of x

Rừng xanh bí ẩn các - xtơ

Đăng ngày | Thể loại: | Lần tải: 2 | Lần xem: 5 | Page: 28 | FileSize: 4.21 M | File type: PDF
5 lần xem

Rừng xanh bí ẩn các - xtơ. Các - xtơ là tên của một cao nguyên đá vôi nổi tiếng ở nước Nam Tư cũ. Từ cuối thế kỉ 17, nó đã trở thành tên gọi chung cho nhưngc vùng núi đá vôi trên thế giới.Địa hình các- xtơ , cái tên thoạt nghe gợi cảm giác xa lạ và mới mẻ đối với nhiều người trong chúng ta nhưng kì thực lại rất gần gũi.Đó có thể là những ngọn núi đá gồ ghề, hiểm trở vùng tây bắc.Hàng ngàn quần đảo, hang động đá hội tụ trên vịnh..... Giống các giáo án bài giảng khác được bạn đọc chia sẽ hoặc do tìm kiếm lại và chia sẽ lại cho các bạn với mục đích nâng cao trí thức , chúng tôi không thu tiền từ thành viên ,nếu phát hiện tài liệu phi phạm bản quyền hoặc vi phạm pháp luật xin thông báo cho website ,Ngoài tài liệu này, bạn có thể download tài liệu, bài tập lớn phục vụ học tập Có tài liệu tải về lỗi font chữ không hiển thị đúng, nguyên nhân máy tính bạn không hỗ trợ font củ, bạn download các font .vntime củ về cài sẽ xem được.

https://tailieumienphi.vn/doc/rung-xanh-bi-an-cac-xto-mp41tq.html

Nội dung


  1. B› »n B›
  2. πc b Àn Ph nh≠ v´i
  3. C∏c em th©n m’n, {C∏c-xt¨} lµ t™n cÒa mÈt cao nguy™n Æ∏ v´i nÊi ti’ng Î n≠Ìc Nam T≠ cÚ. Tı cuËi th’ k˚ 17, n„ Æ∑ trÎ thµnh t™n g‰i chung cho nh˜ng vÔng nÛi Æ∏ v´i tr™n th’ giÌi. {ßfia h◊nh c∏c-xt¨}, c∏i t™n thoπt ti™n gÓi c∂m gi∏c xa lπ vµ mÌi mŒ ÆËi vÌi nhi“u ng≠Íi trong chÛng ta nh≠ng k˙ th˘c lπi r†t g«n gÚi. ß„ c„ th” lµ nh˜ng ng‰n nÛi Æ∏ g gh“, hi”m trÎ vÔng T©y Bæc, hµng ngµn Æ∂o Æ∏ qu«n tÙ tr™n Vfinh Hπ Long, cÚng c„ th” lµ c∏c hang ÆÈng vÌi dflng s´ng ng«m ch∂y xuy™n qua lflng nÛi Æ∏ tπi Phong Nha - KŒ Bµng hay d∂i nÛi Æ∏ v´i Æ≠Óc bao phÒ bÎi c∏nh rıng nguy™n sinh trÔng Æi÷p CÛc Ph≠¨ng. VÀy Æfia h◊nh c∏c-xt¨ lµ g◊? N„ h◊nh thµnh ra sao vµ Î Æ„ c„ g◊ Æ∆c bi÷t? Rıng Xanh sË 24 sœ giÛp c∏c em t◊m c©u tr∂ lÍi cho nh˜ng thæc mæc nµy vµ kh∏m ph∏ th™m nh˜ng Æi“u b› »n, l˝ thÛ v“ Æfia h◊nh c∏c-xt¨ nhä.
