Báo cáo nghiên cứu khoa học: TỔNG HỢP XÊRI ĐIOXIT SIÊU MNN BẰNG PHƯƠNG...

  • 29/08/2018 09:52:50
  • 49 lượt xem
  • 0 bình luận

  • Ít hơn 1 phút để đọc

Giới thiệu

Xêri đioxit được tổng hợp ở nhiệt độ thấp (dưới 600oC) bằng sự đốt cháy của gel được điều chế từ axit tartaric và xêri(IV) nitrat. Xêri đioxit tạo thành được kiểm tra bởi phổ nhiễu xạ tia X (XRD), phân tích nhiệt TG-DTA, kính hiển vi điện tử quét (SEM) và phân tích diện tích bề mặt riêng bằng phương pháp Brunauer-Emmet-Teller (BET). CeO2 thu được có diện tích bề mặt lớn (38,5700 ± 0,4730 m2/g). ...

Thông tin tài liệu

Loại file: PDF , dung lượng : , số trang : 6

Xem mẫu

Chi tiết

  1. TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 48, 2008 TỔNG HỢP XÊRI ĐIOXIT SIÊU MNN BẰNG PHƯƠNG PHÁP SOL-GEL TỪ XÊRI(IV) NITRAT VÀ AXIT TARTRIC Võ Quang Mai Trường Đại học sư phạm, Đại học Huế Trần Thị Cúc Phương Học viên cao học Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế TÓM TẮT Xêri đioxit được tổng hợp ở nhiệt độ thấp (dưới 600oC) bằng sự đốt cháy của gel được điều chế từ axit tartaric và xêri(IV) nitrat. Xêri đioxit tạo thành được kiểm tra bởi phổ nhiễu xạ tia X (XRD), phân tích nhiệt TG-DTA, kính hiển vi điện tử quét (SEM) và phân tích diện tích bề mặt riêng bằng phương pháp Brunauer-Emmet-Teller (BET). CeO2 thu được có diện tích bề mặt lớn (38,5700 ± 0,4730 m2/g). 1. Mở đầu Trong những năm gần đây, CeO2 kích thước nano đang được các quốc gia nghiên cứu rộng rãi do các đặc tính ưu việt của nó: diện tích bề mặt lớn nên có nhiều ứng dụng phong phú trong nhiều lĩnh vực như phản ứng nhiên liệu rắn, xúc tác xử lý khí thải ba chức năng, làm vật liệu hấp thụ tia UV, làm phụ gia cho vật liệu gốm, chế tạo vật liệu phát quang [1,2,3]. Các nhà khoa học đang quan tâm đến xêri đioxit siêu mịn vì đây là một chất có khả năng thực hiện nhanh chu trình oxi hóa khử do có sự chuyển hóa giữa 2 dạng CeO2 và Ce2O3. Do có đặc điểm này nên xêri đioxit siêu mịn được chú ý để chế tạo vật liệu xúc tác xử lý khí thải ba chức năng. Trong bài viết này, chúng tôi đề cập một phương pháp tổng hợp CeO2 siêu mịn có diện tích bề mặt lớn bằng phương pháp sol-gel từ axit tartric và xeri nitrat sau đó phân hủy gel để thu CeO2 siêu mịn. Cuối cùng, khảo sát khả năng tNm CeO2 siêu mịn này lên nền cao lanh với mục đích sẽ ứng dụng làm xúc tác xử lý khí thải ô tô, xe máy, nghĩa là sẽ mong muốn chuyển các khí thải NOx, thành N2, COx thành CO2, CxHy thành CO2 không còn độc hại cho môi trường. 2. Thực nghiệm 2.1. Dụng cụ hóa chất Muối Ce(NO3)4, axit tatric, máy khuấy từ gia nhiệt, bếp cách cát, lò nung và một số dụng cụ hóa chất khác. 119
  2. 2.2. Cách tiến hành - Điều chế CeO2 siêu mịn: Nhỏ từ từ dung dịch Ce(NO3)4 vào axit tatric theo tỉ lệ số mol tương ứng 1:2, 1:3, 1:4, khuấy ở tốc độ ổn định, gia nhiệt ở 80oC, duy trì môi trường axit cho đến khi thu được gel sền sệt. Để ổn định gel ở nhiệt độ phòng khoảng 36 giờ. Sấy gel trên bếp cách cát đến khi thu được khối bột xốp. Nung bột xốp trong lò nung ở 600oC trong 45 phút thu được CeO2 siêu mịn. - TNm CeO2 siêu mịn lên nền cao lanh: Lấy gel thu được từ tỉ lệ tạo phức theo số mol Ce(NO3)4/axit tartric = 1:3 (quy về khối lượng của CeO2) tNm lên cao lanh theo tỉ lệ tương ứng là 1%, 5%, 10%, sau đó nung ở 510oC trong 45 phút. Phương pháp phân hủy gel được xác định bằng giản đồ phân tích nhiệt được ghi trên máy DTA-50 và TGA- 50 của hãng SHIMADZU (Nhật Bản). Cấu trúc tinh thể của vật liệu CeO2 và tỉ lệ tNm CeO2 lên cao lanh được xác định bằng giản đồ nhiễu xạ tia X được ghi trên máy Simens D5000 (CHLB Đức), CuK α . Hình dạng và kích thước của vật liệu CeO2 được xác định bằng ảnh được chụp bằng kính hiển vi điện tử quét (SEM) JEOL - 5333 (Nhật Bản). Diện tích bề mặt của vật liệu CeO2 được đo bằng phương pháp BET (Brunauer- Emmet-Teller) trên máy SA 3100 của hãng COULTER (Mỹ). 