÊt lîng s¶n phÈm... - ChuÈn bÞ vÒ kÕ ho¹ch s¶n xuÊt: KÕ ho¹ch s¶n xuÊt ph¶i râ rµng cô thÓ, ph¶i tæ chøc cung cÊp ®Çy ®ñ thêng xuyªn nguyªn vËt liÖu, m¸y mãc thiÕt bÞ vµ ph¬ng tiÖn phßng hé lao ®éng ®Ó c«ng nh©n cã thÓ s¶n xuÊt ®îc liªn tôc. 16
  17. 1.2.2 X¸c ®Þnh ®¬n gi¸ l¬ng s¶n phÈm: §Ó thùc hiÖn l¬ng s¶n phÈm cÇn x¸c ®Þnh ®¬n gi¸ l¬ng s¶n phÈm cho chÝnh x¸c trªn c¬ së x¸c ®Þnh cÊp bËc c«ng nh©n cã thÓ s¶n xuÊt ®îc liªn tôc. - X¸c ®Þnh cÊp bËc c«ng viÖc: Nh ta ®· biÕt ®¬n gi¸ l¬ng s¶n phÈm ®îc tÝnh nh sau: §¬n gi¸ l¬ng s¶n Møc l¬ng CBCNV + phô cÊp = Møc s¶n lîng phÈm Nh vËy muèn cã ®¬n gi¸ hîp lý, chÝnh x¸c ph¶i x¸c ®Þnh ®óng ®¾n cÊp bËc c«ng viÖc. NÕu cÊp bËc c«ng viÖc ®îc ®¸nh gi¸ x¸c ®Þnh cao h¬n yªu cÇu kü thuËt th× ®¬n gi¸ sÏ cao h¬n vµ ngîc l¹i. Do ®ã nÕu xÝ nghiÖp cha cã cÊp bËc c«ng viÖc th× ph¶i x©y dùng cÊp bËc c«ng viÖc, nÕu cã råi th× ph¶i rµ so¸t l¹i ®Ó kÞp thêi söa ®æi nh÷ng cÊp bËc c«ng viÖc ®· l¹c hËu. - §Þnh møc lao ®éng: §Þnh møc lao ®éng lµ thíc ®o tiªu chuÈn vÒ tiªu hao lao ®éng, ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ lao ®éng vµ tÝnh ®¬n gi¸ sÏ sai tiÒn l¬ng cña c«ng nh©n sÏ t¨ng hoÆc gi¶m kh«ng hîp lý. Do ®ã sÏ kh«ng khuyÕn khÝch c«ng nh©n t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng. §Þnh møc lao ®éng ®Ó tr¶ l¬ng s¶n phÈm lµ møc lao ®éng trung b×nh tiÕn tiÕn. Do ®ã ph¶i x©y dùng ®Þnh møc tõ t×nh h×nh thùc tÕ s¶n xuÊt ë xÝ nghiÖp ®· ®îc chÊn chØnh. C¸c møc lao ®éng ®ang ¸p dông (nÕu cã) ph¶i kiÓm tra l¹i kÞp thêi söa ®æi nh÷ng møc bÊt hîp lý kh«ng s¸t thùc tÕ s¶n xuÊt. 1.2.3 C«ng t¸c kiÓm tra nghiÖm thu s¶n phÈm: 17
  18. Yªu cÇu cña chÕ ®é l¬ng s¶n phÈm lµ ®¶m b¶o thu nhËp tiÒn l¬ng theo ®óng sè lîng vµ chÊt lîng s¶n phÈm ®· hoµn thµnh theo x¸c nhËn cña K.C.S do ®ã cÇn ph¶i kiÓm tra nghiÖm thu s¶n phÈm chÆt chÏ nh»m ®¶m b¶o s¶n xuÊt nh÷ng s¶n phÈm cã chÊt lîng tèt, tr¸nh khuynh híng ch¹y theo s¶n lîng ®Ó t¨ng thu nhËp, lµm ra nh÷ng s¶n phÈm sai, háng, kh«ng ®óng quy c¸ch vµ yªu cÇu kü thuËt ®ång thêi ®¶m b¶o viÖc tr¶ l¬ng cho c«ng nh©n ®óng ®¾n kÞp thêi. 1.2.4 C«ng t¸c tæ chøc ®êi sèng: CÇn ph¶i tæ chøc tèt c«ng t¸c ®êi sèng lµm cho c«ng nh©n yªn t©m phÊn khëi s¶n xuÊt vµ phôc vô s¶n xuÊt. §êi sèng cña c«ng nh©n tríc hÕt lµ vÊn ®Ò thu nhËp tiÒn l¬ng, kÕ ®Õn lµ an toµn lao ®éng, c¸c vÊn ®Ò thiÕt yÕu trong lao ®éng, sinh ho¹t ®êi sèng cña c«ng nh©n nh: ¨n, ë, ®i l¹i... ®Òu ph¶i cã kÕ ho¹ch gi¶i quyÕt tèt nh÷ng vÊn ®Ò nµy sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cho c«ng nh©n yªn t©m s¶n xuÊt ®¹t n¨ng suÊt cao nhÊt, chÊt lîng tèt. §ã chÝnh lµ tÝnh u viÖt cña h×nh thøc tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm lµm cho c«ng nh©n tin tëng s©u s¾c vµo ®êi sèng h¹nh phóc cña hä cã liªn quan mËt thiÕt víi sù lao ®éng trung thµnh cña hä ®èi víi xÝ nghiÖp. H×nh thøc tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm gåm nhiÒu chÕ ®é tr¶ l¬ng nh sau: - ChÕ ®é tr¶ l¬ng s¶n phÈm trùc tiÕp kh«ng h¹n chÕ. - ChÕ ®é tr¶ l¬ng s¶n phÈm gi¸n tiÕp. - ChÕ ®é tr¶ l¬ng kho¸n s¶n phÈm. - ChÕ ®é l¬ng s¶n phÈm cã thëng vµ l¬ng kho¸n cã thëng. - ChÕ ®é l¬ng s¶n phÈm luü tiÕn. 1.3 C¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm: 18
  19. 1.3.1 ChÕ ®é tr¶ l¬ng s¶n phÈm trùc tiÕp kh«ng h¹n chÕ: ChÕ ®é tiÒn l¬ng nµy ®îc tr¶ theo tõng ®¬n vÞ s¶n phÈm hoÆc chi tiÕt s¶n phÈm vµ theo ®¬n gi¸ nhÊt ®Þnh. TiÒn l¬ng cña c«ng nh©n c¨n cø vµo sè lîng s¶n phÈm hoÆc chi tiÕt s¶n phÈm do hä trùc tiÕp s¶n xuÊt ®îc ®Ó tr¶ l¬ng. BÊt kú trêng hîp nµo c«ng nh©n s¶n xuÊt hôt møc, ®¹t møc, hay vît møc bao nhiªu, cø mçi ®¬n vÞ s¶n phÈm lµm ra ®Òu ®îc tr¶ tiÒn l¬ng nhÊt ®Þnh gäi lµ ®¬n gi¸ s¶n phÈm. Nh vËy tiÒn l¬ng cña c«ng nh©n sÏ t¨ng theo sè s¶n phÈm s¶n xuÊt ra. NÕu s¶n xuÊt ®îc nhiÒu s¶n phÈm th× ®îc tr¶ nhiÒu l¬ng vµ ngîc l¹i s¶n xuÊt ®îc Ýt s¶n phÈm th× ®îc tr¶ Ýt l¬ng. §¬n gi¸ s¶n phÈm lµ c¬ së cña chÕ ®é tiÒn l¬ng tÝnh theo s¶n phÈm trùc tiÕp kh«ng h¹n chÕ. Khi x¸c ®Þnh ®¬n gi¸ s¶n phÈm ngêi ta c¨n cø vµo hai nh©n tè: ®Þnh møc lao ®éng vµ møc l¬ng cÊp bËc c«ng viÖc. C«ng thøc tÝnh ®¬n gi¸ s¶n phÈm nh sau: + NÕu c«ng viÖc cã ®Þnh møc s¶n lîng: Møc l¬ng cÊp bËc c«ng viÖc + phô cÊp §¬n gi¸ = Møc s¶n lîng + NÕu c«ng viÖc ®îc ®Þnh møc thêi gian: §¬n gi¸ = Møc l¬ng cÊp bËc c«ng viÖc x møc thêi gian Khi tÝnh ®¬n gi¸ s¶n phÈm ta ph¶i lÊy møc l¬ng cÊp bËc c«ng viÖc ®Ó tÝnh chø kh«ng lÊy møc l¬ng cÊp bËc c«ng nh©n ®îc giao lµm c«ng viÖc ®ã, v× cã nh÷ng trêng hîp l¬ng cÊp bËc c«ng nh©n cao hoÆc thÊp h¬n 19
  20. cÊp bËc c«ng viÖc ®îc giao lµm cho ®¬n gi¸ s¶n phÈm thay ®æi, sÏ ph¸ vì tÝnh thèng nhÊt cña chÕ ®é tiÒn l¬ng tr¶ theo s¶n phÈm vµ tÝnh hîp lý cña quy luËt ph©n phèi theo lao ®éng. VÒ ®Þnh møc lao ®éng, khi tÝnh ®¬n gi¸ ta ph¶i x¸c ®Þnh ®Þnh møc cña c«ng viÖc ®ã lµ møc thêi gian hay møc s¶n lîng ®Ó tÝnh cho chÝnh x¸c. ChÕ ®é tiÒn l¬ng tÝnh theo s¶n phÈm trùc tiÕp kh«ng h¹n chÕ thÝch hîp víi nh÷ng lo¹i c«ng viÖc cã thÓ tiÕn hµnh ®Þnh møc lao ®éng, giao viÖc vµ nghiÖm thu tõng ®¬n vÞ s¶n phÈm hoÆc chi tiÕt s¶n phÈm riªng rÏ ®îc. Tuú theo ®Æc ®iÓm vÒ tæ chøc kü thuËt s¶n xuÊt, nÕu nh÷ng c«ng viÖc ngêi c«ng nh©n cã thÓ tiÕn hµnh s¶n xuÊt ®éc lËp th× cã thÓ ®Þnh møc lao ®éng vµ tiÕn hµnh thèng kª nghiÖm thu s¶n phÈm riªng cho tõng c«ng nh©n vµ tr¶ l¬ng s¶n phÈm trùc tiÕp cho tõng c«ng nh©n. NÕu c«ng viÖc cÇn nhiÒu c«ng nh©n phèi hîp, céng t¸c víi nhau míi s¶n xuÊt ra mét s¶n phÈm th× cã thÓ tiÕn hµnh tr¶ l¬ng trùc tiÕp cho nhãm hoÆc tæ s¶n xuÊt ®ã. I.3.2 ChÕ ®é tr¶ l¬ng s¶n phÈm gi¸n tiÕp: ChÕ ®é l¬ng nµy kh«ng ¸p dông ®èi víi c«ng nh©n trùc tiÕp s¶n xuÊt mµ chØ ¸p dông cho c«ng nh©n phôc vô s¶n xuÊt. C«ng viÖc cña hä cã ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn viÖc ®¹t vµ vît møc cña c«ng nh©n chÝnh hëng l¬ng theo theo s¶n phÈm. NhiÖm vô vµ thµnh tÝch cña hä g¾n liÒn víi nhiÖm vô vµ thµnh tÝch cña c«ng nh©n ®øng m¸y s¶n xuÊt ra. Nh÷ng c«ng nh©n söa ch÷a m¸y nÕu ¸p dông chÕ ®é l¬ng s¶n phÈm gi¸n tiÕp cÇn ph¶i quy ®Þnh vµ kiÓm tra chÆt chÏ viÖc nghiÖm thu trong ®Þnh kú söa ch÷a m¸y, ®Ò phßng hiÖn tîng tiªu cùc ®ång t×nh víi c«ng nh©n ®øng m¸y ch¹y theo s¶n lîng, cho m¸y ch¹y qu¸ møc lµm cho m¸y háng. 20