  4. Th´ng tin lµ g◊? C∏c-xt¨ lµ mÈt dπng Æfia h◊nh c˘c k˙ ÆÈc Æ∏o, Æ≠Óc h◊nh thµnh tr™n n“n c∏c loπi Æ∏ d‘ bfi n≠Ìc m≠a ®n mfln, Æ∆c bi÷t lµ Æ∏ v´i. ß∆c Æi”m nÊi bÀt nh†t cÒa Æfia h◊nh c∏c-xt¨ lµ nh˜ng h÷ thËng hang ÆÈng vµ s´ng suËi ng«m r†t Æa dπng vµ phong phÛ. 4
  5. Th´ng tin ï nc *ßfia h◊nh c∏c-xt¨ bi t BÑ chi’m kho∂ng 1/10 ⁄ di÷n t›ch tr∏i Ɔt vµ c„ tÌi 1/4 d©n sË th’ giÌi hi÷n Æang sËng tr™n c∏c vÔng c∏c-xt¨ Æ„. 5
  6. Th´ng tin ßfia h◊nh c∏c-xt¨ ra ÆÍi nh≠ th’ nµo? Bæt Æ«u tı nh˜ng sinh vÀt bi”n Hµng tri÷u n®m tr≠Ìc Æ©y, c∏c sinh vÀt bi”n nh≠ san h´, sfl, Ëc khi ch’t Æi Æ∑ Æ” lπi x∏c, v· vµ x≠¨ng d≠Ìi Æ∏y bi”n tπo n™n mÈt lÌp bÔn giµu can-xi. LÌp bÔn nµy t›ch tÙ ngµy cµng dµy vµ d«n bi’n thµnh Æ∏ v´i. NÛi Æ∏ v´i xu†t hi÷n Trong qu∏ tr◊nh vÀn ÆÈng cÒa tr∏i Ɔt, c∏c m∂ng v· tr∏i Ɔt va vµo nhau khi’n c∏c lÌp Æ∏ v´i d≠Ìi Æ∏y bi”n Æ≠Óc n©ng l™n b“ m∆t, cuÈn lπi vµ vÏ ra. Nh˜ng khËi nÛi Æ∏ v´i h◊nh thµnh vµ th≠Íng mang tr™n m◊nh v´ sË v’t n¯t. S≠ h◊nh thµnh Æfia h◊nh c∏c-xt¨ Tı c∏c khe n¯t, n≠Ìc m≠a len l·i vµ ®n s©u vµo lflng nÛi tπo thµnh hang ÆÈng vµ c∏c dflng ch∂y ng«m. N≠Ìc m≠a cÚng ®n mfln b“ m∆t nÛi Æ∏ tπo n™n h◊nh dπng g gh“, lÎm chÎm Æ∆c thÔ cÒa nÛi Æ∏ v´i nh≠ chÛng ta th†y ngµy nay. C∏c k˚ lÙc: * Hang Ph¨-lin M®m-mËt Î M¸ dµi tÌi 560 c©y sË, lµ hang dµi nh†t tr™n th’ giÌi. * Hang s©u nh†t th’ giÌi lµ hang R™-x´ Gi®ng Bäc-na cÒa Ph∏p. Tı cˆa hang ph∂i Æi s©u xuËng h¨n 1.600 m mÌi tÌi Æ∏y hang. K˚ lÙc nµy Î Vi÷t Nam lµ hang CËng N≠Ìc Î tÿnh Lai Ch©u, vÌi chi“u s©u lµ 602 m. 6 Rıng Xanh
  7. Th´ng tin T R O N G L í N G N@I ßÉ Nh◊n tı b™n ngoµi thÀt kh„ t≠Îng t≠Óng rªng nÛi Æ∏ v´i lπi »n ch¯a b™n trong n„ c∂ MÈt dflng mÈt h÷ thËng chªng chfit c∏c hang ÆÈng vµ suËi Æang ch∂y ÆÈt s´ng, suËi ng«m. ChÛng lan t·a rÈng khæp vµ ngÈt bi’n m†t. ßi“u nµy li™n k’t vÌi nhau thµnh mÈt mπng l≠Ìi. C∏c em r†t th≠Íng x∂y ra Î vÔng Æıng b· qua c¨ hÈi kh∏m ph∏ chÛng, v◊ hang nÛi Æ∏ v´i bÎi s˘ c„ m∆t cÒa ÆÈng h«u nh≠ chÿ c„ Î vÔng Æ∏ v´i mµ th´i. nh˜ng lÁ hÛt vµ khe n¯t. Tı Æ©y, dflng n≠Ìc bæt Qua c∏c khe n¯t Æ«u cuÈc chu du vµo lflng vµ lÁ hÛt, n≠Ìc "g∆m nh†m" khËi Æ∏ v´i tı b™n nÛi Æ∏. trong tπo n™n hang ÆÈng. ß∏ v´i bfi n≠Ìc hfla tan khi g∆p Æi“u ki÷n thuÀn lÓi læng Ɖng lπi thµnh c∏c nhÚ Æ∏. NhÚ Æ∏ rÒ tı tr«n hang xuËng vµ m‰c tı n“n hang l™n, khi g∆p nhau h◊nh thµnh cÈt Æ∏. V´ sË dflng ch∂y nh· tπo thµnh mÈt con s´ng lÌn, s©u d≠Ìi m∆t Ɔt. ß„ lµ s´ng ng«m. C∏c dflng s´ng ng«m c„ th” hoµ vµo nh˜ng dflng s´ng kh∏c ho∆c ÆÈt ngÈt hi÷n ra Î mÈt c∏nh ÆÂng hay thung lÚng nµo Æ„. 