3. Kết quả và thảo luận 3.1. Kết quả phân tích nhiệt Gel precursor thu được ở dạng trong suốt. Khi làm tăng nhiệt độ, do quá trình bốc hơi mạnh nên nồng độ NO3- tăng dần và trở thành tác nhân oxi hóa mạnh góp phần cho sự phân hủy gel. Quá trình bốc hơi và nhiệt phân gel xảy ra mãnh liệt: một thể tích khí NO2 sinh ra trong quá trình phản ứng do các ion NO3-, ngoài ra, quá trình cháy còn sinh ra CO2, CO, H2O làm chia tách các hạt trong gel thành khối bột xốp bao gồm những hạt có kích thước rất nhỏ. Kết quả phân tích nhiệt của mẫu gel được chỉ ra ở hình 1a, 1b. Hình 1a. Giản đồ phân tích nhiệt TGA Hình 1b. Giản đồ phân tích nhiệt DTA 120
  3. Từ giản đồ phân tích nhiệt TGA, DTA ở hình trên có thể nhận xét quá trình phân hủy gel như sau: Khi tăng nhiệt độ từ 30oC đến 135oC, ở giản đồ TGA có sự giảm mạnh về khối lượng, khối lượng mẫu giảm 61,935%. Điều này tương ứng với pic thu nhiệt ở 63,11oC của giản đồ DTA. Có thể kết luận đây là giai đoạn đã xảy ra quá trình mất nước của gel và quá trình phân hủy HNO3 còn dư. Từ 135oC đến khoảng 510oC, ở giản đồ TGA cho thấy tiếp tục có sự giảm 24,551% khối lượng. Tuy nhiên, có hiệu ứng tỏa nhiệt với pic cực đại ở 507,55oC của giản đồ DTA. Như vậy, có thể kết luận đây là quá trình oxi hóa khử phân hủy gel có tỏa nhiệt. Từ 510oC trở đi khối lượng mẫu không đổi, điều này có nghĩa là sự tạo thành CeO2 siêu mịn đã hoàn toàn. Như vậy có thể kết luận đây là nhiệt độ tối đa để phân hủy gel tạo thành CeO2 siêu mịn. 3.2. Kết quả chụp phổ nhiễu xạ tia X Qua kết quả phổ XRD ta thấy sản phNm thu được chủ yếu là CeO2. Hình 2. Giản đồ nhiễu xạ tia X của CeO2 3.3. Xác định hình thái học và diện tích bề mặt của CeO2 Lấy các mẫu CeO2 được điều chế từ các tỉ lệ mol tạo gel Ce(NO3)4/axit tartric là 1:2, 1:3, 1:4; nhiệt độ tạo gel ở 80oC; nung ở 600oC trong 45 phút để chụp ảnh vi cấu trúc. Kết quả về hình dạng và kích thước của các vật liệu CeO2 thu được ở các hình 3a, 3b, 3c như sau: 121
  4. Hình 3a Hình 3b Hình 3c Hình 3. Ảnh hiển vi điện tử quét (SEM) của CeO2 siêu mịn điều chế từ tỉ lệ mol tạo gel Ce(NO3)4/axit tartric =1:2(hình 3a); 1:3 (hình 3b); 1:4 (hình 3c) Đo diện tích bề mặt bằng phương pháp BET trên máy SA 3100 của mẫu bột CeO2 điều chế được theo các tỉ lệ tạo phức giữa Ce(NO3)4 và axit tartric theo tỉ lệ mol 1:2; 1:3; 1:4 thu được diện tích bề mặt tương ứng là 32,4540± 0,1735 m2/g; 38,5700 ± 0,4730 m2/g; 37,5071 ± 0,5010 m2/g. Như vậy, qua kết quả xác định hình thái học và diện tích bề mặt cho thấy CeO2 được điều chế từ Ce(NO3)4 và axit tartric theo tỉ lệ số mol 1:3 có diện tích bề mặt lớn nhất, có thể tích các hang hốc rộng nhất. Do đó, CeO2 dùng để phủ lên cao lanh ở phần tiếp theo được điều chế theo tỉ lệ mol tạo gel Ce(NO3)4/axit tartric là 1:3 này. 3.4. Khảo sát khả năng t m CeO2 siêu mịn trên nền cao lanh Do CeO2 tạo thành có diện tích bề mặt lớn nhưng bị kết chùm dưới dạng hang hốc nên rất thuận lợi trong việc dùng tNm lên các chất mang bền cơ học, bền với nhiệt với mục đích sẽ ứng dụng làm chất xúc tác ba hướng để xử lý các khí NOx, COx, CxHy,… do các phương tiện giao thông đang thải ra hàng ngày. Tiến hành tNm CeO2 siêu mịn lên nền cao lanh ở các tỉ lệ khác nhau. Kiểm tra khả năng tNm bằng phương pháp XRD và chụp bằng kính hiển vi điện tử quét (SEM), kết quả thu được như sau: Kết quả phổ XRD Nhìn giản đồ nhiễu xạ tia X ở các hình 4a, 4b, 4c cho thấy khi tNm 1% CeO2 thì chưa thấy xuất hiện pic riêng rẽ nào của CeO2, điều này chứng tỏ CeO2 chỉ mới phủ vào các lỗ trống của cao lanh. Khi tăng đến 5% CeO2 thì thấy xuất hiện pic của CeO2 chứng tỏ CeO2 đã được tNm vào cao lanh. Nếu tăng hàm lượng của CeO2 lên 10% thấy không khác nhau mấy so với 5%. Do vậy chỉ cần chọn tỉ lệ tNm CeO2 lên cao lanh là 5% là đủ cho mục đích làm chất xúc tác xử lý khí thải. 122
  5. Hình 4a. Giản đồ nhiễu xạ tia X của cao lanh Hình 4b. Giản đồ nhiễu xạ tia X của cao lanh t m 1% CeO2 Hình 4c. Giản đồ nhiễu xạ tia X của cao lanh Hình 4d. Giản đồ nhiễu xạ tia X của cao lanh t m 5% CeO2 t m 10% CeO2 Kết quả chụp bằng kính hiển vi điện tử quét (SEM) Hình 5a. Ảnh SEM của cao lanh chụp ở Hình 5b. Ảnh SEM của cao lanh có t m 5% CeO2 chụp ở thang 500 nm thang 1,00 µm Xác định ảnh SEM ở hình 5a cho thấy ở mẫu cao lanh, các hạt có kích thước chủ yếu là micromet không thấy hạt có kích thước nanomet. Khi tNm CeO2 lên cao lanh với hàm lượng 5%, ảnh SEM ở hình 5b cho thấy xuất hiện các hạt có kích thước nanomet rất nhỏ của CeO2 bên cạnh các hạt có kích thước micromet rất lớn của cao lanh, điều đó chứng tỏ CeO2 đã được gắn vào nền cao lanh. 123
  6. Cả hai hợp chất CeO2 và cao lanh đều là những hợp chất bền với nhiệt, bền cơ học nên có thể gắn vào ống xả của xe máy, xe ô tô với mục đích xử lý khí thải. 4. Kết luận 1. Đã điều chế được CeO2 siêu mịn bằng phương pháp sol-gel giữa axit tartric và Ce(NO3)4 có kích thước hạt bé và diện tích bề mặt lớn (38,5700 ± 0,4730 m2/g). 2. Khảo sát điều kiện tốt nhất để điều chế CeO2 siêu mịn: tỉ lệ tạo phức theo số mol Ce(NO3)4/axit tartric = 1:3, nhiệt độ 80oC, phân hủy gel ở 510oC. 3. Khảo sát tỉ lệ tNm CeO2 siêu mịn vào cao lanh với mục đích sẽ ứng dụng trong lĩnh vực xúc tác xử lý khí thải: tỉ lệ tNm CeO2 siêu mịn vào cao lanh tối đa là 5% theo khối lượng. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Cerium-a guide to its role in chemical technology, Published by molycorp, Inc. Mountain Pass, CA USA, (1995), 20-29. 2. D.Chakavorty, Nano materials, Indian national science academy. Bahadur Shah Zafar Marg, New Delhi, (2007), 47-68. 3. Ching-Huei Wang and Shiow-Shyung Lin, Preparing an active cerium oxide catalyst for the catalytic incineration of aromatic hydrocarbons, Volume 268, issues 1-2, (2004), 227-233. 4. Nguyễn Gia Hưng, Lưu Minh Đại, Võ Quang Mai, Đào Ngọc Nhiệm, Tổng hợp nhiệt độ thấp xêri đioxit cấu trúc nano bằng quá trình tự bốc cháy của gel polyvinyl ancol và xêri nitrat, Tạp chí Hóa học, T.42(4), (2004), 444- 448. SYNTHESIS OF CERIUM DIOXIDE FROM CERIUM(IV) NITRATE AND TARTRIC ACID BY SOL-GEL METHOD Vo Quang Mai Tran Thi Cuc Phuong College of Pedagogy, Hue University SUMMARY Cerium dioxide has been synthesized at low temperature (under 600oC) by the combustion of gel prepared from tartric acid and cerium(IV) nitrate. Obtained cerium dioxide was examined by X-ray diffraction (XRD), thermal gravimetry and differential thermal analysis (TG-DTA), scanning electron microscopy (SEM) and specific surface area analysis by Brunauer-Emmet-Teller(BET) method. Obtained CeO2 has a large surface area (38,5700 ± 0,4730 m2/g). 124

Download

capchaimage
Xem thêm
Thông tin phản hồi của bạn
Hủy bỏ