7 Rıng Xanh
  8. Th´ng tin Î Vi÷t Nam Phong c∂nh c∏c-xt¨ Î Vi÷t Nam kh∏ Æa dπng. N¨i nµy lµ nh˜ng c∏nh ÆÂng Æ∏ nh†p nh´, n¨i kh∏c lπi lµ nh˜ng vÔng Æ∏ tai mÃo lÎm chÎm, sæc nh‰n. ß„ cÚng c„ th” lµ nh˜ng d∑y nÛi trÔng Æi÷p bao phÒ bÎi rıng xanh bπt ngµn hay mÈt vÔng Æ∂o Æ∏ tr™n m∆t n≠Ìc m™nh m´ng. MÁi phong c∂nh c∏c-xt¨ Æ“u mang mÈt vŒ Æãp ri™ng vµ trÎ thµnh nh˜ng thæng c∂nh nÊi ti’ng h†p d…n kh∏ch du lfich xa g«n. 8 Rıng Xanh
  9. Th´ng tin Hµ NÈi ô n≠Ìc ta, Æfia h◊nh c∏c- xt¨ chi’m kho∂ng 1/6 di÷n t›ch l∑nh thÊ . Nh◊n tr™n b∂n ÆÂ, c∏c em c„ th” th†y c∏c vÔng c∏c-xt¨ tÀp trung chÒ y’u Î mi“n Bæc vµ mÈt sË tÿnh mi“n Trung. ßfia h◊nh nµy cÚng xu†t hi÷n Î mi“n Nam nh≠ng kh´ng Æ∏ng k”. Ngoµi vŒ Æãp ÆÈc Æ∏o, c∏c vÔng c∏c-xt¨ cfln lµ n¨i trÛ ngÙ cÒa nhi“u loµi ÆÈng, th˘c vÀt. MÈt sË n¨i Æ∑ trÎ thµnh "b∂o TP. H Ch› Minh tµng v®n h„a, lfich sˆ" ch¯a Æ˘ng nh˜ng Æi“u thÛ vfi v“ cuÈc sËng cÒa con ng≠Íi tr≠Ìc Æ©y. 9 Rıng Xanh
  10. Th´ng tin Vfinh Hπ Long - "ThuÎ xa x≠a læm rÂi, khi ng≠Íi Vi÷t mÌi lÀp n≠Ìc Æ∑ ph∂i chfiu nπn x©m l®ng. Ng‰c Hoµng sai RÂng Mã mang theo Ƶn con xuËng hπ giÌi giÛp ng≠Íi Vi÷t Æ∏nh gi∆c. 10 Rıng Xanh
  11. Th´ng tin K˙ quan ß∏ vµ N≠Ìc Khi thuy“n gi∆c tı ngoµi bi”n µo πt ti’n vµo bÍ th◊ Ƶn RÂng cÚng tı tı hπ giÌi. ßµn RÂng lÀp t¯c phun ra v´ sË ch©u ng‰c, nh˜ng ch©u ng‰c †y thoæt bi’n thµnh mu´n ngµn Æ∂o Æ∏ tr™n bi”n, sıng s˜ng nh≠ b¯c t≠Íng thµnh v˜ng ch∑i ng®n b≠Ìc ti’n cÒa qu©n thÔ..." C©u chuy÷n truy“n thuy’t tr™n Æ∑ giÛp cho chÛng ta hi”u th™m v“ s˘ t›ch cÒa Vfinh Hπ Long. Ngµy nay, vÌi g«n hai ngh◊n Æ∂o Æ∏, Hπ Long lµ mÈt trong nh˜ng vÔng nÛi Æ∏ v´i tr™n bi”n rÈng nh†t th’ giÌi. C∏c Æ∂o Æ∏ v´i vÌi ÆÒ h◊nh thÔ k˙ thÛ nh≠ hfln Gµ Ch‰i, hfln TrËng M∏i, hfln L≠ H≠¨ng nh´ cao tr™n m∆t bi”n xanh bi’c, tπo n™n mÈt t∏c ph»m Æi™u khæc hÔng v‹ cÒa thi™n nhi™n. VŒ Æãp vµ gi∏ trfi Æfia ch†t vµ Æfia mπo cÒa Vfinh Hπ Long Æ∑ hai l«n Æ≠Óc TÊ ch¯c Gi∏o dÙc, Khoa h‰c vµ V®n ho∏ Li™n hÓp quËc (UNESCO) c´ng nhÀn lµ Di s∂n Thi™n nhi™n Th’ giÌi. 11 Rıng Xanh
  12. Th´ng tin C∏c em c„ tin rªng Æ∏ cÚng bi’t n„i kh´ng? C„ th” c©u tr∂ lÍi sœ lµ kh´ng bÎi Æi“u Æ„ c„ vŒ r†t th«n thoπi. Nh≠ng c∏c em π, ch›nh nh˜ng Æ∂o Æ∏ lung linh tr™n bi”n ngµy nay Æ∑ "bÀt m›" cho c∏c nhµ khoa h‰c v“ nh˜ng trang sˆ sËng ÆÈng cÒa vfinh Hπ Long tı hµng tri÷u n®m tr≠Ìc Ɔy. B∂o tµng thi™n nhi™n Lfich sˆ vÔng Æ∂o Æ∏ KhËi Æ∏ v´i Î Hπ Long VÔng ÆÂng bªng cÊ Æ≠Óc h◊nh thµnh tı kho∂ng 340 tri÷u n®m ß∏y bi”n Î vfinh Hπ Long Nh˜ng hang hµm ’ch tr≠Ìc, khi n¨i Æ©y cfln lµ kh∏ bªng phºng. Tr™n mÈt vÔng bi”n n´ng. Æ„, ng≠Íi ta t◊m th†y Tr™n Vfinh Hπ Long c„ Sau Æ„, khËi Æ∏ nµy d†u v’t cÒa mÈt h÷ r†t nhi“u hang h◊nh Æ≠Óc n©ng l™n m∆t Ɔt, thËng s´ng cÊ dµy Æ∆c hµm ’ch. ß„ lµ k’t qu∂ bfi n≠Ìc ®n mfln vµ bfi Æ∑ tıng tÂn tπi trong cÒa hµng ngh◊n n®m chia cæt thµnh hµng thÍi k˙ b®ng hµ. ßi“u s„ng bi”n x´ vµo ch©n ngµn ng‰n nÛi nh·. Bi”n nµy ch¯ng t· n¨i Æ©y Æ∑ nÛi vµ ®n mfln Æ∏ tπo nhi“u l«n trµn vµo rÂi lπi c„ thÍi gian dµi lµ ÆÂng n™n. NhÍ nghi™n c¯u vfi rÛt Æi vµ k’t qu∂ lµ bªng. C∏c nhµ khoa h‰c tr› vµ h◊nh dπng cÒa nh˜ng nÛi Æ∏ nµy bfi cho rªng n’u ng≠Óc nh˜ng hang nµy, c∏c ngÀp mÈt ph«n hay dflng thÍi gian v“ 11 nhµ khoa h‰c c„ th” bi’t toµn bÈ, h◊nh thµnh ngh◊n n®m tr≠Ìc, chÛng Æ≠Óc m˘c n≠Ìc bi”n vµ c∂nh quan cÒa vfinh ta hoµn toµn c„ th” Æi ÆÈ lÌn thÒy tri“u c∏ch ngµy nay. bÈ tr™n vfinh. Æ©y hµng ngh◊n n®m. 12 Rıng Xanh
  13. Th´ng tin N’u c„ dfip Æ’n vÔng c∏c-xt¨ Hπ Long - C∏t Bµ, c∏c em H Æıng b· qua c¨ hÈi th®m c∏c tÔng, ∏ng - nh˜ng h÷ sinh th∏i Æ∆c bi÷t cÒa vÔng nµy nhä. Chæc chæn chÛng ta sœ t◊m th†y nhi“u Æi“u thÛ vfi vµ bÊ ›ch Î Æ„. tr™n bi”n VÀy tÔng vµ ∏ng lµ g◊? ChÛng lµ nh˜ng h hay ph‘u c∏c-xt¨ ch¯a n≠Ìc bi”n. Éng nªm g‰n trong lflng mÈt hfln Æ∂o, cfln tÔng do nhi“u hfln Æ∂o qu©y lπi mµ thµnh. TÔng vµ ∏ng th´ng ra bi”n qua nh˜ng Æ≠Íng ng«m ho∆c c∏c cˆa. TÔng vµ ∏ng Æ“u t≠¨ng ÆËi k›n n™n ›t s„ng, n≠Ìc trong Æ’n m¯c nhi“u khi c„ th” nh◊n xuËng tÀn Æ∏y. ß∏y cÒa tÔng vµ ∏ng th≠Íng Æ≠Óc bao phÒ bÎi nh˜ng rπn san h´ hay nh˜ng loµi rong bi”n tuy÷t Æãp. Qua c∏c cˆa th´ng ho∆c mπch ng«m, nhi“u sinh vÀt bi”n "lang thang" Æ’n Æ©y vµ thÀm ch› Æ∑ Î lπi lu´n. C∏c nhµ khoa h‰c cho bi’t trong c∏c tÔng, ∏ng cfln c„ nhi“u loµi qu˝ hi’m nh≠ trai ng‰c, Ëc ÆÙn hay con sÛt. V◊ th’, ngoµi phong c∂nh Æãp, tÔng vµ ∏ng cfln lµ nh˜ng "phflng th› nghi÷m t˘ nhi™n" Æ” c∏c nhµ khoa h‰c nghi™n c¯u ÆÍi sËng sinh vÀt bi”n. 13 Rıng Xanh
  14. Th´ng tin Kh∏c vÌi Hπ Long, Phong Nha - KŒ Bµng Æ≠Óc bi’t Æ’n nh≠ lµ mÈt v≠¨ng quËc c˘c k˙ phong phÛ v“ hang ÆÈng vµ s´ng suËi ng«m. Tı x≠a, con ng≠Íi Æ∑ ph∏t hi÷n ra vŒ Æãp ti“m »n cÒa n¨i nµy vµ ghi chäp lπi trong c∏c th≠ tfich cÊ, nh≠ng m∑i tÌi g«n Æ©y nh˜ng kh∏m ph∏ s©u mÌi Æ≠Óc c´ng bË. pHong nha - kŒ bµng V≠¨ng quËc hang s´ng V≠¨ng quËc hang s´ng SÎ d‹ c„ t™n g‰i hang s´ng bÎi h«u h’t hang ÆÈng cÒa Phong Nha- KŒ Bµng Æ“u c„ c∏c dflng s´ng, suËi ng«m ch∂y qua. Gæn vÌi h÷ thËng gÂm hµng tr®m hang ÆÈng lÌn nh·, c∏c dflng s´ng ng«m Æ∑ k’t thµnh mÈt mπng l≠Ìi dflng ch∂y ng«m rÈng khæp trong lflng nÛi Æ∏. S´ng Son S´ng Son lµ mÈt dflng s´ng lÌn cÒa vÔng Phong Nha - KŒ Bµng. ß©y lµ n¨i nhÀn n≠Ìc tı c∏c s´ng, suËi ng«m ch∂y ra, cÚng lµ con Æ≠Íng duy nh†t Æ≠a du kh∏ch vµo th®m quan ÆÈng Æãp B∑i c∏t nh†t - ÆÈng Phong Nha. trong hang C„ nh˜ng Æoπn trong hang, dflng s´ng ng«m ngµy cµng n´ng d«n nh≠Íng chÁ cho nh˜ng b∑i Æ∏ s·i ho∆c bÍ c∏t træng mfin. Nh≠ng v◊ sao trong hang lπi c„ c∏t, s·i nhÿ? Ch›nh lµ nhÍ dflng n≠Ìc Æ∑ Æ≠a chÛng tı vÔng th≠Óng l≠u v“ Ɔy. 14 Rıng Xanh
  15. Th´ng tin S˘ ®n mfln k˙ di÷u Hang s´ng cÊ Chÿ khi vµo trong lflng ß a sË hang s´ng trong c∏c hang ÆÈng, ta vÔng nÛi Æ∏ Phong Nha mÌi th†y n≠Ìc Æ∑ ®n - KŒ Bµng Æ“u v…n mfln Æ∏ nhi“u Æ’n Æang hoπt ÆÈng . nh≠Íng nµo. Tuy nhi™n, mÈt sË Trong hang Vflm, ›t Æ∑ k’t thÛc n≠Ìc Æ∑ tπo n™n qu∏ tr◊nh nµy. nh˜ng kho∂ng N≠Ìc kh´ng kh´ng gian cfln ch∂y n˜a m™nh m´ng khi’n chÛng tÌi m¯c ta trÎ thµnh c„ c∂m nh˜ng gi∏c Æ„ lµ hang kh´. mÈt s©n vÀn ÆÈng c„ m∏i che. B› mÀt N≠Ìc cÚng ki’n tπo c∏c cfln Î v∏ch ng®n, chia hang ph›a ÆÈng thµnh nhi“u gian tr≠Ìc phflng nËi li“n nhau. Trong ¶Ìc t›nh nhi“u gian phflng cfln trang tr› tÊng ÆÈ c∂ mµnh rÃm, cÈt trÙ vµ mu´n dµi c∏c vπn h◊nh thÔ bªng nhÚ Æ∏. H∑y soi hang ÆuËc lπi g«n, c∏c em sœ th†y chÛng s´ng cÒa l„ng l∏nh r†t Æãp. Phong Nha - KŒ Bµng Æ∑ Thµnh tr◊ b†t kh∂ Æ≠Óc kh∏m x©m phπm ph∏ cho Æ’n Kh∏m ph∏ hang ÆÈng bªng thuy“n nay lµ thÀt thÛ vfi nh≠ng kh´ng ph∂i lu´n kho∂ng 85 ki- d‘ dµng. Vµo mÔa m≠a lÚ, cˆa l´-mät. Nh≠ng hang bfi ngÀp n≠Ìc vµ kh´ng c„ th˘c t’, h÷ c∏ch nµo l‰t vµo b™n trong. thËng hang s´ng N’u Æ’n th®m ÆÈng Phong Î vÔng nµy cfln lÌn Nha, c∏c em nhÌ tr∏nh h¨n th’ nhi“u, bÎi mÔa m≠a lÚ nhä. ngay c∂ cuÈc th∏m hi”m lÌn nh†t cÚng mÌi chÿ tÌi Æ≠Óc nh˜ng ph«n hang b™n ngoµi. Cfln bi’t bao hang ÆÈng nªm s©u trong lflng Ɔt v…n ch≠a Æ≠Óc ai bi’t Æ’n, ngay c∂ ÆËi vÌi c∏c nhµ khoa h‰c. Chæc hºn lµ chÛng »n ch¯a r†t nhi“u Æi“u h†p d…n. 15 Rıng Xanh
  16. Th´ng tin "Phong Nha Æ÷ nh†t ÆÈng" Kh´ng ph∂i ng…u nhi™n mµ Phong Nha Æ≠Óc coi lµ "Æ÷ nh†t" trong sË hµng tr®m hang ÆÈng cÒa vÔng nÛi Æ∏ Æ sÈ nµy. CÚng nh˜ng m®ng Æ∏, nhÚ Æ∏, cÚng vÌi dflng s´ng ng«m ch∂y qua nh≠ bao hang ÆÈng kh∏c nh≠ng Phong Nha c„ Æ≠Óc s˘ k’t hÓp hµi hoµ cÒa tπo ho∏. Khi chi’c thuy“n nan nhà nhã ti’n vµo cˆa hang, †n t≠Óng Æ«u ti™n Æ’n vÌi ta lµ c„ hµng vπn ng‰n n’n lung linh Æ„n chµo. Nh˜ng ng‰n n’n †y Æ≠Óc thæp bÎi ∏nh s∏ng t˘ nhi™n nhÍ m∆t n≠Ìc "Æ›nh" l™n tr«n hang. ßi s©u vµo trong, nh˜ng "c©y n’n" d«n bi’n m†t nh≠Íng chÁ cho nguÂn s∏ng duy nh†t, †y lµ ng‰n ÆuËc tr™n tay ta. Mµn tËi bao phÒ cÚng lµ lÛc ng≠Íi ta bæt Æ«u tfl mfl t˘ h·i: Ti’p theo sœ lµ g◊ nhÿ? Vµ thÀt b†t ngÍ, gi˜a kh´ng gian rÈng lÌn †y hi÷n ra mÈt t†m th∂m mfin. ƒy lµ mÈt tri“n c∏t phºng mÎ ra mÈt nh∏nh hang kh´. Nhã b≠Ìc qua tri“n c∏t, chÛng ta b≠Ìc vµo mÈt th’ giÌi thπch nhÚ vÌi ÆÒ h◊nh thÔ k˙ lπ. ß©y th˘c s˘ lµ lÛc ta c„ th” th·a s¯c th∂ tr› t≠Îng t≠Óng bay bÊng cÒa m◊nh. Nh˜ óng ng ß ha ng n Hang dµi "k˚ lÙc" ua Cho Æ’n nay, hang Vflm Æ≠Óc coi lµ mÈt trong nh˜ng hang dµi nh†t n≠Ìc ta. Hang dµi tÌi 15 km vµ mang ˙q k mÈt d∏ng v„c k˙ v‹ vÌi nh˜ng vflm Æ∏ lÌn vµ con s´ng ng«m mÎ rÈng. Ngay c∂ nh˜ng nhÚ Æ∏ trong hang cÚng cao lÌn Æ’n m¯c c„ th” ghi vµo "k˚ lÙc". C„ nh˜ng khËi nhÚ Æ∏ lÌn bªng c∂ mÈt tfla nhµ c¨ Ɔy. R†t may mæn lµ hang Vflm nªm s©u trong rıng giµ n™n Æ’n nay h«u nh≠ v…n cfln gi˜ nguy™n nät hoang s¨ vËn c„. 16 Rıng Xanh
  17. Th´ng tin ≠Ìc tπi c∏c vÔng Æ∏ v´i th≠Íng ph©n bË kh´ng Æ“u. B“ m∆t nÛi Æ∏ h«u N nh≠ lu´n khan hi’m vµ cπn ki÷t n≠Ìc, trong khi Æ„ n≠Ìc ng«m lπi v´ cÔng dÂi dµo. Ch›nh nguÂn n≠Ìc ng«m †y Æ∑ cung c†p n≠Ìc cho r†t nhi“u ng≠Íi d©n sinh sËng quanh nh˜ng vÔng nÛi Æ∏. N≠Ìc ng«m vµ cuÈc sËng cÒa con ng≠Íi ô vÔng Phong Nha - KŒ Bµng, n≠Ìc ng«m tı nÛi Æ∏ th≠Íng ÆÊ ra c∏c dflng s´ng lÌn nh≠ s´ng Son, s´ng Chµy. Nh˜ng con s´ng nµy "nu´i d≠Ïng" cuÈc sËng cÒa hµng chÙc ngh◊n ng≠Íi d©n n¨i Æ©y. ß∆c bi÷t, khi mÔa kh´ tÌi, n≠Ìc m≠a h«u nh≠ kh´ng c„ th◊ n≠Ìc tı c∏c s´ng suËi ng«m cµng trÎ n™n qu˝ gi∏. M∆c dÔ n≠Ìc ng«m r†t quan tr‰ng ÆËi vÌi cuÈc sËng cÒa nh˜ng ng≠Íi d©n quanh vÔng c∏c-xt¨ nh≠ng nguÂn n≠Ìc nµy r†t d‘ bfi ´ nhi‘m. Do kh´ng c„ lÌp Ɔt chæn l‰c n™n n≠Ìc m≠a qua h÷ thËng c∏c khe n¯t, lÁ hÛt c„ th” cuËn theo Ɔt c∏t, Æ∏ s·i, x∏c ÆÈng th˘c vÀt vµ c∂ r∏c do con ng≠Íi th∂i ra xuËng c∏c mπch ng«m. Nh˜ng ch†t g©y ´ nhi‘m theo dflng n≠Ìc sœ ph∏t t∏n sang c∂ nh˜ng dflng s´ng, suËi kh∏c. 17 Rıng Xanh
  18. Th´ng tin ß’n CÛc Ph≠¨ng th®m "ng≠Íi x≠a" CÛc Ph≠¨ng lµ khu rıng nguy™n sinh tr™n nÛi Æ∏ v´i nªm gi˜a ba tÿnh Ninh B◊nh, Thanh H„a vµ Hfla B◊nh. ß©y cÚng lµ v≠Ín quËc gia Æ«u ti™n cÒa n≠Ìc ta. Tuy c∏c hang, ÆÈng Î CÛc Ph≠¨ng kh´ng Æ sÈ, hÔng v‹ nh≠ h÷ thËng hang cÒa Phong Nha nh≠ng lπi c„ ˝ ngh‹a r†t lÌn v“ m∆t khoa h‰c. Ng≠Íi ta Æ∑ t◊m th†y Î Æ„ nh˜ng d†u hi÷u v“ s˘ sËng cÒa con ng≠Íi c∏ch Æ©y hµng vπn n®m. CuÈc sËng cÒa nh˜ng c≠ d©n Æ«u ti™n Giai Æoπn ng≠Íi nguy™n thu˚ sËng Î CÛc Ph≠¨ng t≠¨ng ¯ng vÌi hai n“n v®n ho∏ S¨n Vi vµ Hoµ B◊nh Î n≠Ìc ta, trong kho∂ng tı 12.500 n®m Æ’n 7.000 n®m tr≠Ìc Æ©y. Ngay tı thÍi †y, con ng≠Íi Æ∑ ch‰n c∏c hang Æ∏ lµm 18 Rıng Xanh
  19. Th´ng tin "ng´i nhµ t˘ nhi™n" cÒa m◊nh Æ” tr∏nh thÍi ti’t khæc nghi÷t vµ thÛ d˜. Nh˜ng "ng´i nhµ" nµy th≠Íng rÈng r∑i, tho∏ng Æ∑ng, g«n s´ng suËi vµ c„ nguÂn th¯c ®n t˘ nhi™n dÂi dµo. Ng≠Íi Vi÷t cÊ Î CÛc Ph≠¨ng sËng thµnh thfi tÈc, t≠¨ng Æ≠¨ng vÌi lµng ngµy nay. ß„ lµ nh„m ng≠Íi c„ cÔng huy’t thËng, sËng qu©y qu«n trong hang Æ∏. H‰ sinh hoπt tÀp th” quanh nh˜ng b’p cÒi lÌn, Æ’n nay v…n cfln Æ” lπi d†u t›ch trong c∏c hang, ÆÈng lµ nh˜ng cÙm tro than, nh˜ng m∂nh x≠¨ng thÛ, m∂nh cµng cua bfi ÆËt dÎ hay nh˜ng t∂ng Æ∏ v´i ∏m kh„i Æen. SuËt hµng ngµn n®m, con ng≠Íi sËng chÒ y’u nhÍ c∏c hoπt ÆÈng s®n bæt thÛ, h∏i l≠Óm qu∂, cÒ vµ thu l≠Óm c∏c loπi trai, Ëc (hi÷n v…n cfln d†u t›ch trong ÆÈng Ng≠Íi X≠a). C´ng cÙ lao ÆÈng cÒa h‰ lµ nh˜ng r◊u Æ∏, chµy Æ∏, bµn nghi“n Æ∏ Æ≠Óc ghÃ, mµi th´ s¨ tı nh˜ng hfln cuÈi l†y tı s´ng, suËi v“. MÈ t∏ng Trong ÆÈng Ng≠Íi X≠a vµ hang Con Moong, c∏c nhµ khoa h‰c cfln t◊m th†y mÈ t∏ng cÒa ng≠Íi nguy™n thÒy. D≠Íng nh≠ ngay tı giai Æoπn sÌm nµy, con ng≠Íi Æ∑ c„ ˝ ni÷m thi™ng li™ng v“ c∏i ch’t. H‰ ch´n ng≠Íi ch’t cÔng c´ng cÙ lao ÆÈng ngay trong hang, g«n n¨i sinh hoπt cÒa cÈng ÆÂng. Ng≠Íi ch’t Æ≠Óc Æ∆t nªm nghi™ng, co m◊nh lπi r†t giËng t≠ th’ cÒa mÈt em bä sæp ra ÆÍi. S˘ ra Æi cÒa ng≠Íi nguy™n thÒy Sau nµy, khi nh˜ng c≠ d©n CÛc Ph≠¨ng ph∏t hi÷n ra vÔng ÆÂng bªng Thanh H„a ph◊ nhi™u, n¨i l˝ t≠Îng Æ” ph∏t tri”n vi÷c trÂng c†y, h‰ rÛt d«n kh·i vÔng nÛi Æ∏ hoang s¨ v“ ÆÂng bªng sinh sËng. MÈt n“n v®n ho∏ mÌi bæt Æ«u, v®n h„a ßa BÛt. 19 Rıng Xanh
  20. Th´ng tin C©y cËi vÔng nÛi ßÿnh nÛi Æ∏ v´i th≠Íng ph∂i ÆËi m∆t nhi“u nh†t vÌi gi„ b∑o vµ bfi n≠Ìc m≠a rˆa tr´i. ô Æ„ h«u nh≠ kh´ng c„ Ɔt bao phÒ mµ chÿ c„ ›t mÔn s„t lπi trong c∏c hËc Æ∏. NgÚ gia b◊ ch©n chim lµ loµi c©y th≠Íng g∆p Î n¨i nµy. Th©n cÒa chÛng th†p vµ m“m dŒo, cfln bÈ r‘ lπi r†t chæc khoŒ len l·i vµ b∏m ch∆t vµo c∏c m·m Æ∏, v∏ch Æ∏. ChÛng c„ kh∂ n®ng ti’t ra mÈt ch†t Æ∆c bi÷t ph∏ hu˚ lÌp m∆t cÒa Æ∏ v´i Æ” tπo thµnh Ɔt mÔn cho c∏c loµi th˘c vÀt kh∏c ph∏t tri”n. S≠Ín nÛi dËc vµ c„ nhi“u m·m Æ∏, h‚m Æ∏ nËi ti’p nhau. LÌp Ɔt tuy Æ∑ h◊nh thµnh nh≠ng cfln kh∏ m·ng n™n gi˜ n≠Ìc kh´ng Æ∏ng k”. V◊ vÀy, rıng Î vÔng s≠Ín nÛi m∆c dÔ Æ∑ rÀm rπp h¨n nh≠ng c©y cËi th≠Íng kh´ng cao lÌn. H«u h’t chÛng v…n ph∂i gi˜ Æ∆c t›nh th›ch nghi: chËng ch‰i vÌi kh´ hπn. C∏c loµi si, Æa b∏m chæc r‘ vµo c∏c khe, v∏ch nÛi Æ∏, v≠¨n ra xa Æ” t◊m nguÂn n≠Ìc. C©y kim giao c„ phi’n l∏ dµy cfln thu h∂i Æ≠Íng lπi c„ th©n m‰ng Æ” tr˜ n≠Ìc. Hang ÆÈng: Trong lflng hang ÆÈng hoµn toµn t®m tËi, h«u nh≠ chºng c„ loµi th˘c vÀt nµo tÂn tπi Æ≠Óc Î Æ„. Nh˜ng n¨i trong hang c„ ∏nh s∏ng r‰i tÌi mÌi c„ mÈt vµi c©y chfiu b„ng sinh sËng, chºng hπn nh≠ d≠¨ng xÿ hay c©y han. ô cˆa hang, n¨i lÌp Ɔt dµy vµ c„ nhi“u ∏nh s∏ng th◊ mÈt sË loµi th˘c vÀt kh∏ ph∏t tri”n, c©y cao vµ t∏n rÈng. C©y b´ng mÈc hay quao n≠Ìc Î vÔng Hπ Long c„ th” cao tı 6-8m. 20
670664